The object of research, development or design (in Russian) : Виды рода Allium L. казахстанской (западной) части хребта Киргизский Алатау.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қырғыз Алатауы жотасының қазақстандық (батыс) бөлігі Allium L. туысы түрлері

Aim of work (in Russian) : Выявление видового разнообразия, изучение молекулярно-генетических характеристик представителей рода Allium L. казахстанской (западной) части хребта Киргизский Алатау и определение ресурсного потенциала исследуемых видов, образующих промысловые заросли

Aim of work (in Kazakh) : Түрлердің алуанттүрлілігін анықтау, Қырғыз Алатау жотасының қазақстандық (батыс) бөлігі Allium L. туыстарының өкілдерінің молекулярлық-генетикалық сипаттамаларын зерделеу және кәсіптік қопаларды құрайтын зерттелетін түрлердің ресурстық әлеуетін айқындау

Методы исследования (на русском) : Общепринятые традиционные методики ботанических (флористических, ресурсоведческих, геоботанических), картографических и молекулярно-генетических исследований. Названия видов растений приводились в соответствии с Plants of the World online (https://powo.science.kew.org), а также использовались данные «Плантариум» (https://www.plantarium.ru).

Методы исследования (на казахском) : Ботаникалық (флористикалық, ресурстық, геоботаникалық), картографиялық және молекулалық-генетикалық зерттеулердің жалпы қабылданған дәстүрлі әдістері. Өсімдік түрлерінің атаулары Plants of the world online (https://powo.science.kew.org) сәйкес берілген, сондай-ақ "Плантариум" (https://www.plantarium.ru) деректері пайдаланылды

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведены полевые исследования по видам рода Allium L. в районе исследований, выявлено распространение 16 видов рода Allium L. В 9 ущельях западной части хребта Киргизский Алатау (Макпал, Сюгаты, Узынбулак, Курсай, Большой Алмалы, Кара-Арша, Тастамбек, Карасай, Мерке) выявлены местонахождения 8 видов рода Allium L., в том числе 1 редкого вида A. suworowii Regel. В 3-х ущельях (Каракыстак, Аулиеколь, Молалы) выявлены точки местонахождений 10 видов лука (A. atrosanguineum, A. caesium, A. hymenorhizum, A. leptomorphum, *A. longiradiatum, A. fedtschenkoanum, A. fetisowii, A. polyphyllum, *A. renari, *A. schoenoprasoides), 3 из которых (*) нуждаются в уточнении видовой принадлежности. Подсчитаны запасы (46,3 т) и объем возможной ежегодной заготовки (9,3 т) воздушно-сухого сырья A. atrosanguineum, образующего промысловые заросли в окрестностях перевала Кызылкайнар. Определена урожайность воздушно-сухого сырья (луковиц) субэндемика A. trachyscordum в трех локальных популяциях (ущелья Тастамбек, Макпал, Кара-Арша) и редкого вида A. suworowii (ущ. Макпал). Впервые составлена карта распространения выявленных в 2025 году видов по обследованным ущельям хребта. Начаты молекулярно-генетические исследования выявленных в 2025 году хозяйственно ценных луков. Созданы паспорта 5 видов: A. atrosanguineum, A. barsczewskii, A. turkestanicum. Allium margaritae, Allium suworowii. Опубликованы запланированные 1 статья (Scopus или Web of Science) и 1 статья в журнале (КОКСНВО).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу ауданында Allium L. туысының түрлері бойынша далалық зерттеулер жүргізілді, нәтижесінде Allium L. туысының 16 түрінің таралуы анықталды.Қырғыз Алатауы жотасының батыс бөлігінің 9 шатқалында (Мақпал,Сөгеті,Ұзынбұлақ,Курсай,Үлкен Алмалы,Қара-Арша,Тастамбек,Қарасай,Мерке) Allium L. туысының 8 түрінің, оның ішінде A. suworowii сирек кездесетін 1 түрінің орналасқан жері анықталды.3 шатқалда (Қарақыстақ, Әулиекөл, Молалы) пияздың 10 түрінің (A.atrosanguineum,A.caesium, A.hymenorhizum,A.leptomorphum,*A.longiradiatum,A.fedtschenkoanum,A.fetisowii, A.polyphyllum,*A.renari,*A.schoenoprasoides),орналасқан нүктелері анықталды,олардың ішінде 3 түрдің (*) түрлік тиістілігі нақтылауды қажет етеді.Қызылқайнар асуы маңында кәсіптік нулар түзетін A. atrosanguineum түрінің әуе-құрғақ шикізатының қоры (46,3 т) және оның жыл сайынғы мүмкін болатын дайындау көлемі (9,3 т) есептелді.Тастамбек, Мақпал және Қара-Арша шатқалдарындағы үш жергілікті популяцияда A.trachyscordum субэндемик түрінің және Мақпал шатқалындағы сирек кездесетін A.suworowii ауа-құрғақ шикізатының өнімділігі анықталды.2025 жылы анықталған түрлердің жотаның зерттелген аңғарлары бойынша таралу картасы алғаш рет жасалды.2025 жылы анықталған шаруашылық құнды пияз түрлеріне молекулалық-генетикалық зерттеулер жүргізуге дайындық басталды.5 түрдің төлқұжаттары жасалды A.atrosanguineum, A.barsczewskii, A.turkestanicum, A. margaritae, A. suworowii. Жоспарланған 1 мақала (Scopus, Web of Science) және 1 мақала (ҒЖБМ СҚК) жарияланды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проведены полевые исследования и выявлено распространение 16 видов рода Allium L. (A atrosanguineum, A. barsczewskii, A. caeruleum, A. caesium, A. caricifolium, A. hymenorhizum, A. fedtschenkoanum, A. fetisowii, A. karataviense, A. leptomorphum, A. polyphyllum, A. suworowii, A. trachyscordum, A. longiradiatum, A. renari, A. schoenoprasoides), в том числе 1 редкого, по 13 ущельям западной части хребта Киргизский Алатау. Подсчитаны запасы (46,3 т) и объем возможной ежегодной заготовки (9,3 т) воздушно-сухого сырья A. atrosanguineum, образующего промысловые заросли в окрестностях перевала Кызылкайнар. Определена урожайность воздушно-сухого сырья субэндемика A. trachyscordum в трех локальных популяциях (ущ. Тастамбек, Макпал, Кара-Арша) и редкого вида A. suworowii (ущ. Макпал). Впервые составлена карта распространения выявленных в 2025 году видов по обследованным ущельям хребта. Начаты молекулярно-генетические исследования выявленных в 2025 году хозяйственно ценных луков. Созданы паспорта 5 видов: A. atrosanguineum, A. barsczewskii, A. turkestanicum. Allium margaritae, Allium suworowii. Опубликованы запланированные 1 статья (Scopus или Web of Science) и 1 статья в журнале (КОКСНВО). Полученные новые научные данные по видовому и молекулярно-генетическому разнообразию рода Allium L. Киргизского Алатау могут пополнить базу данных полезных растений Казахстана

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Далалық зерттеулер жүргізіліп, Allium L. туысының 16 түрінің таралуы анықталды Allium L.(A.atrosanguineum,A.barsczewskii,A.caeruleum,A.caesium,A.caricifolium,A.hymenorhizum, A.fedtschenkoanum,A.fetisowii,A.karataviense,A.leptomorphum,A.polyphyllum,A.suworowii, A.trachyscordum,A.longiradiatum,A.renari,A.schoenoprasoides),және 1 сирек кездесетін түрі бар,Қырғыз Алатауы жотасының батыс бөлігіндегі 13 шатқалда анықталды.Қызылқайнар асуының маңында кәсіпшілік нуларды құрайтын A.atrosanguineum ауа-құрғақ шикізатының қорлары (46,3т) және ықтимал жылдық дайындамасының көлемі (9,3т) есептелді.Тастамбек,Мақпал және Қара-Арша шатқалдарындағы 3 жергілікті популяцияда A.trachyscordum субэндемик түрінің, Мақпал шатқалындағы сирек кездесетін A.suworowii түрінің ауа-құрғақ шикізатының өнімділігі анықталды.2025 ж. анықталған түрлердің жотаның зерттелген аңғарлары бойынша таралу картасы алғаш рет жасалды.2025 ж. анықталған шаруашылық құнды пияз түрлеріне молекулалық-генетикалық зерттеулер жүргізуге дайындық басталды.5 түрдің төлқұжаттары жасалды A.atrosanguineum, A.barsczewskii, A.turkestanicum,A.margaritae,A.suworowii. Жоспарланған 1 мақала (Scopus,Web of Sci) және 1 мақала (ҒЖБМСҚК) жарияланды. Allium L.тұқымдасының түрлік және молекулалық-генетикалық әртүрлілігі бойынша алынған жаңа ғылыми деректер.Қырғыз Алатауының Allium L. туысының түрлік және молекулалық-генетикалық алуантүрлілігі бойынша алынған жаңа ғылыми деректер Қазақстанның пайдалы өсімдіктер базасын толықтыруға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : нет

Level of implementation (in Kazakh) : Жоқ

Efficiency (in Russian) : Социальный эффект от реализации проекта заключается в: предоставлении новых рабочих мест, в том числе молодым специалистам; повышении профессионального уровня исполнителей проекта; тесном взаимодействии с лесными хозяйствами «Управления природных ресурсов и регулирования природопользования Жамбылской области», повышающем эффективность исследований и укрепляющем взаимовыгодное сотрудничество. Экономический эффект заключается в: получении местными (областными) органами управления стандартизированной информации (в виде паспортов) о хозяйственно ценных видах рода Allium L. Киргизского Алатау и их ресурсном потенциале с указанием эксплуатационных запасов и объемов возможной ежегодной заготовки сырья для видов рода, образующих в пределах района исследования промысловые заросли. Экологический эффект заключается в: выявлении редких, эндемичных и реликтовых видов рода Allium L. флоры хребта Киргизский Алатау и мест их концентрации; создании карт их местонахождений на обследованной территории; разработке рекомендаций по их сохранению ex-situ и in-situ.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның әлеуметтік әсері мыналардан тұрады: жаңа жұмыс орындарын, оның ішінде жас мамандарды қамтамасыз ету; жобаны орындаушылардың кәсіби деңгейін арттыру; «Жамбыл облысы әкімдігінің табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы» орман шаруашылығы кәсіпорындарымен тығыз ынтымақтастық орнату, ғылыми зерттеулердің тиімділігін арттыру және өзара тиімді ынтымақтастықты нығайту. Экономикалық әсер мыналардан тұрады: жергілікті (облыстық) органдардың Қырғыз Алатауының Allium L. туысы түрлерінің шаруашылық құнды және олардың ресурстық әлеуеті туралы стандартталған ақпаратты (төлқұжат түрінде) алуы және олардың ресурстық әлеуеті зерттелетін аумақ шегінде кәсіптік қопаларды құрайтын туыс түрлеріне арналған шикізатты жыл сайынғы ықтимал дайындаудың пайдалану қорлары мен көлемдерін көрсетеді. Экологиялық әсер мыналардан тұрады: Қырғыз Алатауы жотасы флорасының Allium L. туыс түрлері сирек, эндемикалық және реликтті түрлерін және олардың шоғырланған жерлерін анықтау; зерттелетін аумақта олардың орналасу карталарын жасау; оларды ex-situ және in-situ сақтау бойынша ұсыныстар әзірлеу.

Field of application (in Russian) : Планирование и управление природопользованием на местном уровне; целевые потребители каждого из ожидаемых результатов – Управление природных ресурсов и регулирования природопользования Жамбылской области; государственные учреждения и частные компании по заготовке растительного сырья; научное сообщество, научно-образовательные учреждения.

Field of application (in Kazakh) : Жергілікті деңгейде табиғат пайдалануды жоспарлау және басқару; күтілетін нәтижелердің әрқайсысының нысаналы тұтынушылары – Жамбыл облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы; Өсімдік шикізатын дайындау жөніндегі мемлекеттік мекемелер мен жеке компаниялар; ғылыми қоғамдастық, ғылыми-білім беру мекемелері.