The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследования являются: – плодовые клещи, поражающие яблоню в условиях юго-востока Казахстана; – яблоневые насаждения, подвергающиеся вредоносному воздействию клещей; – энтомофаги и биопрепараты, используемые для биологической защиты яблони; – агроэкологические условия региона, влияющие на развитие популяции вредителей и эффективность защитных мероприятий.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандарына мыналар жатады: – Қазақстанның оңтүстік-шығыс өңірінде алманың зиянкестері болып табылатын жеміс кенелері; – жеміс кенелерінің зиянды әсеріне ұшыраған алма бақтары; – алманы биологиялық қорғау үшін қолданылатын энтомофагтар мен биопрепараттар; – зиянкестердің популяциясының дамуына және қорғау шараларының тиімділігіне әсер ететін өңірдің агроэкологиялық жағдайлары.

Aim of work (in Russian) : Исследования по разработке фитофагов и созданию экологически чистой системы с учетом получения экологически чистых продуктов.. Цель исследований усовершенствование традиционной технологии разведения хищного клеща, контроль численности плодового клеща путем комплексного использования биопрепаратов и фитосейулюса.

Aim of work (in Kazakh) : Фитофагтарды зерттеу және экологиялық таза өнімдер алу мақсатында экологиялық қауіпсіз жүйе құру бойынша зерттеулер. Зерттеудің мақсаты – жыртқыш кенені өсірудің дәстүрлі технологиясын жетілдіру, биопрепараттар мен фитосейулюсты кешенді пайдалану арқылы жеміс кенесінің санын бақылау.

Методы исследования (на русском) : Исследование проводится с использованием полевых и лабораторных методов, включающих мониторинг видового состава и численности плодовых клещей, изучение их фенологии, скорости развития и сроков диапаузы в зависимости от климатических факторов. Для прогнозирования и регулирования численности вредителей применяются расчёты энтальпии воздуха, а также испытания биологических методов защиты с использованием хищных клещей и биопрепаратов. На основе полученных данных разрабатывается экологизированная система защиты яблони, адаптированная к условиям юго-востока Казахстана.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу далалық және зертханалық әдістерді пайдалана отырып жүргізіледі, оған жеміс кенелерінің түрлік құрамын және санының динамикасын бақылау, олардың фенологиясын, даму жылдамдығын және диапауза кезеңдерінің басталуын климаттық факторларға байланысты зерттеу кіреді. Зиянкестердің санын болжау және реттеу үшін ауаның энтальпиясын есептеу әдісі, сондай-ақ жыртқыш кенелер мен биопрепараттарды қолдануға негізделген биологиялық қорғау тәсілдері пайдаланылады. Алынған мәліметтер негізінде Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағының жағдайына бейімделген алма ағашын қорғаудың экологияландырылған жүйесі әзірленеді.

Obtained results and novelty (in Russian) : -изучение видового состава, динамики численности, скорости развития и прохождения фенофаз тетраниховых плодовых клещей в условиях Юго-восточной зоны Казахстана - определени сроков наступления фазы диапаузы и ее окончания, количества генераций и скорости их развития с использованием в качестве предиктора энтальпию (теплосодержание) воздуха. - разработке комплексной системы биологической защиты яблони от плодовых клещей в зоне Юга-Востока Казахстана - разработке метода активизации и воспроизводства интродуцированных и природных популяций энтомоакарифагов на основе заблаговременного создания резерватов хищных клещей-фитосейид и других биоагентов в ценозах яблони.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағы жағдайында төртаяқтылар тұқымдасына жататын жеміс кенелерінің түрлік құрамын, санының динамикасын, дамуының жылдамдығын және фенологиялық фазалардан өту ерекшеліктерін зерттеу. Ауаның энтальпиясын (жылу сыйымдылығын) предиктор ретінде пайдалана отырып, диапауза фазасының басталу және аяқталу мерзімдерін, ұрпақтар саны мен олардың даму жылдамдығын анықтау. Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағында алма ағашын жеміс кенелерінен қорғаудың кешенді биологиялық жүйесін әзірлеу. Алма ағашының биоценозында фитосейид тұқымдасына жататын жыртқыш кенелер мен басқа да биоагенттердің резерваттарын алдын ала құру негізінде интродукцияланған және табиғи энтомоакарифаг популяцияларын белсендіру мен қайта өндіру әдісін әзірлеу.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разрабатываемая экологизированная система защиты яблони от плодовых клещей включает комплекс биологических, агротехнических и прогнозных методов, направленных на снижение численности вредителей и сохранение экологического баланса садовых экосистем. Внедрение системы обеспечивает сокращение применения химических средств защиты на 60–70 %, повышение урожайности яблони на 15–20 % и улучшение качества плодов. Экономическая эффективность достигается за счёт снижения себестоимости обработки и сокращения затрат на пестициды, что обеспечивает окупаемость проекта в течение 2–3 лет.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Дамытылып отырған алма ағашын жеміс кенелерінен қорғаудың экологияландырылған жүйесі зиянкестердің санын азайтуға және бақ экожүйелерінің экологиялық тепе-теңдігін сақтауға бағытталған биологиялық, агротехникалық және болжамдық әдістер кешенін қамтиды. Жүйені енгізу химиялық қорғау құралдарын 60–70 % дейін қысқартуға, алма ағашының өнімділігін 15–20 % арттыруға және жеміс сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Экономикалық тиімділік өңдеу шығындарын және пестицидтерге кететін қаражатты азайту есебінен қамтамасыз етіліп, жоба 2–3 жыл ішінде өзін ақтайды.

Level of implementation (in Russian) : Результаты проекта будут внедрены в производственную практику садоводческих хозяйств юго-восточного региона Казахстана.

Level of implementation (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері Қазақстанның оңтүстік-шығыс өңіріндегі бақ шаруашылықтарының өндірістік тәжірибесіне енгізілетін болады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность темы проекта ИРН AP25797095 «Разработка экологизированной системы защиты яблони от плодовых клещей в условиях юго-востока Казахстана» заключается в повышении урожайности и качества плодов яблони за счёт снижения численности плодовых клещей экологически безопасными методами, что способствует сокращению использования химических пестицидов и снижению антропогенной нагрузки на агроценозы.

Efficiency (in Kazakh) : IRN AP25797095 «Оңтүстік-шығыс Қазақстан жағдайында алма ағашын жеміс кенелерінен экологияландырылған қорғау жүйесін жасау» жобасының тиімділігі зиянкестердің санын экологиялық қауіпсіз әдістермен азайту арқылы алма өнімділігі мен сапасын арттыруда, сондай-ақ химиялық пестицидтерді қолдануды қысқарту және агроценоздарға антропогендік жүктемені төмендету мүмкіндігінде көрінеді.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования могут быть использованы в агропромышленных хозяйствах, плодоводческих и садоводческих предприятиях, а также в сельскохозяйственных организациях юго-восточного региона Казахстана для повышения экологической устойчивости и эффективности защиты яблоневых насаждений от плодовых клещей. Также они могут применяться в практической деятельности агрономов, специалистов по защите растений и в учебно-научных учреждениях при подготовке кадров в области биологической защиты растений.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері агроөнеркәсіптік шаруашылықтарда, жеміс және бау-бақша шаруашылықтарында, сондай-ақ Қазақстанның оңтүстік-шығыс өңіріндегі ауыл шаруашылығы ұйымдарында алма ағаштарын жеміс кенелерінен экологиялық тұрғыдан тиімді қорғауды арттыру мақсатында қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл нәтижелер өсімдіктерді биологиялық қорғау саласында мамандар даярлау кезінде агрономдар мен өсімдіктерді қорғау саласындағы мамандардың практикалық қызметінде, оқу-ағарту және ғылыми мекемелерде пайдалануға болады.