The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются отходы бурого угля и возможность их использования в производстве органоминеральных кормовых добавок, направленных на повышение продуктивности и общего состояния здоровья птицы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі қоңыр көмірдің қалдықтары және оларды құстың өнімділігі мен жалпы денсаулығын жақсартуға бағытталған органоминералды азық қоспаларын өндіруде қолдану мүмкіндігі болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Разработка научно обоснованной технологии производства органоминеральных кормовых добавок из отходов добычи бурого угля для повышения продуктивности сельскохозяйственной птицы.

Aim of work (in Kazakh) : Ауылшаруашылығы құстарының өнімділігін арттыру үшін қоңыр көмір өндіру қалдықтарынан органоминералды азық қоспаларын өндірудің ғылыми негізделген технологиясын әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : В работе использованы физико-химические и аналитические методы: ИК-спектроскопия, рентгеновская дифракция (РФА), элементный анализ (CHN), а также диффузионно-контролируемая модель (DCM) и модель Крамерса для моделирования кинетических процессов. Были проведены лабораторные исследования для оценки пищевой и биологической ценности, а также определено влияние на усвояемость и продуктивность птицы.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста физика-химиялық және аналитикалық әдістер қолданылды: ИҚ-спектроскопия, рентгенофазалық талдау (XRD), элементтік (CHN) талдау, сонымен бірге кинетикалық процестерді модельдеу үшін диффузиялық-бақыланатын модель (ДКМ) және Крамерс моделі пайдаланылды. Азықтық және биологиялық құндылығын бағалау үшін зертханалық сынақтар жүргізіліп, сіңімділік пен құс өнімділігіне әсері анықталды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработана новая технологическая схема: получение ценных органоминеральных добавок щелочной экстракцией гуматов на основе NaOH, KOH, NH4OH и осаждением лимонной или аскорбиновой кислотами. Установлены закономерности влияния концентрации и температуры реагентов на выход гуминовых веществ. Доказано, что органические кислоты обеспечивают сохранение функциональных групп, что повышает биологическую активность готового продукта. Научная новизна заключается в предложении способа получения экологически чистых и эффективных кормовых добавок с использованием мягких органических кислот вместо агрессивных минеральных.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жаңа технологиялық схема жасалды: NaOH, KOH, NH4OH негізінде гуматтарды сілтілік экстракциялау және лимон немесе аскорбин қышқылдарымен тұндыру арқылы құнды органоминералды қоспалар алу. Реагенттердің концентрациясы мен температурасының гуминді заттардың шығымына әсер ету заңдылықтары анықталды. Дәлелденді: органикалық қышқылдар функционалды топтардың сақталуын қамтамасыз етеді, бұл дайын өнімнің биологиялық белсенділігін арттырады. Ғылыми жаңалығы – агрессивті минералдық қышқылдардың орнына жұмсақ органикалық қышқылдарды қолдану арқылы экологиялық таза әрі тиімді азық қоспаларын алу әдісінің ұсынылуы.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : При использовании аскорбиновой кислоты выход гуминовых веществ достиг 94,8%. Себестоимость готового продукта на 20–25% ниже, чем при традиционных технологиях. Энергоёмкость процесса находится на уровне 1,8 кВт·ч/кг продукта.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Аскорбин қышқылын қолданғанда гуминді заттардың шығымы 94,8%-ға дейін жетті. Дайын өнімнің өзіндік құны дәстүрлі технологияларға қарағанда 20–25%-ға төмен. Процестің энергия сыйымдылығы 1,8 кВт•сағ/кг өнім деңгейінде.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено.

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген жоқ.

Efficiency (in Russian) : Испытания в птицеводстве показали повышение продуктивности: прирост живой массы увеличился на 12–15%, конверсия корма улучшилась на 8–10%, отход молодняка снизился на 6–8%. Также улучшились биохимические показатели крови. Внедрение технологии позволит снизить себестоимость комбикормов и увеличить объём товарной продукции.

Efficiency (in Kazakh) : Құс шаруашылығындағы сынақтар өнімділіктің артуын көрсетті: тірі салмақтың өсуі 12–15%-ға артты, жем конверсиясының коэффициенті 8–10%-ға жақсарды, жас құстардың өлім-жітімі 6–8%-ға азайды. Сондай-ақ қанның биохимиялық көрсеткіштері оң жаққа өзгерді. Технологияны енгізу құрама жемнің өзіндік құнын төмендетіп, тауарлық өнімнің көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Предлагаемая технология может быть использована для комплексной переработки угольных отходов на предприятиях угледобывающей промышленности и агропромышленного комплекса. Она пригодна для внедрения на птицеводческих комплексах, комбикормовых заводах, а также в отраслях, ориентированных на производство экологически чистых функциональных кормов.

Field of application (in Kazakh) : Ұсынылған технологияны көмір өндіру және агроөнеркәсіп кәсіпорындарында көмір қалдықтарын кешенді өңдеу үшін қолдануға болады. Ол құс фабрикаларында, құрама жем зауыттарында және экологиялық таза функционалды азық өндіруге бағытталған өндірістерде енгізілуге жарамды.