The object of research, development or design (in Russian) : органически-связанного тритий

The object of research, development or design (in Kazakh) : органикалық байланысқан тритийдің

Aim of work (in Russian) : определить радиоэкологическую опасность органически-связанного трития при его накоплении сельскохозяйственными растениями в зависимости от пути поступления радионуклида.

Aim of work (in Kazakh) : радионуклидтің түсу жолына байланысты ауыл шаруашылығы өсімдіктері жинақтаған кезде органикалық байланысқан тритийдің радиоэкологиялық қауіптілігін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Для достижения поставленной цели Проекта применен метод модельного вегетационного эксперимента, а также биокинетического моделирования.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның мақсатына жету үшін модельдік вегетациялық эксперимент, сондай-ақ биокинетикалық модельдеу әдісі қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Установлены количественные показатели накопления и характер распределения органически-связанного трития в сельскохозяйственных растениях при корневом поступлении радионуклида. Установлены количественные показатели накопления и характер распределения органически-связанного трития в сельскохозяйственных растениях при фолиарном поступлении радионуклида. Дана комплексная количественная оценка возможного вклада органически-связанного трития в дозу внутреннего облучения населения при его накоплении в сельскохозяйственных растениях. Разработаны практические рекомендации для снижения радиоэкологических рисков населения в случае радиационных аварий и аварийных выбросов. 5. По результатам исследований опубликовано 1 (одна) статья в отечественном издании, рекомендованном КОКСНВО; 2 (две) статьи в рецензируемом научном издании, индексируемом в Science Citation Index Expanded и входящем в 1 (первый) квартиль в базе Web of Science

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Радионуклидтің тамыр арқылы түсуі кезінде ауылшаруашылық өсімдіктерінде органикалық байланысқан тритийдің жиналуының сандық көрсеткіштері мен таралу сипаты анықталды. Радионуклидтің фолиарлы түсуі кезінде ауылшаруашылық өсімдіктерінде органикалық байланысқан тритийдің жиналуының сандық көрсеткіштері мен таралу сипаты анықталды. Органикалық байланысқан тритийдің ауылшаруашылық өсімдіктерінде жинақталған кезде халықтың ішкі сәулелену дозасына мүмкін болатын үлесінің кешенді сандық бағасы берілген. Радиациялық авариялар мен авариялық шығарындылар жағдайында халықтың радиоэкологиялық тәуекелдерін төмендету үшін практикалық ұсынымдар әзірленді. 5. Зерттеу нәтижелері бойынша КОКСНВО ұсынған отандық басылымда 1 (бір) мақала; Science Citation Index Expanded индекстелетін және Web of Science базасында 1 (бірінші) квартильге кіретін рецензияланатын ғылыми басылымда 2 (екі) мақала жарияланды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Целевыми потребителями являются Республиканская санитарно-эпидемиологическая станция и его областные филиалы, Министерство экологии, геологии и природных ресурсов РК и др. заинтересованные организации. В глобальном масштабе потенциальными потребителями могут быть государства, развивающие ядерную индустрию и атомную энергетику, а также имеющие неблагоприятные последствия деятельности предприятий ядерного топливного цикла (Япония, Россия, Украина, Беларусь) или же территории с неблагоприятной радиационной обстановкой вследствие проведения ядерных испытаний (Казахстан, Россия, США, Китай, Франция), а также МАГАТЭ (для верификации и совершенствования прогнозных моделей миграции трития и оценки радиоэкологических рисков для биоты). В масштабах будущего развития термоядерной энергетики, в результате которого прогнозируется увеличение выбросов и сбросов трития в окружающую среду, полученные в ходе реализации Проекта данные также будут иметь особое значение в плане радиоэкологической безопасности.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Мақсатты тұтынушылар Республикалық санитариялық-эпидемиологиялық станция және оның облыстық филиалдары, ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі және өзге де мүдделі ұйымдар болып табылады. Ауқымды көлемде ықтимал тұтынушылар ядролық индустрия мен атом энергетикасын дамытатын, сондай-ақ ядролық отын циклы кәсіпорындарының қолайсыз зардаптары бар (Жапония, Ресей, Украина, Беларусь) немесе ядролық сынақтарды жүргізу нәтижесінде қолайсыз радиациялық ахуалды аумағы бар мемлекеттер (Қазақстан, Ресей, АҚШ, Қытай, Франция), сондай-ақ АТЭХАГ (тритий жылыстауының болжамды үлгілерін сәйкестендіру мен жетілдіру үшін және биота үшін радиоэкологиялық қатерлерді бағалау) болуы мүмкін. Жобаны іске асыру барысында алынған деректер нәтижесінде қоршаған ортаға тритийдің шығарындылары мен лақтырындыларының ұлғаюы болжанатын термоядролық энергетиканың болашақ дамуы көлемінде, сол сияқты радиоэкологиялық қауіпсіздік тұрғысында аса маңызды мәнге ие болады.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілген жоқ

Efficiency (in Russian) : В масштабах будущего развития термоядерной энергетики, в результате которого прогнозируется увеличение выбросов и сбросов трития в окружающую среду, полученные в ходе реализации Проекта данные также будут иметь особое значение в плане радиоэкологической безопасности.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны іске асыру барысында алынған деректер нәтижесінде қоршаған ортаға тритийдің шығарындылары мен лақтырындыларының ұлғаюы болжанатын термоядролық энергетиканың болашақ дамуы көлемінде, сол сияқты радиоэкологиялық қауіпсіздік тұрғысында аса маңызды мәнге ие болады.

Field of application (in Russian) : Полученные результаты дадут представление о закономерностях накопления и распределения органически-связанного трития в сельскохозяйственных растениях в зависимости от пути поступления радионуклида, что является одной из основных составляющих при прогнозировании возможных радиоэкологических рисков для населения с точки зрения вклада трития в поглощенную дозу. Кроме того, данные полученные в ходе реализации Проекта, внесут существенный вклад в общенаучное понимание миграции радионуклида и его включении в трофическую структуру агроэкосистемы, а также роли органически-связанного трития в формировании дозы внутреннего облучения населения при его накоплении сельскохозяйственными растениями.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелер радионуклидтің түсу жолына байланысты ауыл шаруашылық өсімдіктерінде жинақталу және таралу заңдылықтары туралы түсініктеме береді, бұл тритийдің сіңірілген дозаға үлесі тұрғысында тұрғындар үшін болжамды радиоэкологиялық қатерлерін болжау кезіндегі негізгі құрамдастарының бірі болып табылады. Одан басқа, Жобаны іске асыру кезінде алынған деректер радионуклидтің жылыстауының жалпы ғылыми түсінігіне және оның агроэкожүйенің трофикалық құрылымына қосылуына, сондай-ақ органикалық-байланысқан тритийдің дозалық жүктеменің қалыптасуына маңызды үлес қосады.