The object of research, development or design (in Russian) : Совершенствовании технологии высокоскоростного кислородно-топливного напыления (HVOF) с целью получения композиционного металлокерамического покрытия Cr3C2-NiCr.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Cr3C2-NiCr композициялық керамикалық-металл жабын алу үшін жоғары жылдамдықты оттегі-отын (HVOF) бүрку технологиясын жетілдіру.

Aim of work (in Russian) : Разработка способа высокоскоростного кислородно-топливного напыления композиционного металлокерамического покрытия Cr3C2–NiCr с низкой пористостью и высокой адгезионной прочностью для защиты от наводороживания и высокотемпературного окисления циркониевого сплава Э110.

Aim of work (in Kazakh) : Э110 цирконий қорытпасын сутектену мен жоғары температуралық тотығудан қорғау үшін төмен кеуектілік пен жоғары жабысу беріктігі бар Cr3C2–NiCr құрамды металл-керамикалық жабындыны жоғары жылдамдықты оттекті-отынмен бүрку әдісін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Рентгеновская дифракция (XRD), сканирующая электронная микроскопия (SEM), энергодисперсионная спектроскопия (EDS), металлографический анализ, оптико-эмиссионная спеткроскопия, испытания на износостойкость покрытий по схеме «шар-диск» на трибометре, испытания покрытий на адгезионную прочность методом отрыва, испытание образцов на микротвердость в соответствии с ГОСТ-9450-76, определение пористости покрытий методом гидростатического взвешивания и по фотографиям микроструктуры с использованием специального программного обеспечения, исследования водородопроницаемости на специальном стенд, который работает с использованием метода непрерывного потока (CFM), изучение взимодействие дейтериевой плазмы с циркониевым сплавом Э110 на пучково-плазменной установке EPOS EGUN-30, высокотемпературное испытание на окисление паром будет проведено в трубчатой нагревательной печи с парогенератором.

Методы исследования (на казахском) : Рентгендік дифракция (XRD), сканерлеуші электрондық микроскопия (SEM), энергия-дисперсиялық спектроскопия (EDS), металлографиялық талдау, оптикалық-эмиссиялық спектроскопия, жабындардың тозуға төзімділігін «шар–диск» сызбасы бойынша трибометрде сынау, жабындардың адгезиялық беріктігін ажырату әдісімен сынау, үлгілердің микроқаттылығын ГОСТ-9450-76 стандартына сәйкес анықтау, жабындардың кеуектілігін гидростатикалық өлшеу әдісімен және арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы микроструктура фотосуреттері негізінде анықтау, сутек өтімділігін үздіксіз ағын әдісімен (CFM) жұмыс істейтін арнайы қондырғыда зерттеу, дейтерий плазмасының Э110 цирконий қорытпасымен өзара әрекеттесуін EPOS EGUN-30 шоқты-плазмалық қондырғысында зерттеу, ал бу әсеріндегі жоғары температуралық тотығуға сынау бу генераторы бар түтікшелі қыздыру пешінде жүргізіледі.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые предлагается усовершенствовать технологию высокоскоростного напыления на кислородном топливе (HVOF) покрытий Cr3C2–NiCr с целью снижения его пористочти, повышения однородности, а тажке снижения примесей, формируемых в покрытиях при напылении из-за неполного сгорания углеводородов

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет Cr3C2–NiCr жабындарын жоғары жылдамдықты оттекті-отынмен бүрку (HVOF) технологиясын жетілдіру ұсынылып отыр. Бұл тәсіл жабындардың кеуектілігін азайтуға, біртектілігін арттыруға, сондай-ақ көмірсутектердің толық жанбауы салдарынан бүрку кезінде жабындарда пайда болатын қоспаларды азайтуға бағытталған.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Повышения безопасности ядерных реакторов и АЭС в настоящее время является актуальной задачей, решением которой занимаются ученые и специалисты промышленно развитых стран мира, в том числе США, Россия, Япония и страны Европейского Сообщества. Казахстан имеет хорошие шансы занять свою нишу в этой наукоемкой отрасли. В настоящее время в Казахстане активно развиваются научные направления в области радиационного материаловедния и ядерной физики, управляемого термоядерного синтеза (УТС), а также безопасности ядерных реакторов и АЭС. Научные стенды, которые имеются в Национальном ядерном центре и Институте ядерной физики, их реакторные и ускорительные комплексы могут стать прочной базой для сотрудничества с международными научными центрами, а также фундаментом для будущей атомной отрасли нашей страны и в мире в целом.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ядролық реакторлар мен атом электр станцияларының қауіпсіздігін арттыру бүгінде өзекті міндеттердің бірі болып табылады. Бұл мәселені шешумен әлемнің өнеркәсібі дамыған елдерінің ғалымдары мен мамандары – АҚШ, Ресей, Жапония және Еуропалық қауымдастық елдері айналысуда. Қазақстан осы жоғары технологиялы салада өз орнын алуға жақсы мүмкіндікке ие. Қазіргі уақытта елімізде радиациялық материалтану, ядролық физика, басқарылатын термоядролық синтез (БТС), сондай-ақ ядролық реакторлар мен атом электр станцияларының қауіпсіздігі салаларындағы ғылыми бағыттар белсенді түрде дамып келеді. Ұлттық ядролық орталық пен Ядролық физика институтында бар ғылыми стендтер, реакторлық және үдеткіш кешендер халықаралық ғылыми орталықтармен ынтымақтастықтың берік негізіне, сондай-ақ еліміздің және жалпы әлемнің болашақ атом өнеркәсібінің іргетасына айнала алады.

Level of implementation (in Russian) : При успешном завершении проекта следует продолжить исследования с целью выявления поведения разработанного покрытия в условиях реакторного излучения. Для проведения подобных исследований (внутриреакторных испытаний) в Казахстане есть все условия, в частности имеются экспериментальные реакторы (реакторы ИВГ.1М, г. Курчатов и ВВР-К, г. Алматы).

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба сәтті аяқталған жағдайда әзірленген жабынның реакторлық сәулелену жағдайындағы мінез-құлқын анықтау мақсатында зерттеулерді жалғастыру қажет. Мұндай зерттеулерді (реакторішілік сынақтарды) жүргізу үшін Қазақстанда барлық қажетті жағдайлар бар, атап айтқанда, тәжірибелік реакторлар – ИВГ.1М (Курчатов қаласы) және ВВР-К (Алматы қаласы) бар.

Efficiency (in Russian) : Данный проект направлен на совершенствованию технологии высокоскоростного кислородно-топливного напыления (HVOF) с целью получения композиционного металлокерамического покрытия Cr3C2–NiCr с низкой пористостью и высокой адгезионной прочностью и коррозионной стойкостью для защиты от высокотемпературного окисления и наводороживания циркониевого сплава, применяемого в ядерной промышленности.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл жоба ядролық өнеркәсіпте қолданылатын цирконий қорытпасын жоғары температуралық тотығудан және сутектенуден қорғау мақсатында төмен кеуектілікке, жоғары адгезиялық беріктікке және коррозияға төзімділікке ие Cr3C2–NiCr құрамды металл-керамикалық жабынды алу үшін жоғары жылдамдықты оттекті-отынмен бүрку (HVOF) технологиясын жетілдіруге бағытталған.

Field of application (in Russian) : Данный проект, направленный на обеспечение безопасности АЭС, имеет большое практическое значение. Так как, результаты могут быть использованы при проектировании атомных электростанциии. Обеспечение безопасности АЭС является комплексной проблемой, включающей в себя вопросы проектирования и реакторного материаловедения, гарантии качества при производстве реакторного оборудования, теоретического и экспериментального изучения штатных и аварийных режимов работы энергетических реакторов и атомных станций в целом и многие другие.

Field of application (in Kazakh) : АЭС қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған бұл жобаның практикалық маңызы зор. Себебі оның нәтижелері атом электр станцияларын жобалау барысында қолданылуы мүмкін. АЭС қауіпсіздігін қамтамасыз ету – кешенді мәселе болып табылады және ол реакторларды жобалау мен реакторлық материалтану, реактор жабдықтарын өндіру кезіндегі сапаны қамтамасыз ету, энергетикалық реакторлар мен атом станцияларының қалыпты және апаттық жұмыс режимдерін теориялық және эксперименттік тұрғыдан зерттеу сияқты көптеген аспектілерді қамтиды.