The object of research, development or design (in Russian) : РНК, выделенная из тканей и мазков домашних кур (Gallus gallus).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Үй тауықтарының (Gallus gallus) тіндері мен жағындыларынан бөлінген РНҚ.

Aim of work (in Russian) : Выяснить, какие генотипы и серотипы гаммакоронавирусов циркулируют в популяциях домашних и диких птиц на территории Казахстана и разработать эффективные меры по минимизации экономического ущерба от ИБП в стране.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстандағы үй және жабайы құстардың популяцияларында гаммакоронавирустардың қандай генотиптері мен серотиптері айналымда болатынын анықтау және елдегі ИПД-дан болатын экономикалық залалды азайтудың тиімді шараларын әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : компьютерный анализ нуклеотидных последовательностей, ВЭЖХ, выделение РНК, обратная транскрипция, ПЦР, электрофорез нуклеиновых кислот, спектрофотометрический анализ нуклеиновых кислот, статистический анализ данных, секвенирование ДНК по Сэнгеру.

Методы исследования (на казахском) : Нуклеотидтер тізбегін компьютерлік талдау, HPLC, РНҚ экстракциясы, кері транскрипция, ПТР, нуклеин қышқылының электрофорезі, нуклеин қышқылдарының спектрофотометриялық талдауы, статистикалық мәліметтерді талдау, Сэнгер ДНҚ секвенциясы.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен компьютерный анализ нуклеотидных последовательностей геномов IBV и разработаны три новых видоспецифических праймера к локусу 3'НТП этого вируса. Впервые в Казахстане проведено ограниченное мониторинговое исследование распространенности IBV в популяции домашней птицы. Для этого проведен сбор образцов от домашней птицы на птицефабриках (45 птиц) в г. Шымкент, Западно-Казахстанской, Алматинской, Акмолинской и Карагандинской областей, а также в хозяйствах населения (411 птиц) в Карагандинской, Алматинской, Акмолинской, Павлодарской, Жетысуской и Павлодарской областях. Из биологических образцов выделена РНК. Сыворотки проанализированы методом ИФА для выявления антител к IBV. Впервые в Казахстане установлен уровень серопревалентности среди непривитых домашних кур, который составил 77,8% (304/391). Превалентность РНК IBV в популяциях домашней птицы на крупных предприятиях составила 44,4% (20/45). Для проверки, является ли инфекция одиночной или совмещенной, ПЦР-положительные по IBV образцы 2025 года сбора также протестированы на другие агенты респираторных инфекций птиц (NDV, AIV, ILTV, AMPV, WNV, микоплазмы и хламидии). Впервые на территории Казахстана выявлен коронавирус индеек (Turkey coronavirus). Статей предусмотрено в 2025 не было. TRL = 1.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Құстардың жұқпалы бронхит вирусы геномдарының нуклеотидтер тізбегін компьютерлік талдау жүргізілді және осы вирустың 3'NTR локусына үш жаңа түрге тән праймер әзірленді. Қазақстанда алғаш рет құс популяциясы арасында құстардың жұқпалы бронхитінің таралуына шектеулі мониторингтік зерттеу жүргізілді. Осы мақсатта Шымкент қаласы, Батыс Қазақстан, Алматы, Ақмола және Қарағанды облыстарындағы құс фабрикаларында (45 құс), сондай-ақ Қарағанды, Алматы, Ақмола, Павлодар, Жетісу және Павлодар облыстарындағы жеке шаруашылықтардан (411 құс) сынамалар алынды. РНҚ биологиялық үлгілерден бөлініп алынды. Құстардың инфекциялық бронхитіне антиденелерді анықтау үшін сарысулар ИФА әдісімен талданды. Қазақстанда алғаш рет вакцинацияланбаған үй тауықтары арасында серопреваленттілік деңгейі белгіленді, ол 77,8% (304/391) құрады. Ірі фермалардағы құс популяцияларында IBV РНҚ-ның таралуы 44,4% (20/45) құрады. Инфекцияның оқшауланған немесе біріктірілгенін анықтау үшін 2025 жылы жиналған ПТР-оң IBV үлгілері құстардың тыныс алу жолдарының басқа патогендері (NDV, AIV, ILTV, AMPV, WNV, микоплазма және хламидиоз) үшін де сыналған. Түркияда коронавирус (Turkey coronavirus) Қазақстанда алғаш рет анықталды. 2025 жылы ешқандай мақалалар қарастырылмаған. TRL = 1.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : - Синтезировано и очищено 3 праймера к локусу 3ʼНТП IBV. - Установлен уровень серопревалентности к IBV в популяции невакцинированных против IBV кур (77,8%).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : - IBV 3'NTP локусына арналған үш праймер синтезделді және тазартылды. - Вакцинацияланбаған тауықтар популяциясында IBV серопреваленттік деңгейі анықталды (77,8%).

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено.

Level of implementation (in Kazakh) : Орындалмаған.

Efficiency (in Russian) : Все запланированные работы выполнены в срок.

Efficiency (in Kazakh) : Барлық жоспарланған жұмыстар белгіленген мерзімде орындалды.

Field of application (in Russian) : Эпидемиология, диагностика в сельском хозяйстве.

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығындағы эпидемиология, диагностика.