The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследований являлся крупный рогатый скот казахской белоголовой породы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі қазақтың ақбас тұқымды ірі қара малы

Aim of work (in Russian) : Цель работы – проведение ресеквенирования и транскриптомного анализа крупного рогатого скота казахской белоголовой породы, разводимой в Республике Казахстан, характеристика генофонда, выявление конкретных генетических вариантов под давлением отбора, ассоциированных с хозяйственно-полезными признаками.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты – Қазақстан Республикасында өсірілетін қазақтың ақбас тұқымды ірі қара малын қайта секвенирлеу жəне транскриптомдық талдау жүргізу, генофондтың сипаттамасы, шаруашылыққа пайдалы белгілермен байланыстырылған нақты генетикалық нұсқаларды анықтау

Методы исследования (на русском) : Методы исследований. Полногеномное секвенирование проводили на платформе BGI DNBseq. Данные обрабатывали с применением FastQC v0.12.1, MultiQC v1.30, Trimmomatic v0.39 и SOAPnuke. РНК-секвенирование проводили на платформе Ion GeneStudio S5 Plus. Биоинформатический анализ транскриптомов выполняли с помощью программ fastp, STAR, featureCounts, DESeq2, clusterProfiler, org.Bt.eg.db, R: ggplot2.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу əдістері. Толықгеномдық секвенирлеу BGI DNBseq платформасында жүргізілді. Алынған деректер FastQC v0.12.1, MultiQC v1.30, Trimmomatic v0.39 жəне SOAPnuke бағдарламаларының көмегімен өңделді. РНҚ- секвенирлеу Ion GeneStudio S5 Plus платформасында орындалды. Транскриптомдардың биоинформатикалық талдауы fastp, STAR, featureCounts, DESeq2, clusterProfiler, org.Bt.eg.db жəне R тіліндегі ggplot2 бағдарламалары арқылы жүргізілді

Obtained results and novelty (in Russian) : Результаты исследований. Проведены описание выборки казахской белоголовой породы и отбор биологического материала. Проведены полногеномное ресеквенирование перспективных особей и биоинформатическая обработка данных. Проведен анализ индекса гетерозиготности в геномах казахской белоголовой породы с другими породами. Выявлены SNP полиморфизмы, INDEL полиморфизмы, CNV индекс и структурные вариации в геноме. Выявлены информативные варианты генома, ответственные за хозяйственно-полезные признаки. Определены информативные полиморфизмы и создана генетическая база данных вариаций казахской белоголовой породы. Определены информативные профили miRNA. Разработаны научно-обоснованные методические предложения, позволяющие оценивать состояние генофонда, сохранять и улучшать генетическое разнообразие казахской белоголовой породы. Новизна исследований Проведены полногеномное ресеквенирование крупного рогатого скота казахской белоголовой породы, а также транскриптомный анализ, что позволило охарактеризовать её генофонд на молекулярном уровне. Выявлены уникальные SNP, INDEL, CNV и структурные вариации, ассоциированные с хозяйственно- полезными признаками, а также информативные профили miRNA. Сформирована генетическая база данных вариаций, представляющая основу для дальнейших исследований и использования в геномной селекции.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу нəтижелері. Қазақтың ақбас тұқымының іріктемесі сипатталып, биологиялық материал алынды. Перспективті дарақтардың толық геномдық рерсеквенирлеуі жүргізіліп, алынған деректерге биоинформатикалық өңдеу жасалды. Қазақтың ақбас тұқымының геномдарындағы гетерозиготтылық индексі басқа тұқымдармен салыстырылды. Геномда SNP-полиморфизмдер, INDEL-полиморфизмдер, CNV индексі жəне құрылымдық вариациялар анықталды. Шаруашылыққа пайдалы белгілерге жауап беретін геномның ақпараттық варианттары айқындалды. Ақпараттық полиморфизмдер анықталып, қазақтың ақбас тұқымының вариацияларының генетикалық дерекқоры құрылды. miRNA-ның ақпараттық профильдері анықталды. Қазақтың ақбас тұқымының генофондының жай-күйін бағалауға, генетикалық əртүрлілікті сақтау мен жақсартуға мүмкіндік беретін ғылыми негізделген əдістемелік ұсыныстар əзірленді. Зерттеулердің жаңалығы Қазақтың ақбас тұқымды ірі қара малының толық геномдық қайта секвенирлеуі және транскриптомдық талдауы жүргізілді, бұл оның генофондын молекулалық деңгейде сипаттауға мүмкіндік берді. Шаруашылыққа пайдалы белгілермен байланысы бар бірегей SNP, INDEL, CNV және құрылымдық вариациялар, сондай-ақ ақпараттық miRNA профильдері анықталды. Геномдық селекцияда әрі қарай зерттеулер мен қолдануға негіз болатын генетикалық вариациялар деректер қоры құрылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследований станут основой для разработки программ разведения и эффективного управления селекционным процессом в мясном скотоводстве, сохранения и совершенствования генетических ресурсов с целью социально- экономического развития в масштабах Республики Казахстан

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері Қазақстан Республикасы ауқымында әлеуметтік-экономикалық даму мақсатында генетикалық ресурстарды сақтау және жетілдіру, етті ірі қара мал шаруашылығындағы селекциялық процесті тиімді басқару және өсіру бағдарламаларын әзірлеуде негіз болады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследований станут основой для разработки программ разведения и эффективного управления селекционным процессом в мясном скотоводстве, сохранения и совершенствования генетических ресурсов с целью социально- экономического развития в масштабах Республики Казахстан

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері Қазақстан Республикасы ауқымында әлеуметтік-экономикалық даму мақсатында генетикалық ресурстарды сақтау және жетілдіру, етті ірі қара мал шаруашылығындағы селекциялық процесті тиімді басқару және өсіру бағдарламаларын әзірлеуде негіз болады.

Efficiency (in Russian) : Наши данные могут быть использованы для селекции КРС на улучшение хозяйственно- полезных признаков в условиях Республики Казахстан, тем самым способствуя созданию более эффективного и экологически чистого животноводства

Efficiency (in Kazakh) : Біздің деректеріміз Қазақстан Республикасы жағдайында шаруашылыққа пайдалы белгілерді жақсарту үшін ІҚМ селекциясында пайдаланылуы мүмкін, осылайша тиімді әрі экологиялық таза мал шаруашылығын құруға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Область применения - животноводство, в частности скотоводство; целевые потребители - организации, занимающиеся товарным разведением, селекционно-племенной работой в скотоводстве, научно-исследовательские институты.

Field of application (in Kazakh) : Қолдану саласы – мал шаруашылығы, атап айтқанда ірі қара мал шаруашылығы; мақсатты тұтынушылары – мал шаруашылығында тауарлық мал өсірумен, селекциялық-асыл тұқымдық жұмыстарды жүзеге асыратын ұйымдар, ғылыми-зерттеу институттары.