The object of research, development or design (in Russian) : сорта яблони (Malus domestica Borkh.) и груши (Pyrus communis L.).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Алма сорттары (Malus domestica Borkh.) және алмұрттар (Pyrus communis L.)

Aim of work (in Russian) : Идентификация основных вирусных болезней с учетом ареала их распространия для получения элитного посадочного материала семечковых культур на основе применения биотехнологических методов.

Aim of work (in Kazakh) : Биотехнологиялық әдістерді қолдану негізінде шекілдеукті жеміс дақылдарының элиталық отырғызу материалын алу үшін олардың таралу аймағын ескере отырып, негізгі вирустық ауруларды идентификациялау.

Методы исследования (на русском) : Маршрутные обследования садов, отбор образцов, диагностика вирусов (ACLSV, ASPV, ASGV, ApMV и др.) с использованием ОТ-ПЦР; оздоровление растений методом культуры меристем в сочетании с термо-, хемо- и криотерапией; размножение и укоренение в культуре in vitro с последующей адаптацией ex vitro.

Методы исследования (на казахском) : Бақтарды маршруттық зерттеу, үлгілерді іріктеу, вирустарды (ACLSV, ASPV, ASGV, ApMV және т.б.) ОТ-ПТР әдісімен диагностикалау; меристемалық культура әдісін термотерапия, хемотерапия және криотерапиямен біріктіріп қолдану арқылы өсімдіктерді сауықтыру; in vitro жағдайында көбейту және тамырландыру, әрі қарай ex vitro жағдайына бейімдеу.

Obtained results and novelty (in Russian) : Результаты работы: протестированы 33 генотипа яблони и груши на наличие девяти вирусных патогенов. В асептическую культуру in vitro введены 11 генотипов яблони, 2 подвоя и 5 генотипов груши. Оптимизированы этапы введения, стерилизации и клонального микроразмножения. Разработан комплексный метод оздоровления исходного материала, обеспечивший полное освобождение (до 100 %) исследованных генотипов от вирусов. Получены безвирусные растения с подтверждённым фитосанитарным статусом и высокой приживаемостью при адаптации ex vitro.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жұмыстың нәтижелері мен жаңалығы: 33 алма және алмұрт генотипі тоғыз вирустық патогенге тестіленді. Асептикалық in vitro культурасына 11 алма генотипі, 2 телітүбір және 5 алмұрт генотипі енгізілді. Енгізу, залалсыздандыру және клондық микрокөбейту кезеңдері оңтайландырылды. Бастапқы материалды кешенді сауықтыру әдісі әзірленіп, зерттелген генотиптердің вирустардан толық (100 %-ға дейін) тазаруы қамтамасыз етілді. Вирустардан таза өсімдіктер фитосанитарлық мәртебесі расталып, ex vitro жағдайына бейімделу кезінде жоғары өміршеңдік көрсетті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Применение комплекса молекулярно-диагностических и биотехнологических методов позволило оздоровить 100 % обследованных генотипов яблони и груши, повысить выход элитного посадочного материала на 70–80 %, сократить сроки его получения до 1,5–2 лет (против 3–4 лет при традиционных подходах) и снизить потери урожая от вирусных болезней на 15–25 %, что обеспечивает экономическую целесообразность внедрения разработанной технологии.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Молекулалық-диагностикалық және биотехнологиялық әдістер кешенін қолдану нәтижесінде алма мен алмұрттың зерттелген генотиптерінің 100 %-ы сауықтырылып, элиталық отырғызу материалының шығымы 70–80 %-ға артты, оны алу мерзімі дәстүрлі әдістермен салыстырғанда 3–4 жылдың орнына 1,5–2 жылға дейін қысқартылды және вирус ауруларынан болатын өнім шығыны 15–25 %-ға төмендеді, бұл әзірленген технологияны енгізудің экономикалық тиімділігін қамтамасыз етеді.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : жүзеге асырылмаған

Efficiency (in Russian) : Результаты работы имеют высокую экономическую значимость. Использование оздоровленного посадочного материала позволяет существенно сократить расходы на защиту растений, продлить срок их хозяйственного использования и повысить общий экономический эффект от закладки интенсивных садов, способствуя развитию аграрного сектора региона.

Efficiency (in Kazakh) : Нәтижелер жоғары экономикалық маңызға ие. Вирустардан таза отырғызу материалын қолдану өсімдіктерді қорғау шығындарын азайтып, олардың өнімділік кезеңін ұзартады және интенсивті бақтардан алынатын экономикалық әсерді арттырады, бұл аймақтың аграрлық секторының дамуына оң ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Биотехнология, питомниководство, садоводство и селекция семечковых культур.

Field of application (in Kazakh) : Биотехнологияда, питомниктік шаруашылықта, бақ шаруашылығы және шекшекілдеуік дақылдардың селекциясы