The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются – детали машин и оборудования, подвергающихся интенсивному износу в процессе эксплуатации.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – пайдалану барысында қарқынды тозуға ұшырайтын машина бөлшектері мен жабдық элементтері.

Aim of work (in Russian) : Разработка и апробация технологий обработки поверхности и получения композиционных защитных покрытий для повышения эксплуатационных свойств инструмента, деталей машин и оборудования.

Aim of work (in Kazakh) : Құралдар, машина мен жабдықтар бөлшектерінің эксплуатациялық қасиеттерін арттыру үшін беттік өңдеу және композициялық қорғаныш жабындарын алу технологияларын әзірлеу және апробациялау

Методы исследования (на русском) : Характеристики поверхности образцов исследуются путём измерения шероховатости профилометром 130 согласно ГОСТ 2789-73, определения толщины покрытий цифровым толщиномером Elcometer, оценки адгезионной и прочности методом отрыва по ASTM C633-13 с использованием адгезиметра Elcometer 510, а пористость покрытий определяется методом стереометрической металлографии на микроскопе Olympus BX53M. Микроструктура образцов изучается на металлографическом микроскопе Olympus BX53M и сканирующем электронном микроскопе SEM 3200. Фазовый состав определяется на рентгенодифрактометре X’Pert PRO с расшифровкой в HighScore Plus. Твердость и модуль упругости исследуются на твердомере FISCHERSCOPE HM2000S по DIN EN ISO 14577 и ASTM E2546, микротвердость по Виккерсу измеряется на МЕТОЛАБ 502 согласно СТ РК ISO 6507-1-2010. Трибологические свойства покрытий оцениваются на трибометре TRB3 по схеме «шар–диск» по ASTM G99 и DIN 50324, с измерением скорости износа профилометром Taylor Hobson Surtronic S-100; абразивное изнашивание упрочнённых сталей проводится по ГОСТ 23.208-79. Коррозионная стойкость покрытий оценивается электрохимическими методами на потенциостате-гальваностате P-150J. Подготовка порошков и образцов включает механоактивацию в мельнице Emax, фракционирование на Retsch AS200 basic, очистку и пескоструйную обработку поверхности на оборудовании Nordberg, а также изготовление поперечных шлифов (резка, запрессовка, шлифовка и полировка) на HOLZMANN BS712TOP, HTXQ-30AM и METAPOL 2200P.

Методы исследования (на казахском) : Үлгілердің беткі қабатының сипаттамалары ГОСТ 2789-73 стандартымен профилометр 130 құралымен кедір-бұдырлық өлшеу, Elcometer цифрлық қалыңдық өлшегішімен жабын қалыңдығын анықтау, ASTM C633-13 стандартына сәйкес жұлу әдісімен және Elcometer 510 адгезиметрі арқылы адгезиялық беріктікті бағалау арқылы зерттеледі. Жабындардың кеуектілігі (ASTM E2109-01) Olympus BX53M микроскопында стереометриялық металлография әдісімен анықталады. Үлгілердің микроструктурасы Olympus BX53M металлографиялық микроскопында және SEM 3200 сканерлейтін электрондық микроскопында зерттеледі. Фазалық құрам X’Pert PRO рентгендік дифрактометрінде анықталды. Материалдардың қаттылығы мен серпімділік модулі DIN EN ISO 14577 және ASTM E2546 стандарттарымен FISCHERSCOPE HM2000S құралында, ал Виккерс бойынша микроқаттылық ISO 6507-1-2010 стандартымен МЕТОЛАБ 502 құрылғысында анықталады. Жабындардың трибологиялық қасиеттері ASTM G99 және DIN 50324 стандарттары бойынша TRB3 трибометрінде «шар–диск» сұлбасымен, ал тозу жылдамдығы Taylor Hobson Surtronic S-100 профилометрімен өлшенеді; беріктендірілген болаттардың абразивтік тозуы ГОСТ 23.208-79 стандартымен анықталады. Жабындардың коррозиялық төзімділігі P-150J потенциостат-гальваностатында электрохимиялық әдістермен бағаланады. Ұнтақтарды фракциялау Retsch AS200 basic құрылғысында, үлгі дайындау Nordberg жабдығында тазалау және құммен өңдеу, сондай-ақ HOLZMANN BS712TOP, HTXQ-30AM және METAPOL 2200P қондырғыларында көлденең шлифтерін дайындау кезеңдерін қамтиды.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках выполнения задач были разработаны технологии получения композиционных защитных покрытий методами газотермического напыления. А именна разработаны технологические режимы для получения защитных покрытий методами газопламенного, детонационного, воздушно плазменного напыления а так же методом электродугавого напыления. Разработаны технологии поверхностной обработки для получения слоев повышенной толщины с высокими эксплуатационными свойствами, а именно методами плазменной и лазерной закалки сталей ШХ-15, 65Г, Л-53, 110Г13Л. Разработаны этапы предлагаемых технологий, и были апробированы на реальных деталях, используемых на предприятиях нефтегазовой, горно-металлургической и сельскохозяйственной промышленности Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Міндемелерді орындау аясында газотермиялық бүрку әдістері арқылы композициялық қорғаныш жабындарын алу технологиялары әзірленді. Атап айтқанда, газжалынды, детонациялық, әуе-плазмалық, сондай-ақ электрдоғалық бүрку әдістерімен қорғаныш жабындарын қалыптастыруға арналған оңтайлы технологиялық режимдер жасалды. Сонымен бірге ШХ-15, 65Г, Л-53 және 110Г13Л маркалы болаттарға плазмалық және лазерлік шынықтыру әдістері арқылы жоғары қалыңдықтағы және жоғары пайдалану қасиеттеріне ие қабаттар алуға мүмкіндік беретін беткі өңдеу технологиялары әзірленді. Ұсынылған технологиялардың кезеңдері толық әзірленіп, Қазақстанның мұнай-газ, тау-кен-металлургия және ауыл шаруашылығы өнеркәсібі кәсіпорындарында қолданылатын нақты бөлшектерде сәтті апробациядан өтті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Развитие технологий упрочнения и восстановления изношенных деталей в данных условиях является одним из основных путей обеспечения экономической безопасности Казахстана. В связи с увеличением эксплуатационной стойкости инструментов и деталей оборудования сокращается продолжительность простоев машин на ремонтах, снижаются затраты на приобретение новых, следовательно, увеличивается производительность предприятий.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазіргі жағдайларда тозған бөлшектерді нығайту және қалпына келтіру технологияларын дамыту Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Құралдар мен жабдық бөлшектерінің пайдалану төзімділігін арттыру нәтижесінде машиналарды жөндеуге кететін уақыт азайып, жаңа бөлшектерді сатып алуға шығындар төмендейді, соның арқасында кәсіпорындардың өнімділігі артады.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Эффективность разработанных технологий подтверждается тем, что в ходе выполнения комплекса технологических задач, актуальных для предприятий нефтегазовой, горно-металлургической и сельскохозяйственной промышленности Казахстана, были сформированы и экспериментально обоснованы оптимальные режимы упрочнения и модификации поверхности, направленные на повышение защитных свойств и увеличение ресурса эксплуатационных деталей. Использование полученных режимов обеспечивает формирование покрытий и модифицированных слоёв с пониженной пористостью, высокой адгезионной прочностью, улучшенной микроструктурной однородностью и повышенной стойкостью к абразивному, адгезионному, окислительному и коррозионному изнашиванию. Это, в свою очередь, приводит к значительному снижению темпов деградации рабочих поверхностей, увеличению межремонтных интервалов оборудования и снижению затрат на техническое обслуживание, что делает разработанные технологические решения эффективным инструментом повышения надёжности и долговечности машин и агрегатов в тяжёлых эксплуатационных условиях отраслей промышленности Казахстана.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірленген технологиялардың тиімділігі Қазақстанның мұнай-газ, тау-кен-металлургия және ауыл шаруашылығы өнеркәсібі кәсіпорындары үшін өзекті технологиялық міндеттерді орындау барысында қорғаныш қасиеттерін арттыруға және жұмыс істейтін бөлшектердің қызмет ету мерзімін ұлғайтуға бағытталған беріктендіру мен беткі қабатты модификациялаудың оңтайлы режимдері түзілумен және олардың эксперименттік түрде дәлелденуімен расталады. Алынған технологиялық режимдерді қолдану төмен кеуектілікке, жоғары адгезиялық беріктікке, жақсартылған микроструктуралық біртектілікке, сондай-ақ абразивтік, адгезиялық, тотығу және коррозиялық тозуларға жоғары төзімділікке ие жабындар мен модификацияланған қабаттарды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде жұмыс беттерінің деградация қарқынын айтарлықтай төмендетіп, жабдықтың жөндеуаралық интервалдарын ұлғайтуды және техникалық қызмет көрсету шығындарын азайтуды қамтамасыз етеді. Осылайша, әзірленген технологиялық шешімдер Қазақстан өнеркәсібінің ауыр пайдалану жағдайларында жұмыс істейтін машиналар мен агрегаттардың сенімділігі мен ұзақмерзімділігін арттырудың тиімді құралы болып табылады.

Field of application (in Russian) : Предприятия горно-металлургическая, сельскохозяйственная и нефтегазовая промышленность Казахстана

Field of application (in Kazakh) : Қазақстанның мұнай-газ, тау-кен-металлургия және ауыл шаруашылығы өнеркәсібі кәсіпорындарындары