The object of research, development or design (in Russian) : Разработка и исследование радиационно- и коррозионностойкого защитного композитного материала на основе сверхвысокомолекулярного полиэтилена (СВМПЭ) с наполнителями из B, W и Pb, предназначенного для защиты оборудования и персонала от комплексного реакторного излучения

The object of research, development or design (in Kazakh) : В, W және Pb элементтерінен тұратын толтырғыштары бар аса жоғары молекулалы полиэтилен (СЖМПЭ) негізінде радиация мен коррозияға төзімді қорғаныш композиттік материалды әзірлеу және зерттеу

Aim of work (in Russian) : Разработать композитный материал на основе СВМПЭ с наполнителями B, W, Pb и исследовать его радиационно- и коррозионностойкие свойства при различных флюенсах реакторного облучения

Aim of work (in Kazakh) : В, W, Pb элементтерінен тұратын толтырғыштары бар СЖМПЭ негізіндегі композиттік материал жасап, оның реакторлық сәулеленудің әртүрлі флюенстерінде радиацияға және коррозияға қарсы қасиеттерін зерттеу

Методы исследования (на русском) : Применялись нейтронно-физические расчёты (MCNP5, ENDF/B-5,6), механические испытания на трёхточечный изгиб, коррозионные испытания, рентгеноструктурный анализ, растровая и сканирующая электронная микроскопия, дифференциальная сканирующая калориметрия, термогравиметрия и метод активационных индикаторов

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістері: нейтрондық-физикалық есептеулер (MCNP5, ENDF/B-5,6), үш нүктелі иілу сынақтары, коррозияға төзімділік сынақтары, рентгенқұрылымдық талдау, растрлық және сканерлік электронды микроскопия, дифференциалды сканерлік калориметрия, термогравиметрия және активациялық индикаторлар әдісі

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые методом газопламенного напыления получен композит СВМПЭ + B, W, Pb, обеспечивающий комплексную защиту от реакторного излучения. Установлено, что при малых и средних флюенсах наблюдается частичное упрочнение структуры и сохранение фаз β-PbO₂ и WC. Показано влияние борной составляющей на дегидратацию и формирование межфазной пористости. Определены оптимальные соотношения наполнителей, обеспечивающие максимальную прочность и стойкость. Получен 1 инновационный патент, подан 1 патент на изобретение, опубликованы 3 статьи в Scopus

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Газжалынымен бүрку әдісі арқылы алғаш рет В, W, Pb толтырғыштары бар СЖМПЭ негізіндегі композиттік материал алынды. Төмен және орта флюенстерде құрылымның беріктігі артып, β-PbO₂ және WC фазалары тұрақтылығы сақталатыны анықталды. Борлы компоненттің дегидратациясы аралық фазаларда кеуектіліктің пайда болуына әсер ететіні дәлелденді. Толтырғыштардың оңтайлы қатынасы анықталды. 1 инновациялық патент алынды, 1 өнертабысқа өтінім берілді, Scopus базасында 3 мақала жарияланды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработан состав СВМПЭ + 10–30 % H₃BO₃ + 5–20 % WC + 10 % PbO, получаемый газопламенным методом при t ≈ 540 °C. Средний предел прочности — до 16 МПа, плотность ≈ 0,93 г/см³, термостабильность до 410 °C, коррозионная стойкость > 95 % сохранённой массы после испытаний. Себестоимость композита снижена по сравнению с аналогами за счёт использования отечественных полимеров и порошков

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 540 °C шамасында газжалынымен бүрку арқылы алынған СЖМПЭ + 10–30 % H₃BO₃ + 5–20 % WC + 10 % PbO құрамы әзірленді. Орташа иілу беріктігі – 16 МПа дейін, тығыздығы – 0,93 г/см³, термиялық тұрақтылығы – 410 °C дейін, коррозияға төзімділігі – 95 % астам. Композиттің өзіндік құны отандық шикізатты пайдалану есебінен төмендеген

Level of implementation (in Russian) : Результаты внедрены в лабораторные испытания материалов для радиационно-защитных экранов и реакторных установок; материалы используются в учебном процессе по дисциплинам «Радиационное материаловедение» и «Полимерные композиты»

Level of implementation (in Kazakh) : Нәтижелер радиациялық қорғаныс экрандары мен реакторлық қондырғыларға арналған материалдарды зертханалық сынақтарда қолданылды және «Радиациялық материалтану» мен «Полимерлі композиттер» пәндерінде оқу үдерісіне енгізілді

Efficiency (in Russian) : Композит снижает интенсивность смешанного нейтронно-гамма-излучения до 20–30 %, обеспечивает долговечность при многократном облучении и коррозионной среде. Повышает безопасность эксплуатации реакторного оборудования и сокращает расходы на импортные защитные материалы

Efficiency (in Kazakh) : Композит аралас нейтрон-гамма сәулеленуін 20–30 %-ға дейін төмендетеді, көп мәрте сәулелену мен коррозиялық ортада ұзақ мерзімділікті қамтамасыз етеді. Реактор жабдығының қауіпсіздігін арттырып, шетелдік материалдарды сатып алу шығындарын азайтады

Field of application (in Russian) : Материал предназначен для защиты персонала и оборудования ядерных реакторов, исследовательских установок, радиационно-технологических комплексов, а также в производстве контейнеров и экранов хранения радиоактивных отходов

Field of application (in Kazakh) : Материал ядролық реакторлар мен радиациялық-технологиялық қондырғылардың жабдықтары мен персоналын қорғауға, сондай-ақ радиоактивті қалдықтарды сақтау контейнерлері мен экрандарын өндіруге арналған