The object of research, development or design (in Russian) : Водохозяйственная система Шу-Таласского бассейна Жамбылской области; процессы очистки воды, такие как адсорбция, передовые окислительные процессы, мембранные технологии и проницаемые реактивные барьеры; органическое биоудобрение, полученное из фосфогипса, навоза, растительных остатков и воды, агрохимические свойства сероземных и каштановых почв Жамбылской области при внесении биоудобрения; заполнители, наполнители, полимеррастворы, полимербетоны; нетканых материалов, изготовленные с применением различных технологий формирования полотна – термоскрепления и иглопробивания; зерна пшеницы мукомольного направления выращенные на полях Жамбылской области, а именно мука 1 сорта «Богарная -56» Т. Рыскуловского района, нетрадиционная добавка – курдючий жир, шкварка из курдюка.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жамбыл облысының Шу-Талас бассейнінің су шаруашылығы жүйесі; адсорбция, озық тотығу процестері, мембраналық технологиялар және өткізгіш реактивті кедергілер сияқты суды тазарту процестері; фосфогипстен, көңнен, өсімдік қалдықтарынан және судан алынған органикалық биотыңайтқыш; Жамбыл облысының сұр және қоңыр топырақтарының биотыңайтқышты қолданған кезде агрохимиялық қасиеттері; толтырғыштар, толықтырғыштар, полимер ерітінділері, полимербетондар; термиялық байланыстыру және инемен тесу сияқты әртүрлі жайма түзу технологияларын қолдана отырып жасалған беймата материалдары; Жамбыл облысының егістік жерлерінде өсірілген ұнтақтауға арналған бидай дәндері, атап айтқанда, Т.Рысқұлов ауданынан алынған 1-ші сұрыпты «Богарная-56» ұны; және дәстүрлі емес қоспалар – құйрық майы және құйрық май шыртылдақтары.

Aim of work (in Russian) : По подпрограмме 1, задача 1 — оценка показателей состояния водных объектов с применением информационно-аналитических методов, определение интенсивности использования водных ресурсов, а также анализ мероприятий по строительству и реконструкции водохозяйственных сооружений. По подпрограмме 1, задача 2 — оценка состояния подземных вод Жамбылской области, разработка методологических основ рационального водопользования и водосберегающих технологий, создание аналитических методов для идентификации и количественного определения CECs, PFAS и неорганических загрязнителей. Совершенствование технологий очистки воды с использованием окислительных процессов, мембранных систем и проницаемых барьеров; адаптация зарубежных технологий под особенности загрязнений региона. Оптимизация получения биоугля методом поверхности отклика (RSM), разработка рекомендаций по его применению, установка оборудования для производства органического биоудобрения. Создание агротехнических мероприятий по повышению плодородия почв, а также составов полимерных бетонов для гидротехнического строительства с использованием местных природных и промышленных материалов. По подпрограмме 2, задача 1 — анализ ресурсосберегающих технологий производства и отделки нетканых материалов для строительства, оценка их экологической, экономической и технической эффективности, а также разработка технологии производства национальных лепешек с добавлением нетрадиционного животного сырья — курдючного жира и шкварки.

Aim of work (in Kazakh) : 1-кіші бағдарлама, 1-тапсырма – ақпараттық-талдамалық тәсілдер арқылы су шаруашылығы нысандарының көрсеткіштерін бағалау, су ресурстарын пайдалану қарқындылығын анықтау және жаңа нысандар салу мен барларын реконструкциялау шараларын талдау. 1-кіші бағдарлама, 2-тапсырма – Жамбыл облысының жерасты суларының жағдайын бағалау, су тұтынудың әдістемелік негіздері мен су үнемдеу технологияларын әзірлеу, CEC, PFAS және бейорганикалық ластаушыларды анықтау мен сандық бағалау әдістерін жасау. Суды тазартудың озық тотығу процестері, мембраналық жүйелер және өткізгіш реактивті бөгеттер негізінде технологияларды жетілдіру, аймақ пен елдегі ластану ерекшеліктеріне сай шетелдік тәжірибелерді бейімдеу. RSM әдісі арқылы биокөмір өндіруді оңтайландыру, оны қолдану бойынша ұсынымдар дайындау, жабдық орнату және органикалық биотыңайтқыш жасау. Топырақ құнарлылығы мен дақыл өнімділігін арттыруға бағытталған агротехникалық шаралар және жергілікті шикізат пен өндірістік қалдықтарды пайдалана отырып, гидротехникалық құрылысқа арналған полимербетон құрамдарын әзірлеу. 2-кіші бағдарлама, 1-тапсырма – құрылысқа арналған беймата материалдарды өндіру мен өңдеудің ресурсты үнемдейтін технологияларын талдау, олардың экологиялық, экономикалық және техникалық тиімділігін бағалау, сондай-ақ құйрық майы мен шыртылдақты пайдалана отырып ұлттық жалпақ нан өндіру технологиясын жасау.

Методы исследования (на русском) : Патентно-поисковые работы, статистические и расчетно-аналитические методы, полевые исследования. Высокоэффективная жидкостная хроматография (ВЭЖХ). Методы расчета Исследования оптимизации. Просвечивающая электронная микроскопия. Измерения контактного угла смачивания водой. Проведен анализ содержания тяжёлых металлов методом атомно-эмиссионной спектроскопии, а также фармацевтических загрязнителей методом ВЭЖХ. Статистическая обработка экспериментальных данных выполнена в программе Design-Expert (Stat-Ease) для моделирования и оптимизации процессов адсорбции. Спектрометрия, рентгенофазовый анализ, электронная микроскопия. Агрохимический анализ почвы и удобрений. Лепешки национальные. Методы регламентируемые СТ PK 34-2012 Лепешки национальные. Технические условия.

Методы исследования (на казахском) : Патенттік іздеулер, статистикалық және есептеу-аналитикалық әдістер, егістіктегі зерттеулер. Жоғары тиімді сұйықтық хроматографиясы (ЖТСХ). Есептеу әдістері. Оңтайландыру зерттеулері. Өткізгіш электронды микроскопия. Сумен жанасу бұрышын өлшеу. Ауыр металл мөлшері атомдық-эмиссиялық спектроскопияны қолдану арқылы талданды, ал фармацевтикалық ластаушылар ЖТСХ көмегімен талданды. Тәжірибелік деректерді статистикалық өңдеу адсорбциялық процестерді модельдеу және оңтайландыру үшін Design-Expert (Stat-Ease) бағдарламалық жасақтамасын пайдалану арқылы жүргізілді. Спектрометрия, рентгендік фазалық талдау, электронды микроскопия. Топырақ пен тыңайтқыштардың агрохимиялық талдауы. Ұлттық жалпақ нандар. СT PK 34-2012 «Ұлттық жалпақ нандар. Техникалық шарттар» регламенттелген әдістер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Подпрограмма 1, задача 1 – Проведен анализ структуры и функций Министерства водных ресурсов, определена общая водохозяйственная структура по бассейнам рек, получены данные о перспективных гидротехнических сооружениях. В 10 районах Жамбылской области обследованы скважины подземных вод, оценено их состояние, создана геоинформационная база. Впервые разработаны технологии очистки воды от CEC, PFAS и тяжёлых металлов с использованием биочаров, нанокомпозитов, мембранных систем и каталитического озонирования. Фосфогипс и анаэробное брожение повышают плодородие почв и формируют замкнутый цикл органического производства. Исследованы климатические изменения и их влияние на водопотребление и режим орошения. Проанализированы современные средства орошения и методы оценки устойчивости плотин. Изучены свойства полимер-минеральных композиций и гидротехнического полимербетона. Подпрограмма 2, задача 1 – Оценена эффективность ресурсосберегающих технологий производства нетканых строительных материалов. Разработана рецептура национальных лепёшек с использованием курдючного жира, определено влияние дозировок на свойства муки.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1-кіші бағдарлама, 1-тапсырма – Су ресурстары министрлігінің құрылымы мен функциялары талданып, өзен бассейндері бойынша су шаруашылығы жүйесі анықталды, перспективалы гидротехникалық құрылыстар туралы ақпарат алынды. Жамбыл облысының 10 ауданында жерасты су ұңғымалары зерттеліп, олардың жағдайы бағаланды және геоақпараттық база құрылды. Алғаш рет суды ластаушы заттардан (CEC, PFAS, ауыр металдар) тазартуға арналған биочар, нанокомпозиттер, мембраналық жүйелер және каталитикалық озондау әдісі әзірленді. Фосфогипсті биомелиорант пен анаэробты ашыту топырақ құнарлылығын қалпына келтіріп, органикалық өндірістің тұйық циклін қамтамасыз етеді. Климат өзгерісінің әсері зерттеліп, суару режимі анықталды. Заманауи суару жабдықтары мен бөгеттердің тұрақтылығын бағалау ұсыныстары жасалды. Полимер-минералды композициялар мен гидротехникалық полимербетонның қасиеттері зерттелді. 2-кіші бағдарлама, 1-тапсырма – Беймата құрылыс материалдарын өндіруге арналған ресурсты үнемдейтін технологиялар тиімділігі бағаланды. Ұлттық нан рецептурасы майлы құйрық майымен әзірленіп, функционалдық қасиеттері зерттелді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработанные материалы и технологии отличаются высокой конструктивной эффективностью, устойчивостью и возможностью многократного применения, что обеспечивает надёжность и адаптацию к различным условиям очистки сточных вод. Использование местного агросырья и установок на основе озонирования и биокомпозитов значительно снижает себестоимость процессов, повышая их экономическую и экологическую устойчивость. Применение полимерных композиционных материалов выгоднее традиционных из-за снижения расхода связующего, которое состоит из смолы, отвердителя и пластификатора. Себестоимость 1 м3 предлагаемого полимербетона на 25% ниже себестоимости полимербетона на природных заполнителях.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Әзірленген материалдар мен технологиялар жоғары конструктивтік тиімділікке, тұрақтылыққа және көп мәрте қолдану мүмкіндігіне ие болып, әртүрлі ағынды суларды тазарту жағдайларына бейімделген. Жергілікті агро қалдықтарды және озондау мен биокомпозиттерге негізделген қондырғыларды пайдалану процестің өзіндік құнын едәуір төмендетіп, экономикалық және экологиялық тұрақтылығын арттырады. Шайырдан, қатайтқыштан және пластификатордан тұратын байланыстырғышты тұтыну көлемінің төмендеуіне байланысты полимерлі композициялық материалдарды қолдану дәстүрліге қарағанда тиімдірек. Ұсынылатын полимербетонның 1 м3 өзіндік құны табиғи агрегаттардағы полимербетонның өзіндік құнынан 25% - ға төмен.

Level of implementation (in Russian) : Научные результаты внедрены в учебный процесс Алматинского технологического университета при преподавании дисциплины KV SOPSV 3301 – Способы очистки промышленных сточных вод. Разработанные материалы также используются при выполнении магистерских и докторских диссертаций, связанных с очисткой сточных вод, устойчивым управлением водными ресурсами и созданием экологически безопасных материалов. Технология производства биоудобрения «ФГНРО» является экологически безопасной, экономически целесообразной и адаптированной к агроклиматическим условиям южного Казахстана. Результаты исследований подтверждают её перспективность для внедрения в сельское хозяйство предгорных районов и орошаемых земель Республики Казахстан. Результаты НИР доведены до стадии изготовления экспериментальных образцов, требующих опытно-промышленных испытаний. Результаты экспериментальных работ по изготовлению промышленных образцов биологический устойчивых нетканых материалов будут применятся в предприятиях ТОО «ТаразКожОбувь», ТОО «ТарашПош» и ИП «Мирас».

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми нәтижелер Алматы технологиялық университетінің оқу үдерісіне енгізіліп, KV SOPSV 3301 – Өнеркәсіптік ағын суларды тазарту әдістері пәнін оқыту барысында қолданылады. Әзірленген материалдар ағын суларды тазарту, су ресурстарын тұрақты басқару және экологиялық қауіпсіз материалдарды жасауға бағытталған магистрлік және докторлық диссертацияларды орындау кезінде пайдаланылуда. "ФГНРО" биотыңайтқыш өндіру технологиясы экологиялық қауіпсіз, экономикалық тұрғыдан орынды және Оңтүстік Қазақстанның агроклиматтық жағдайларына бейімделген болып табылады. Зерттеу нәтижелері Қазақстан Республикасының тау бөктеріндегі аудандары мен суармалы жерлерін ауыл шаруашылығына енгізу үшін оның перспективалылығын растайды. ҒЗЖ нәтижелері тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтарды қажет ететін эксперименттік және тәжірибелік үлгілерді дайындау сатысына жеткізілді. Биотөзімді беймата материалдардың өнеркәсіптік үлгілерін өндіру бойынша тәжірибелік жұмыстардың нәтижелері «ТаразКожобувь» ЖШС, «ТарашПош» ЖШС және «Мирас» АЖ кәсіпорындарында қолданылатын болады.

Efficiency (in Russian) : Использование местных агропромышленных отходов для получения биоугля снижает себестоимость реагентов и минимизирует затраты на импортные материалы. Полученные супергидрофобные магнитные наноматериалы обладают высокоэффективными разделительными свойствами, которые дает возможность повторного использования более 20 раз. Композитные мембраны с добавлением активированных углей из местных агроотходов позволяют снизить себестоимость доочистки сточных вод без потери эффективности. Введение активированного угля в полимерную матрицу уменьшает частоту их замены и эксплуатационные расходы. Эффективность заключается в повышении коэффициента использования зерновых культур и нетрадиционной добавки как индивидуально, так и в хлебопекарном производстве.

Efficiency (in Kazakh) : Биокөмір өндіру үшін жергілікті агроөнеркәсіптік қалдықтарды пайдалану реагенттердің құнын төмендетеді және импортталған материалдардың құнын азайтады. Алынған супергидрофобты магниттік наноматериалдар жоғары тиімді бөлу қасиеттеріне ие, бұл оларды 20 еседен астам қайта пайдалануға мүмкіндік береді. Жергілікті ауыл шаруашылығы қалдықтарынан белсендірілген көмір қосылған композиттік мембраналар тиімділікті жоғалтпай ағынды суларды тазарту құнын төмендетеді. Полимер матрицасына белсендірілген көмірді енгізу мембрананы ауыстыру жиілігін және пайдалану шығындарын азайтады. Тиімділік дәнді дақылдар мен дәстүрлі емес қоспаларды жеке-жеке және наубайхана өндірісінде пайдалану деңгейін арттыруда жатыр.

Field of application (in Russian) : В государственных структурах республиканского, областного и районного уровней, а также водохозяйственных филиалов «Казводхоза» и ассоциации водопользователей Жамбылской области, проектных организаций в области водного хозяйства и гидрогеологии. Экологическая инженерия, материаловедение, химическая инженерия. Агропромышленный комплекс южного региона Казахстана. Орошаемые земли агроформирований всех форм собственности. Проектирование гидротехнических сооружений, ннадёжность эксплуатации гидротехнических сооружений. строительство бетонных каналов, резервуаров, лотков для оросительных систем. Легкая промышленность. Хлебопекарное производство, в частности производство национальных лепешек с повышенной биологической питательной ценностью на основе нетрадиционного сырья.

Field of application (in Kazakh) : органдарда, сондай-ақ Қазсу шаруашылығының су шаруашылығы салаларында және Жамбыл облысының су пайдаланушылар қауымдастығында, сондай-ақ су шаруашылығы және гидрогеология саласындағы жобалау ұйымдарында. Қоршаған орта инженериясы, материалтану, химиялық инженерия. Қазақстанның оңтүстік аймағының агроөнеркәсіптік кешені. Барлық меншік түріндегі ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының суармалы жерлері. Гидравликалық құрылыстарды жобалау, гидротехникалық құрылыстардың пайдалану сенімділігі, бетон каналдарды, су қоймаларын және суару жүйелеріне арналған науаларды салу. Жеңіл өнеркәсіп. Наубайхана өндірісі, атап айтқанда дәстүрлі емес шикізатты пайдалана отырып, биологиялық және тағамдық құндылығы жоғары ұлттық нан өнімдерін өндіру.