The object of research, development or design (in Russian) : уголь, почва, вода, база данных, растения, пчелы

The object of research, development or design (in Kazakh) : көмір, топырақ, су, мәліметтер базасы, өсімдіктер, ара

Aim of work (in Russian) : Провести комплексные исследования по медицине, биотехнологии и экологии и разработать научно-практические пути эффективного управления биологическими ресурсами для обеспечения интегрированного и устойчивого инновационного развития Арало-Сырдарьинского региона.

Aim of work (in Kazakh) : Медицина, биотехнология және экология бойынша кешенді зерттеулер жүргізу және Арал-Сырдария өңірінің кешенді және тұрақты инновациялық дамуын қамтамасыз ету үшін биологиялық ресурстарды тиімді басқарудың ғылыми-практикалық әдістерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Производство индол-3-уксусной кислоты (ИУК). Производство гибберелловой кислоты (ГК). Продукция цитокининов. АСС-дезаминазная активность. Образование биопленок. Производство сидерофора. Исследование образцов почвы. Определить титр колониеобразующих единиц микроорганизмов. Методы выделения чистых культур из образцов почвы. Методы определения морфолого-культуральных и физиолого-биохимических свойств изолированных чистых культур микроорганизмов.

Методы исследования (на казахском) : Индол-3-сірке қышқылының (IAA) өндірісі. Гиббереллин қышқылының (GA) өндірісі. Цитокининдердің өндірісі. ACC-дезаминаза белсенділігі. Биопленка түзілу. Сидерофор өндірісі. Топырақ үлгілерін зерттеу. Микроорганизмдердің колония түзуші бірліктерінің титрін анықта. Топырақ үлгілерінен таза дақылдарды бөліп алу әдістері. Микроорганизмдердің оқшауланған таза дақылдарының морфологиялық – культуральдық және физиологиялық – биохимиялық қасиеттерін анықтау әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате исследования проведена комплексная оценка состояния экосистем Арало-Сырдарьинского региона. Анализ проб воды выявил сезонные колебания солености, повышенные концентрации тяжелых металлов и нестабильность гидрохимических показателей. Почвенные исследования показали засоление, низкое содержание органического вещества и нарушение микробных сообществ, усиливающее деградацию территории. Исследования растительных сообществ подтвердили снижение продуктивности и сокращение биоразнообразия; беспилотный и спутниковый мониторинг позволил создать карты изменений пойменных ландшафтов. В агробиотехнологическом направлении определены эффективные параметры компостирования навоза и ТСК. Композиты CC–HG на основе угольной золы и гуминовых кислот улучшили структуру почвы, водоудерживание и микробную активность. Биоудобрения на основе ростостимулирующих бактерий повысили урожайность и качество картофеля. В биомедицинском направлении выявлены генетические маркеры онкологических и инфекционных заболеваний, создана объединенная база молекулярных, морфологических и клинических данных. С применением искусственного интеллекта разработаны алгоритмы анализа клинической информации и подтверждена эффективность устройства для реабилитации после инсульта. В целом полученные результаты позволили сформировать научно обоснованные решения для восстановления экосистем, повышения сельскохозяйственной продуктивности и улучшения биомедицинской диагностики.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу барысында Арал-Сырдария аймағының экожүйелеріне кешенді бағалау жүргізілді. Су сынамасын талдау тұздылықтың маусымдық ауытқуларын, ауыр металдардың жоғары концентрациясын және тұрақсыз гидрохимиялық параметрлерді анықтады. Топырақ зерттеулері тұздануды, органикалық заттардың төмен мөлшерін және жердің деградациясын күшейтетін микробтық қауымдастықтардың бұзылуын анықтады. Өсімдіктер қауымдастығын зерттеу өнімділіктің және биоәртүрліліктің төмендегенін растады; пилотсыз және спутниктік мониторинг су тасқыны алқабының ландшафт өзгерістерінің карталарын жасауға мүмкіндік берді. Агробиотехнология саласында көң мен TSC компосттау үшін тиімді параметрлер анықталды. Көмір күлі мен гумин қышқылдарына негізделген CC-HG композиттері топырақ құрылымын, суды сақтауды және микробтық белсенділікті жақсартты. Өсуді ынталандыратын бактерияларға негізделген биотыңайтқыштар картоп өнімділігі мен сапасын арттырды. Биомедициналық салада онкологиялық және жұқпалы аурулардың генетикалық маркерлері анықталды, сондай-ақ молекулалық, морфологиялық және клиникалық деректердің бірыңғай дерекқоры жасалды. Жасанды интеллектті қолдана отырып, клиникалық деректерді талдау алгоритмдері жасалды және инсульттан кейінгі оңалтуға арналған құрылғының тиімділігі расталды. Жалпы алғанда, алынған нәтижелер экожүйелерді қалпына келтіру, ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру және биомедициналық диагностиканы жақсарту үшін ғылыми негізделген шешімдерді әзірлеуге мүмкіндік берді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Технико-экономические показатели данного этапа исследованийвключают результаты, полученные при проведении запланированных экспериментов и оценки их экономической значимости.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ғылыми жұмыс кезеңінің техникалық-экономикалық көрсеткішіжоспарланған тәжірибелер мен экономикалық өзектілігін бағалауарқылы алынған нәтижелермен сипатталады.

Level of implementation (in Russian) : Публикуются статьи и создается инфраструктура

Level of implementation (in Kazakh) : Мақалалар жарияланып, инфрақұрылым жасақталуда

Efficiency (in Russian) : В результате данная программа не только отвечает современным научным и социально-экономическим задачам региона, но и укрепляет научный, технологический и инновационный потенциал Республики Казахстан на международной арене, стремится быть примером успешной деятельности. интеграция науки в повседневную жизнь.

Efficiency (in Kazakh) : Нәтижесінде, бұл бағдарлама өңірдің өзекті ғылыми және әлеуметтік-экономикалық сын-тегеуріндеріне жауап беріп қана қоймай, Қазақстан Республикасының халықаралық аренадағы ғылыми, технологиялық және инновациялық әлеуетін нығайта отырып, ғылымды күнделікті өмірге табысты интеграциялаудың үлгісі болуға ұмтылады.

Field of application (in Russian) : Медицинские, биотехнологические, экологические организации. Может использоваться местной администрацией и ВУЗ.

Field of application (in Kazakh) : Медициналық, биотехнологиялық, экологиялық ұйымдар. Жергілікті әкімшілік пен ЖОО қолдана алады.