The object of research, development or design (in Russian) : Бетпакдалинская и устюртская популяции сайгака (Saiga tatarica).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Ақбөкеннің Бетпақдала және Үстірт популяциясы (Saiga tatarica).

Aim of work (in Russian) : Разработка системы сохранения и устойчивого использования бетпакдалинской и устюртской популяций сайги в Казахстане, на основе результатов комплексных (зоологических, экологических, ботанических) исследований.

Aim of work (in Kazakh) : Кешенді (зоологиялық, экологиялық, ботаникалық) зерттеулердің нәтижелері негізінде Қазақстандағы Бетпақдала және Үстірт ақбөкен популяцияларын сақтау және орнықты пайдалану жүйесін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Зоологические, ботанико-геоботанические, дистанционное зондирование Земли и ГИС-технологии, иммунологические, паразитологические, криобиологические, а также молекулярно-биологические, статистические и моделирующие методы и подходы.

Методы исследования (на казахском) : Зоологиялық, ботаникалық-геоботаникалық, Жерді қашықтықтан зондтау және ГАЖ технологиялары, иммунологиялық, паразитологиялық, криобиологиялық, сондай-ақ молекулалық-биологиялық, статистикалық және модельдеу әдістері мен тәсілдері.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе реализации программы проведён комплекс исследований по оценке современного состояния популяций сайгака, динамики численности, структуры кормовой базы и эпизоотического благополучия. Получены новые данные о сезонных миграциях, кормоёмкости пастбищ, серологическом статусе животных и циркуляции возбудителей инфекционных заболеваний. Разработаны модели пространственного распределения и демографического развития популяций, уточнены параметры выживаемости и рождаемости, выполнена оценка оптимальной численности. Проведены криобиологические и генетические исследования, направленные на формирование долгосрочной программы сохранения генофонда вида. По результатам проведённых исследований было разработано «Биологическое обоснование по управлению численностью популяций сайгаков в Казахстане», на основании которого Правительством Республики Казахстан принято постановление от 27 мая 2025 года № 379 «О мерах по регулированию численности сайгаков». Данный документ положил начало практической реализации мероприятий в рамках концепции устойчивого использования ресурсов сайгака. Научная новизна проекта проявилась во внедрении междисциплинарных методов – спутниковой телеметрии, ГИС-моделировании, иммунологических и криобиологических исследований, а также внедрением рекомендаций устойчивого использования ресурсов сайги.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бағдарламаны іске асыру барысында сайғақ популяцияларының қазіргі жай-күйін, санының динамикасын, қоректік базаның құрылымын және эпизоотиялық амандық деңгейін бағалау бойынша кешенді зерттеулер жүргізілді. Маусымдық көші-қондар, жайылымдардың өнімділігі, жануарлардың серологиялық мәртебесі мен инфекциялық ауру қоздырғыштарының айналымы туралы жаңа деректер алынды. Популяциялардың кеңістіктік таралуы мен демографиялық дамуының үлгілері әзірленіп, тіршілік пен көбею көрсеткіштері нақтыланды, оңтайлы санына баға берілді. Түрдің генетикалық қорын ұзақ мерзімді сақтауға бағытталған криобиологиялық және генетикалық зерттеулер жүргізілді. Зерттеу нәтижелері бойынша «Қазақстандағы сайғақ популяцияларының санын реттеу жөніндегі биологиялық негіздеме» әзірленіп, оның негізінде Қазақстан Республикасының Үкіметі 2025 жылғы 27 мамырдағы № 379 қаулысымен «Сайғақтардың санын реттеу шаралары туралы» шешім қабылдады. Аталған құжат сайғақ ресурстарын тұрақты пайдалану тұжырымдамасы аясындағы іс-шараларды іс жүзінде жүзеге асырудың бастамасы болды. Жобаның ғылыми жаңалығы пәнаралық әдістерді – спутниктік телеметрияны, ГАЖ-модельдеуді, иммунологиялық және криобиологиялық зерттеулерді енгізуде, сондай-ақ ақбөкеннің ресурстарын тұрақты пайдалану ұсынымдарын енгізуде көрінді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В результате проведения исследований были составлены и разработаны: 1) Карты размещения сайгаков бетпакдалинской и устюртской популяций в 2025 г. с местами обнаружения животных и выделенными площадями обитания 2) Карта сезонного распределения сайгаков устюртской популяции, помеченных спутниковыми передатчиками в 2025 г. 3) Карты кормовых угодий сайгака на кластерных участках в ареале бетпакдалинской и устюртской популяций сайгака 4) Карты распределения средних годовых температур в ареале бетпакдалинской и устюртской популяций сайгака 5) Карта весенней урожайности пастбищ на территории бетпакдалинской популяции сайги 7) Карта экосистем территорий бетпакдалинской и устюртской популяций 8) Прогностическая SDM модель пространственного распределения сайгака в Казахстане 9) Демографическая пирамиды бетпакдалинской и устюртской популяции сайгака (математическая модель развития популяций) 10) Таблицы: Урожайность кормовой массы растительных сообществ осенне-зимних и весенне-летних пастбищ Динамика численности сайгаков в Казахстане с начала 30-х годов прошлого века и до 2025 гг. включительно Серопозитивность сайгаков бетпакдалинской популяции по результатам ИФА-исследований Результаты серологического тестирования проб сыворотки крови от сайги к возбудителю коксиеллеза (Coxiella burnetti) 11) Биологическое обоснование по управлению численностью популяций сайгаков в Казахстане.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижесінде құрастырылды және әзірленді: 1) 2025 жылы Бетпақдала және Үстірт популяцияларының ақбөкендерін орналастыру карталары, жануарларды анықтау орындары және бөлінген мекендеу орындары бар 2) 2025 жылы спутниктік таратқыштармен белгіленген Үстірт популяциясының ақбөкендерінің маусымдық таралу картасы. 3) ақбөкеннің Бетпақдала және Үстірт популяцияларының ареалындағы кластерлік учаскелердегі ақбөкеннің жемшөп алқаптарының карталары 4) ақбөкеннің Бетпақдала және Үстірт популяцияларының ареалында жылдық орташа температураны бөлу карталары 5) ақбөкендердің бетпақдала популяциясының аумағындағы жайылымдардың көктемгі өнімділік картасы 7) Бетпақдала және Үстірт популяциялары аумақтарының экожүйелерінің картасы 8) Қазақстандағы ақбөкеннің кеңістіктік таралуының болжамды sdm моделі 9) ақбөкеннің Бетпақдала және Үстірт популяцияларының демографиялық пирамидалары (популяциялар дамуының математикалық моделі) 10) кестелер: күзгі-қысқы және көктемгі-жазғы жайылымдардың өсімдік қауымдастықтарының жемшөп массасының өнімділігі Қазақстандағы ақбөкендер санының динамикасы өткен ғасырдың 30-жылдарының басынан бастап 2025 жылдарға дейін ИФА зерттеу нәтижелері бойынша Бетпақдала популяциясы ақбөкендерінің серопозитивтілігі Ақбөкеннен коксиеллез қоздырғышына (Coxiella burnetti)қан сарысуы сынамаларын серологиялық тестілеу нәтижелері 11) Қазақстандағы ақбөкендер популяциясының санын басқару жөніндегі биологиялық негіздеме.

Level of implementation (in Russian) : По результатам проведённых исследований было разработано «Биологическое обоснование по управлению численностью популяций сайгаков в Казахстане», на основании которого Правительством Республики Казахстан принято постановление от 27 мая 2025 года № 379 «О мерах по регулированию численности сайгаков». Данный документ положил начало практической реализации мероприятий в рамках концепции устойчивого использования ресурсов сайгака.

Level of implementation (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері бойынша «Қазақстандағы ақбөкендер популяциясының санын басқару жөніндегі биологиялық негіздеме» әзірленді, оның негізінде Қазақстан Республикасының Үкіметі "ақбөкендер санын реттеу жөніндегі шаралар туралы"2025 жылғы 27 мамырдағы № 379 қаулы қабылдады. Бұл құжат ақбөкеннің ресурстарын тұрақты пайдалану тұжырымдамасы шеңберіндегі іс-шараларды іс жүзінде іске асыруды бастады.

Efficiency (in Russian) : Высокая

Efficiency (in Kazakh) : Жоғары

Field of application (in Russian) : Область применения результатов: экология, зоология, биотехнология, пастбищеведение, криобиология, ветеринария, природоохранное управление, геоботаника, дистанционное зондирование, сельское хозяйство. Результаты могут быть использованы для рационального водопользования и управления пастбищами, предотвращения конфликтов между сайгаками и сельским хозяйством. Внедрение разработанных методов мониторинга и охраны обеспечит устойчивость популяций и улучшит экосистемные показатели. Исследования создают основу для сохранения и рационального использования сайги как уникального биологического ресурса Казахстана.

Field of application (in Kazakh) : Нәтижелерді қолдану саласы: экология, зоология, биотехнология, жайылымтану, криобиология, ветеринария, табиғатты қорғау басқармасы, геоботаника, қашықтықтан зондтау, ауыл шаруашылығы. Нәтижелер суды ұтымды пайдалану және жайылымдарды басқару, ақбөкендер мен ауыл шаруашылығы арасындағы қақтығыстардың алдын алу үшін пайдаланылуы мүмкін. Мониторинг пен қорғаудың әзірленген әдістерін енгізу популяциялардың тұрақтылығын қамтамасыз етеді және экожүйелік көрсеткіштерді жақсартады. Зерттеулер Қазақстанның бірегей биологиялық ресурсы ретінде ақбөкендерді сақтау және ұтымды пайдалану үшін негіз жасайды.