The object of research, development or design (in Russian) : жидкие радиоактивные отходы различного химического состава (нитратные, солесодержащие, органосодержащие, щёлочные концентраты), накопленные в результате деятельности предприятий атомной отрасли Республики Казахстан, включая АО «Ульбинский металлургический завод» (УМЗ) и РУ БН-350, а также матрицы, используемые для их перевода в твёрдое состояние (цементные, геополимерные, шлакощелочные, фосфатные и др.)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының атом өнеркәсібі кәсіпорындарының, соның ішінде «Үлбі металлургиялық зауыты» АҚ және БН-350 реакторлық қондырғысының қызметі нәтижесінде жинақталған әртүрлі химиялық құрамдағы сұйық радиоактивті қалдықтар (нитрат, тұз құрамдас, органикалық құрамдас, сілтілі концентраттар), сондай-ақ оларды қатты күйге айналдыру үшін қолданылатын матрицалар (цемент, геополимер, шлак-сілті, фосфат және т.б.)

Aim of work (in Russian) : исследование методов переработки и отверждения ЖРО различного состава, разработка технологических решений для их перевода в нетекучее состояние и обеспечение безопасного длительного хранения

Aim of work (in Kazakh) : құрамы әртүрлі СРҚ-ны қайта өңдеу және қатыру әдістерін зерттеу, оларды сұйық емес күйге ауыстыру үшін технологиялық шешімдерді әзірлеу және қауіпсіз ұзақ уақыт сақтауды қамтамасыз ету

Методы исследования (на русском) : Методы исследования Физико-химические методы анализа состава ЖРО – спектрометрия гамма-излучения для определения радионуклидного состава (¹³⁷Cs, ⁹⁰Sr, ⁶⁰Co); – ионная хроматография и ICP-MS (масс-спектрометрия с индуктивно связанной плазмой) для анализа катионов и анионов; – определение pH, окисляемости, солесодержания и содержания органических веществ (TOC). Аналитический метод — анализ и обобщение данных из отечественных и зарубежных литературных источников, нормативных документов (ГОСТ, СанПиН, стандарты МАГАТЭ) и научных публикаций по теме переработки и кондиционирования жидких радиоактивных отходов.

Методы исследования (на казахском) : Сұйық радиоактивті қалдықтардың құрамын талдаудың физика-химиялық әдістері – Радионуклидтік құрамды (¹³⁷Cs, ⁹⁰Sr, ⁶⁰Co) анықтау үшін гамма-сәулелік спектрометрия; – Катиондар мен аниондарды талдау үшін иондық хроматография және ICP-MS (индуктивті байланысқан плазмалық масс-спектрометрия); – рН, тотығу қабілетін, тұздылығын және органикалық заттардың мөлшерін (TOC) анықтау. Аналитикалық әдіс отандық және халықаралық әдеби дереккөздерден, нормативтік құжаттардан (ГОСТ, СанПиН, МАГАТЭ стандарттары) және сұйық радиоактивті қалдықтарды өңдеу және кондициялау бойынша ғылыми басылымдардан алынған деректерді талдауды және қорытындылауды қамтиды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Рассмотрены физико-химические характеристики накопленных ЖРО УМЗ и РУ БН-350, определены основные параметры радионуклидного состава, солесодержания и кислотности. Для каждого типа отходов (УМЗ и БН-350) предложены оптимальные составы и последовательность операций по кондиционированию, включая подготовку раствора, извлечение радионуклидов, упаривание и отверждение. Разработанные решения обеспечивают перевод жидких отходов в нетекучее состояние, радиационно и химически устойчивое к длительному хранению. Научная новизна работы состоит в адаптации известных методов к специфическим условиям ЖРО Казахстана, а также в экспериментальном и расчётном обосновании применения сорбционно-цементных композитов и геополимеров в качестве матричных материалов для высокосолевых и нитратно-фторидных растворов

Obtained results and novelty (in Kazakh) : ҮМЗ мен БН-350 РҚ-ның жинақталған СРҚ-сының физикалық-химиялық сипаттамалары қаралды, радионуклидтік құрамның, құрамындағы тұз бен қышқылдың негізгі параметрлері анықталды. Қалдықтардың (ҮМЗ және БН-350) әрбір түрі үшін ерітінді дайындауды, радионуклидтерді алуды, буландыруды және қатайтуды қоса алғанда, кондициялау бойынша операциялардың оңтайлы құрамдары мен тізбектілігі ұсынылды. Әзірленген шешімдер сұйық қалдықтардың ұзақ сақтауға радиациялық және химиялық төзімді сұйық емес күйге ауысуын қамтамасыз етеді. Жұмыстың ғылыми жаңалығы белгілі әдістерді Қазақстандағы СРҚ-ның ерекше жағдайларына бейімдеу, сондай-ақ жоғары тұзды және нитрат-фторлы ерітінділер үшін матрица материалдары ретінде сорбциялық-цемент композиттері мен геополимерлерді қолданудың эксперименттік және есептік негіздемесі.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Установлена методология получения кандидатных составов матриц и их испытаний на соответствие требованиям

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Кандидат матрицалық құрамдарды алу және оларды талаптарға сәйкестігін тексеру әдістемесі белгіленді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты работы прошли апробацию в рамках этапа 2 ПЦФ ЖРО (2025 г.) и использованы при подготовке технических решений и проектной документации по технологии кондиционирования жидких радиоактивных отходов РУ БН-350 и АО «УМЗ». Методические подходы и полученные данные применяются при разработке нормативно-технических рекомендаций НЯЦ РК и в образовательной деятельности Института атомной энергии.

Level of implementation (in Kazakh) : Жұмыстың нәтижелері ПЦФ ЖРО-ның 2-кезеңі (2025 ж.) шеңберінде сынақтан өтті және БН-350 реакторлық қондырғысы мен «ҮМЗ» АҚ сұйық радиоактивті қалдықтарын кондициялау технологиясы бойынша техникалық шешімдер мен жобалық құжаттаманы әзірлеуде пайдаланылды. Алынған әдістемелік тәсілдер мен деректер НЯЦ РК-ның нормативтік-техникалық ұсынымдарын әзірлеу және ИАЭ-ның оқу үдерісінде қолданылады.

Efficiency (in Russian) : Применение предложенных технологических схем обеспечивает перевод жидких отходов в нетекучее состояние, соответствующее требованиям нормативной документации и санитарных правил РК. Экономический эффект выражается в сокращении эксплуатационных затрат на хранение ЖРО и уменьшении объёма высокоактивных отходов, подлежащих долговременному захоронению.

Efficiency (in Kazakh) : Ұсынылған технологиялық схемаларды қолдану сұйық қалдықтарды нормативтік құжаттамалар мен ҚР санитарлық ережелерінің талаптарына сәйкес келетін сұйық емес күйге ауыстыруды қамтамасыз етеді. Экономикалық тиімділігі – сұйық радиоактивті қалдықтарды сақтау бойынша пайдалану шығындарын азайту және ұзақ мерзімді көмуге жататын жоғары белсенді қалдықтардың көлемін қысқарту болып табылады.

Field of application (in Russian) : ЖИДКИЕ РАДИОАКТИВНЫЕ ОТХОДЫ, КОНДИЦИОНИРОВАНИЕ, обращение с РАО

Field of application (in Kazakh) : СҰЙЫҚ РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАР, КОНДИЦИЯЛАУ, радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу