The object of research, development or design (in Russian) : Природные воды Восточного Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Шығыс Қазақстанның табиғи сулары

Aim of work (in Russian) : Цель проекта – изучение химического состава озерных вод для выявления минерализации редких металлов и разработка инновационных критериев в области минералогии и геохимии для прогнозирования и поиска редкометаллических объектов

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты сирек металдардың минералдануын анықтау үшін көл суларының химиялық құрамын зерттеу және сирек металдардың объектілерін болжау және іздеу үшін минералогия және геохимия саласында инновациялық критерийлерді әзірлеу болып табылады.

Методы исследования (на русском) : Для достижения цели проекта необходим междисциплинарный подход к исследованию, обеспечивающий сотрудничество между такими научными направлениями, как, геохимия, гидрогеология, геоинформационные технологии в геологогии, дистанционные методы в геологических работах. Для достижения поставленной цели исследования необходимо поэтапно реализовать следующие основные виды работ; – Будет проведен информационный поиск, обработка архивных и фондовых материалов, обоснование выбора ключевых материалов для данного исследования, составление подробного плана поевых работ и написание обзора литературы. – В соответствии с разработанным планом будут проведены полевые экспедиционные работы с целью геометризации озёр и для определения площади водного зеркала проводится аэрофотосъёмки. Отбор проб воды на химический анализ берутся с глубины 30-50 см на удалении от берега стерильным пробоотборником объемом 200 миллилитров. Для подготовки отобранной пробы к хранению будет произведена консервация воды (добавление в пробу воды 5% раствор натрия хлорида), а также загрузка в охлаждающий ящик, для транспортировки проб. – Лабораторные исследования проб воды и донного осадка проводились в лаборатории инженерного Центра опережающего развития «VERITAS» ВКТУ им. Д. Серикбаева методами ICP-MS спектрометрии на масс-спектрометре с индуктивно связанной плазмой ICP-MS Agilent 7500cx производства компании «Agilent Technologies» (США).

Методы исследования (на казахском) : Жобаның мақсатына жету үшін геохимия, гидрогеология, геологиядағы геоақпараттық технологиялар, геологиялық жұмыста қашықтықтан зондтау әдістері сияқты ғылыми салалардың ынтымақтастығын қамтамасыз ететін зерттеуге пәнаралық көзқарас қажет. Зерттеу мақсатына жету үшін келесі негізгі жұмыс түрлерін кезең-кезеңімен жүзеге асыру қажет; – Ақпараттық іздестіру, мұрағаттық және қор материалдарын өңдеу, осы зерттеу үшін негізгі материалдарды таңдауды негіздеу, далалық жұмыстың егжей-тегжейлі жоспарын құру және әдебиеттерге шолу жазу жүргізіледі. – Жасалған жоспарға сәйкес көлдерді геометризациялау мақсатында далалық экспедициялық жұмыстар жүргізіліп, су бетінің ауданын анықтау үшін аэрофототүсіру жұмыстары жүргізіледі. Химиялық талдау үшін су сынамалары көлемі 200 миллилитр залалсыздандырылған сынама алғыштың көмегімен жағадан қашықтықта 30-50 см тереңдіктен алынады. Таңдалған үлгіні сақтауға дайындау үшін су сақталады (су үлгісіне 5% натрий хлориді ерітіндісін қосу), сондай-ақ үлгіні тасымалдау үшін оны салқындатқыш қорапқа салу. – атындағы ШҚТУ «ВЕРИТАС» инженерлік жетілдіру орталығының зертханасында су және түп шөгінділерінің үлгілеріне зертханалық зерттеулер жүргізілді. Д. Серікбаев Agilent Technologies (АҚШ) шығарған ICP-MS Agilent 7500cx индуктивті байланысқан плазмалық масс-спектрометрде ICP-MS спектрометриясын қолдануда.

Obtained results and novelty (in Russian) : На данный момент в рамках проекта выполнен основной комплекс полевых и лабораторных работ. Проведено геохимическое исследование вод и донных отложений малых озёр Восточного Казахстана с применением современных аналитических методов. Собранные пробы проанализированы на содержание редкоземельных элементов, pH, растворимость веществ, минеральный состав и другие важные показатели. Полученные данные обрабатываются с использованием геоинформационных систем, что уже позволяет выделять первые зоны повышенной концентрации редкоземельных элементов и устанавливать их связь с геологической структурой региона. Полученные результаты дают более полное представление о геохимических особенностях миграции и фракционирования редкоземельных элементов, а также позволяют оценивать их перспективность для поиска новых месторождений редких металлов. Важным результатом работы является формирование научной базы, необходимой для укрепления минерально-сырьевого потенциала региона. Данные исследования используются для разработки рекомендаций по контролю содержания редкоземельных элементов в водоёмах и предупреждению их возможного техногенного загрязнения. Работа по интерпретации результатов и уточнению геохимических закономерностей продолжается.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бүгінгі күні жобада далалық және зертханалық жұмыстардың негізгі кешені аяқталды. Шығыс Қазақстандағы шағын көлдердегі сулар мен түп шөгінділеріне геохимиялық зерттеулер заманауи аналитикалық әдістермен жүргізілді. Жиналған үлгілер сирек жер элементтерінің құрамы, рН, ерігіштік, минералды құрам және басқа да маңызды параметрлер бойынша талданды. Алынған мәліметтер географиялық ақпараттық жүйелерді қолдану арқылы өңделуде, бұл қазірдің өзінде сирек жер элементтерінің шоғырлануының жоғарылауының алғашқы аймақтарын анықтауға және олардың аймақтың геологиялық құрылымымен байланысын орнатуға мүмкіндік береді. Бұл нәтижелер сирек жер элементтерінің миграциясы мен фракциялануының геохимиялық ерекшеліктерін жан-жақты түсінуге мүмкіндік береді және жаңа сирек металдар кен орындарын барлау үшін олардың әлеуетін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл жұмыстың маңызды нәтижесі өңірдің минералдық-шикізаттық әлеуетін нығайтуға қажетті ғылыми базаны қалыптастыру болып табылады. Бұл зерттеулер су объектілеріндегі сирек жер элементтерінің құрамын бақылау және ықтимал антропогендік ластануды болдырмау бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін пайдаланылады. Нәтижелерді түсіндіру және геохимиялық заңдылықтарды нақтылау бойынша жұмыс жалғасуда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В результате выполнения проекта повысится потенциал и конкурентоспособность казахстанской науки в целом и участников проекта в частности. Применимость научных результатов – выделены участки на перспективность их промышленного освоения и привлечения инвестиций.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаны іске асыру нәтижесінде жалпы қазақстандық ғылымның және оның ішінде жобаға қатысушылардың әлеуеті мен бәсекеге қабілеттілігі артады. Ғылыми нәтижелердiң қолдану мүмкiндiгi – олардың индустриялық даму перспективалары мен инвестицияларды тарту бағыттары айқындалды.

Level of implementation (in Russian) : Не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : Қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Проведённые исследования уже позволили выделить основные геохимические типы солёных озёр Восточного Казахстана, а также установить процессы и факторы, которые их формируют. На данный момент выявлено, что на формирование геохимических типов озёр оказывают влияние такие факторы, как геологическая и геоморфологическая структура местности, климатические условия, особенности гидрологического режима, а также наличие и состав водных и прибрежных экосистем. Важным фактором также является человеческая деятельность и антропогенное воздействие. Вместе с тем исследование продолжается, уточняются выявленные закономерности, проводится дополнительный анализ собранных данных и их сопоставление с особенностями геологической структуры региона.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулер Шығыс Қазақстандағы тұзды көлдердің негізгі геохимиялық типтерін, сондай-ақ оларды қалыптастыратын процестер мен факторларды анықтады. Көлдердің геохимиялық түрлерінің қалыптасуына ауданның геологиялық-геоморфологиялық құрылымы, климаттық жағдайлары, гидрологиялық режим ерекшеліктері, су және жағалау экожүйелерінің болуы мен құрамы сияқты факторлар әсер ететіні анықталды. Адам әрекеті мен антропогендік әсер де маңызды факторлар болып табылады. Зерттеу жұмыстары жалғасуда, анықталған заңдылықтарды нақтылау, жиналған мәліметтерді одан әрі талдау және оны аймақтың геологиялық құрылымымен салыстыру.

Field of application (in Russian) : Полученные результаты будут полезны для дальнейших исследований в области геохимии и экологии, а также могут быть использованы для разработки планов по управлению природными ресурсами региона

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелер геохимия және экология саласындағы одан әрі зерттеулер үшін пайдалы болады, сонымен қатар аймақтағы табиғи ресурстарды басқару жоспарларын әзірлеу үшін пайдаланылуы мүмкін.