The object of research, development or design (in Russian) : Агрометеорологические условия, сельскохозяйственные культуры (зерновые, зернобобовые, масличные, кормовые культуры)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Агрометеорологиялық жағдайлар, ауылшаруашылық дақылдары (дәнді, дәнді-бұршақты, майлы, жемшөп дақылдары)

Aim of work (in Russian) : Разработать рекомендации по адаптации и устойчивости сельскохозяйственных культур к изменению климата в различных почвенно-климатических зонах Северного Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Солтүстік Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарында ауыл шаруашылығы дақылдарының климаттың өзгеруіне бейімделуі және орнықтылығы жөнінде ұсынымдар әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : В процессе реализации проекта были использованы следующие методы исследования:  наблюдение за погодой, влажностью почвы и состоянием сельскохозяйственных культур;  статистический анализ метеорологических данных, данных состояния и урожайности сельскохозяйственных культур;  графический анализ временных изменений метеорологических и агроклиматических показателей, запасов продуктивной влаги в почве и урожайности сельскохозяйственных культур;  расчетные методы оценки теплообеспеченности, влагообеспеченности и засушливости вегетационного периода;  ГИС-технология (ArcGIS) для построения агроклиматических карт;  динамическая модель прогноза урожайности сельскохозяйственных культур проф. А.Н. Полевого.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны іске асыру барысында келесі зерттеу әдістері қолданылды:  ауа-райын, топырақтың ылғалдылығын және ауылшаруашылық дақылдарының жай-күйін бақылау;  метеорологиялық деректерді, ауылшаруашылығы дақылдарының жай-күйі мен өнімділігі деректерін статистикалық талдау;  метеорологиялық және агроклиматтық көрсеткіштердің, топырақтағы өнімді ылғал қорының және ауылшаруашылық дақылдары өнімділігінің уақыттық өзгеруін графикалық талдау;  вегетациялық кезеңнің жылуқамтамасыздығын, ылғалқамтамасыздығын және қуаңшылдығын бағалаудың есептік әдістері;  агроклиматтық карталарды құруға арналған ГАЖ технологиясы (ArcGIS);  проф. А.Н. Полевойдың ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігін болжаудың динамикалық моделі.

Obtained results and novelty (in Russian) : По 4 областям Северного Казахстана оценена теплообеспеченность, влагообеспеченность и засушливость вегетационного периода, проведено агроклиматическое зонирование. Составлен прогноз теплообеспеченности, влагообеспеченности и засушливости вегетационного периода до 2050 года. Разработаны агроклиматические карты. Проанализирована динамика изменения запасов продуктивной влаги в почве. Разработана методика прогноза запасов продуктивной влаги в почве, с учетом вида культуры, климатических и почвенных условий. Проанализирована многолетняя динамика урожайности сельскохозяйственных культур. Динамическая модель А.Н. Полевого адаптирована для прогноза урожайности яровой пшеницы, гороха, семян подсолнечника и кукурузы на корм. Составлены прогнозы их урожайности до 2050 года. Проанализирован рост и развитие, изменение биомассы зерновых, зернобобовых, масличных и кормовых культур. Оценено влияние на них метеорологических показателей. Установлены необходимые для прохождения вегетации суммы суточных температур воздуха для среднеспелых сортов яровой пшеницы, ярового ячменя, гороха, чечевицы и льна. Определены сельскохозяйственные культуры и системы земледелия, адаптированные к изменению климата в различных почвенно-климатических зонах Северного Казахстана. По агроклиматическим зонам проведено агроклиматическое районирование сельскохозяйственных культур по теплообеспеченности и оценена возможность сухого земледелия, в условиях современного климата и ожидаемого климата 2050 годов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Солтүстік Қазақстанның 4 облысы бойынша вегетациялық кезеңнің жылуқамтамасыздығы, ылғалқамтамасыздығы және қуаңшылдығы бағаланды, агроклиматтық аймақтандыру жүргізілді. Вегетациялық кезеңнің жылуқамтамасыздығы, ылғалқамтамасыздығы және қуаңшылдығына 2050 жылға дейін болжам жасалды. Агроклиматтық карталар жасалды. Топырақтағы өнімді ылғал қорларының өзгеру динамикасы талданды. Дақылдар түрін, климат және топырақ жағдайларын ескере отырып, топырақтағы өнімді ылғал қорын болжау әдістемесі жасалды. Ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігінің көпжылдық динамикасы талданды. А.Н. Полевойдың динамикалық моделі бидайдың, бұршақтың, күнбағыс тұқымының және жемшөпкік жүгерінің өнімділігін болжауға бейімделді. Олардың 2050 жылға дейінгі өнімділігі болжамдары жасалды. Дәнді, дәнді-бұршақты, майлы және жемшөп дақылдарының өсуі мен дамуы, биомассасының өзгеруі талданды. Оларға метеорологиялық көрсеткіштердің әсері бағаланды. Жаздық бидайдың, арпаның, бұршақтың, жасымықтың және зығырдың орташа маусымдық сорттары үшін вегетациялық кезеңді өту үшін қажетті тәуліктік ауа температурасының жинақтары анықталды. Солтүстік Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық аймақтарындағы климаттың өзгеруіне бейімделген ауыл шаруашылығы дақылдары мен егіншілік жүйелері анықталды. Агроклиматтық аймақтар бойынша қазіргі климат пен 2050 жылы күтілетін климат жағдайларында ауылшаруашылық дақылдарын жылуқамтамасыздық бойынша агроклиматтық аудандастыру жүргізілді және құрғақ егіншілік мүмкіндігі бағаланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : 1. Разработаны агроклиматические карты теплообеспеченности, влагообеспеченности и засушливости вегетационного периода, а также агроклиматического зонирования территории Северного Казахстана. 2. Разработана модель (расчетная схема на Excel) для расчета и прогноза запасов продуктивной влаги (ЗПВ) в почве. 3. Составлен прогноз вероятного изменения агроклиматических показателей на 2030, 2040 и 2050 годы. 4. Составлены прогнозы урожайности яровой пшеницы, подсолнечника, гороха и кукурузы на корм до 2050 года. 5. Проведено агроклиматическое районирование сельскохозяйственных культур по теплообеспеченности и оценена возможность сухого земледелия, в условиях современного климата и ожидаемого климата 2050 годов. 6. Определены сельскохозяйственные культуры и системы земледелия, адаптированные к изменению климата.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 1. Вегетациялық кезеңнің жылуқамтамасыздығы, ылғалқамтамасыздығы және қуаңшылдығы, сонымен қатар Солтүстік Қазақстан аумағын агроклиматтық аймақтандырудың агроклиматтық карталары жасалды. 2. Топырақтағы өнімді ылғал қорларын (ӨЫҚ) есептеу және болжау үшін модель (Excel-де есептеу схемасы) жасалды. 3. Агроклиматтық көрсеткіштердің 2030, 2040 және 2050 жылдарға ықтимал өзгеруінің болжамы жасалды. 4. Жаздық бидайдың, күнбағыстың, бұршақ пен жемге арналған жүгерінің 2050 жылға дейінгі өнімділігі болжамдары жасалды. 5. Қазіргі климат пен 2050 жылы күтілетін климат жағдайларында ауылшаруашылық дақылдарын жылуқамтамасыздық бойынша агроклиматтық аудандастыру жүргізілді және құрғақ егіншілік мүмкіндігі бағаланды. 6. Климаттың өзгеруіне бейімделген ауыл шаруашылығы дақылдары мен егіншілік жүйелері анықталды.

Level of implementation (in Russian) : Внедрение не предусмотрено. Разработанные агроклиматические карты, Модель прогноза ЗПВ в почве, а также прогнозные на 2030, 2040, и 2050 годы агроклиматические данные могут быть использованы в деятельности структурных подразделений МСХ РК (областные и районные управления сельского хозяйства, НИИ, СХОС и т.д.), а также в учебных заведениях.

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізу қарастырылмаған. Дайындалған агроклиматтық карталар, топырақтағы ӨЫҚ болжау Моделі, сондай-ақ 2030, 2040 және 2050 жылдарға арналған болжамдық агроклиматтық деректер ҚР АШМ құрылымдық бөлімшелерінің (облыстық және аудандық ауылшаруашылық басқармалары, ҒЗИ, АШТС және т.б.) қызметінде, сондай-ақ оқу орындарында қолданылуына болады.

Efficiency (in Russian) : Полученные результаты способствуют более полному учету климатических ресурсов территории в сельском хозяйстве. Позволяют обоснованно планировать и проводить агротехнические мероприятия в оптимальные сроки, разрабатывать стратегические планы развития растениеводства. Использование агроклиматических карт, Модели прогноза ЗПВ в почве, а также прогнозных на 2030, 2040, и 2050 годы агроклиматических данных окажут положительный эффект в земледелии и в подготовке агрономов.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған нәтижелер ауыл шаруашылығында аумақтың климаттық ресурстарын неғұрлым толық есепке алуға ықпал етеді. Агротехникалық іс-шараларды негізді жоспарлауға және оңтайлы мерзімде жүргізуге, өсімдік шаруашылығын дамытудың стратегиялық жоспарларын әзірлеуге мүмкіндік береді. Агроклиматтық карталарды, топырақтағы ЗПВ болжау моделін, сондай-ақ 2030, 2040 және 2050 жылдарға арналған болжамды агроклиматтық деректерді пайдалану ауыл шаруашылығында және агрономдарды даярлауда оң әсер жасайды.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы