The object of research, development or design (in Russian) : Объекты исследования - почвенный покров, растительность, рисовая шелуха, тяжёлые металлы, эрозия.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектілері - жер жамылғысы, өсімдіктер, күріш қабығы, ауыр металдар, эрозия

Aim of work (in Russian) : Цель работы - оценить влияние техногенных отходов на свойства почвенного покрова и разработать методику восстановления экологически неблагоприятных промышленных территорий

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - техногендік қалдықтардың жер жамылғысының қасиеттеріне әсерін бағалау және экологиялық қолайсыз өнеркәсіптік аумақтарды қалпына келтіру әдістемесін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Физико-химический и агрохимический анализ, морфологический, статистический метод, химический состав РШ, карбонизация РШ, пиролиз карбонизованной РШ

Методы исследования (на казахском) : Физико-химиялық және агрохимиялық талдау, морфологиялық, статистикалық әдіс, РШ химиялық құрамы, РШ карбонизациясы, карбонизацияланған РШ пиролизі.

Obtained results and novelty (in Russian) : Казахстан сталкивается с серьёзной экологической проблемой загрязнения почв тяжёлыми металлами и промышленными отходами. Промышленное развитие и урбанизация способствуют накоплению токсичных элементов, таких как фтор, ртуть, свинец и кадмий, которые негативно влияют на здоровье населения и плодородие почв. Особый ущерб экосистемам наносят горнодобывающие предприятия, вызывающие деградацию растительности и эрозию. Для восстановления экосистем рекомендуется использовать органические материалы, например, рисовую шелуху, которая служит основой для создания экологически чистых композитов. Важно проводить мониторинг тяжёлых металлов в почвах и разрабатывать инновационные композиты для обеспечения экологической безопасности Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстан топырақтың ауыр металдармен және өнеркәсіптік қалдықтармен ластануының елеулі экологиялық проблемасына тап болып отыр. Өнеркәсіптік даму және урбанизация фтор, сынап, қорғасын және кадмий сияқты улы элементтердің жиналуына ықпал етеді, бұл халықтың денсаулығы мен топырақ құнарлылығына теріс әсер етеді. Өсімдіктердің деградациясы мен эрозиясын тудыратын тау-кен кәсіпорындары экожүйелерге ерекше зиян келтіреді. Экожүйелерді қалпына келтіру үшін органикалық материалдарды, мысалы, экологиялық таза композиттерді құруға негіз болатын күріш қабығын пайдалану ұсынылады. Топырақтағы ауыр металдарға мониторинг жүргізу және Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін инновациялық композиттер әзірлеу маңызды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработать отечественного удобрения «EcoSoil» растительного происхождения, полученного из рисовой шелухи, характеризующихся низкой плотностью сложения и высокой адсорбционной способностью, изучении физико-химических процессов взаимосвязи и механизмов, происходящих с удобрением «EcoSoil» и почвой, и влиянием этих процессов на структурообразование и прочность почвенного покрова. Исследование позволит фермерам, работникам с/х использовать удобрение «EcoSoil» в предотвращении эрозионных процессов и увеличении продуктивности кормопроизводства.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ғылыми жаңалық-күріш қабығынан алынған, төмен тығыздығымен және жоғары адсорбциялық қабілетімен сипатталатын өсімдік тектес "EcoSoil" отандық тыңайтқышын жасау, "EcoSoil" тыңайтқышымен және топырақпен жүретін қатынастар мен механизмдердің физико-химиялық процестерін зерттеу және осы процестердің Жер жамылғысының құрылымы мен беріктігіне әсері. Зерттеу фермерлерге, ауыл шаруашылығы қызметкерлеріне эрозия процестерінің алдын алуда және жем-шөп өндірісінің өнімділігін арттыруда "EcoSoil" тыңайтқышын пайдалануға мүмкіндік береді

Level of implementation (in Russian) : Установлены пространственные особенности техногенного загрязнения почв в промышленных зонах Жамбылской, Восточно-Казахстанской и Северо-Казахстанской областей. Проведено морфологическое описание почвенных разрезов и лабораторно-аналитическая оценка состава, что позволило выявить повышенные концентрации тяжёлых металлов (Cd, Zn, Pb, Cu, Cr) и нефтепродуктов, приводящие к деградации почвенного покрова. Показано, что гумуссированный горизонт почв сохраняет признаки плодородного слоя, содержание гумуса более 1,31 %, однако наблюдается его частичная дегумификация и нарушение структуры агрегатов. В Жамбылской области концентрации тяжёлых металлов варьировали в пределах 0,30–20,10 мг/кг, при этом свинец (до 92,00 мг/кг) и медь (1,9 мг/кг) превышали региональные фоновые значения. Определены вариационные показатели распределения загрязняющих элементов. Статистический коэффициент вариации (V%) составил по цинку 5,3–47,6 %, по меди 14,5–54,5 %, по свинцу 13–83,4 %. Это свидетельствует о высоком уровне пространственной неоднородности загрязнения, особенно в районах горно-обогатительных предприятий Восточного Казахстана (г. Риддер).

Level of implementation (in Kazakh) : Жамбыл, Шығыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстарының өнеркәсіптік аймақтарындағы топырақтың техногендік ластануының кеңістіктік ерекшеліктері анықталды. Топырақ тіліктерінің морфологиялық сипаттамасы мен зертханалық-талдамалық құрамы бағаланып, ауыр металдардың (Cd, Zn, Pb, Cu, Cr) және мұнай өнімдерінің жоғары концентрациясы анықталды, бұл топырақ жамылғысының деградациясына алып келеді. Гумусқа бай топырақ горизонтының құнарлы қабат белгілерін сақтап отырғаны анықталды, гумус мөлшері 1,31 %-дан жоғары, алайда оның ішінара дегумификациясы мен агрегат құрылымының бұзылуы байқалады. Жамбыл облысында ауыр металдардың концентрациясы 0,30–20,10 мг/кг аралығында өзгерген, ал қорғасын (92,00 мг/кг дейін) мен мыс (1,9 мг/кг) мөлшері аймақтық фондық көрсеткіштерден асып кеткен. Ластаушы элементтердің таралуының вариациялық көрсеткіштері анықталды. Статистикалық вариация коэффициенті (V%) мырыш бойынша 5,3–47,6 %, мыс бойынша 14,5–54,5 %, ал қорғасын бойынша 13–83,4 % аралығында болды. Бұл әсіресе Шығыс Қазақстандағы (Риддер қ.) тау-байыту кәсіпорындары орналасқан аудандарда ластанудың кеңістіктік біркелкі еместігінің жоғары деңгейін көрсетеді.

Efficiency (in Russian) : Полученные физико-химические, морфологические результаты могут быть использованы для разработки мероприятий по повышению продуктивности пахотных земель в условиях загрязнения окружающей природной средой, техногенным воздействием на почву, в регионах на производстве в установлении степени эрозионных процессов и предложений по повышению плодородия почвы и продуктивности в сельском хозяйстве. На этапе завершения проект достиг уровня TRL 4, что означает проверку технологии в лабораторных условиях. Были выполнены экспериментальные исследования, подтверждающие работоспособность основных компонентов и их интеграцию в лабораторной среде. Полученные результаты соответствуют установленным индикаторам и демонстрируют потенциал для дальнейшего перехода к уровню.

Efficiency (in Kazakh) : Агрохимия, биотехнология, ауыл шаруашылығы өнеркәсібі. ҒЗЖ орындау шеңберінде алынған нәтижелер коммерцияландыру үшін негіз болып табылады. Жоба аяқталу кезеңінде TRL 4 деңгейіне жетті, бұл технологияның зертханалық жағдайда сынақтан өткенін білдіреді. Негізгі компоненттердің жұмыс қабілеттілігін және олардың зертханалық ортада біріктірілуін растаған эксперименттік зерттеулер жүргізілді. Алынған нәтижелер белгіленген индикаторларға сәйкес келеді

Field of application (in Russian) : Агрохимия, биотехнология, сельскохозяйственная промышленность. Полученные результаты в рамках выполнения НИР являются основанием для коммерциализации.

Field of application (in Kazakh) : Агрохимия, биотехнология, ауыл шаруашылығы өнеркәсібі. ҒЗЖ орындау шеңберінде алынған нәтижелер коммерцияландыру үшін негіз болып табылады.