The object of research, development or design (in Russian) : Управление атмосферными водами в городах

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қалалардағы атмосфералық суларды басқару

Aim of work (in Russian) : Цель работы (2023-2025 гг.): разработка практических предложений и рекомендаций по достижению и поддержанию экологически безопасного и экономически оптимального уровня водопользования, водоснабжения и водоотведения для сохранения и улучшения жизненных условий городского населения. Целью заключительного этапа исследования (2025 г.) является разработка научно обоснованных подходов к созданию многофункциональных природно-ориентированных ландшафтов и экологического каркаса городов Казахстана для децентрализованного управления атмосферными водами и повышения устойчивости урбанизированных территорий к климатическим вызовам.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты (2023-2025 жж.): қала тұрғындарының өмір сүру жағдайларын сақтау және жақсарту үшін суды пайдаланудың, сумен жабдықтаудың және су бұрудың экологиялық қауіпсіз және экономикалық оңтайлы деңгейіне қол жеткізу және қолдау бойынша тәжірибелік ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу. Зерттеудің қорытынды кезеңінің (2025 ж.) мақсаты – атмосфералық суларды орталықсыздандырылған басқару және урбанизацияланған аумақтардың климаттық сын-қатерлерге төзімділігін арттыру үшін көпфункционалды табиғи-бағытталған ландшафтар мен қалалардың экологиялық қаңқасын құруға арналған ғылыми негізделген тәсілдерді әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Методы исследования: анализ научной литературы и нормативных документов, системный и междисциплинарный подход, картографирование и пространственный анализ, моделирование экологических каркасов и водного баланса, сравнительный анализ отечественного и зарубежного опыта, экспертная оценка, полевая визуализация и фотодокументация, метод прогнозирования и сценарного планирования.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістері: ғылыми әдебиеттер мен нормативтік құжаттарды талдау, жүйелі және пәнаралық тәсіл, картографиялау және кеңістіктік талдау, экологиялық қаңқалар мен су балансының модельдеу әдістері, отандық және шетелдік тәжірибелерге салыстырмалы талдау, сараптамалық бағалау, далалық визуализация мен фотоқұжаттама, болжау және сценарийлік жоспарлау әдісі.

Obtained results and novelty (in Russian) : Основные результаты заключительного этапа исследования: проведена оценка уровня управления атмосферными водами и эффективности применения инструментов государственного регулирования использования талых и дождевых вод в городах; рассмотрены и собраны данные по управлению водами, обоснован инструментарий интегрированного управления водными ресурсами; на основании экономических и экологических расчетов доказано регулирование атмосферными стоками; разработан многофункциональный природно-ориентированный ландшафт для децентрализованного управления водными ресурсами с учетом климатических условий местности; разработана эффективная модель проектов использования атмосферных вод для безопасности и мобильности городов; разработана трендово-сезонная модель для управлении городской средой и водными ресурсами. Научная новизна исследования заключается в комплексном подходе к управлению атмосферными осадками в городской среде с акцентом на устойчивое водопользование и интеграцию природоподобных решений. Смоделированы экологические каркасы с учётом ретенции стока, локальных климатических факторов и пространственной структуры городов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеудің қорытынды кезеңінің негізгі нәтижелері: қалаларда атмосфералық суларды басқару деңгейі мен еріген және жаңбыр суларын пайдалануды мемлекеттік реттеу құралдарының тиімділігі бағаланды; су ресурстарын басқару бойынша деректер жиналып, интеграцияланған су ресурстарын басқару тетіктері негізделді; экономикалық және экологиялық есептеулер негізінде атмосфералық ағындарды реттеу дәлелденді; жергілікті климаттық жағдайларды ескере отырып, су ресурстарын децентрализацияланған басқаруға арналған көпфункционалды табиғи-бағытталған ландшафт әзірленді; қалалардың қауіпсіздігі мен мобильдігін қамтамасыз ету мақсатында атмосфералық суларды пайдалану жобаларының тиімді моделі жасалды; қалалық орта мен су ресурстарын басқаруға арналған трендтік-маусымдық модель әзірленді. Зерттеудің ғылыми жаңалығы – қалалық ортадағы атмосфералық жауын-шашынды басқаруға арналған кешенді көзқарас, тұрақты су пайдалануға және табиғи ұқсастықтағы шешімдерді интеграциялауға баса назар аударуында. Экологиялық қаңқалар су ағымын ұстап қалу, жергілікті климаттық факторлар және қалалардың кеңістіктік құрылымы ескеріле отырып модельденді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследования за 2023-2025 годы опубликованы в 10 научных работах, в том числе: 1 монография, 1 статья в рецензируемом научном издании, индексируемом в базе Scopus с процентилем 46, 3 статьи в рецензируемых отечественных изданиях c ненулевым импакт-фактором, рекомендованных КОКНВО; 6 докладов на международных конференциях. В том числе за 2025 год опубликовано 5 работ, включая монографию, 1 статью в издании рекомендованном БҒСК), 3 доклада в сборниках международных конференций. Принята к публикации статья в рецензируемое научное издание, индексируемое в базе Scopus «WSEAS transactions on environment and development» (процентиль – 44).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 2023-2025 жылдардағы зерттеу нәтижелері 10 ғылыми жұмыста жарияланды, оның ішінде: 1 монография, Scopus дерекқорында индекстелген және 46 процентилі бар ғылыми басылымда 1 рецензияланған мақала, нөлдік емес импакт-факторға ие, БҒСҚК ұсынған тізімдердегі отандық басылымдарда 3 рецензияланған мақала және халықаралық конференция жинақтарында 6 баяндама. Оның ішінде 2025 жылы 5 жұмыс: 1 монография, БҒСҚК ұсынған басылымдағы 1 мақала және халықаралық конференция жинақтарындағы 3 баяндама жарияланды. Scopus дерекқорында индекстелетін WSEAS Transactions on Environment and Development журналында (процентиль – 44) мақала жариялауға қабылданды.

Level of implementation (in Russian) : Результаты научно-исследовательской программы внедрены в образовательный процесс Рудненского индустриального института для подготовки специалистов по образовательной программе «Безопасность жизнедеятельности и охрана окружающей среды» (Акт внедрения № 05-38/1591 от 11.11.2024 г.). Получено авторское свидетельство № 61787 от 29.08.2025 г. на экономико-правовые аспекты управления водными ресурсами.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми-зерттеу бағдарламасының нәтижелері Рудный индустриялық институтының «Өмір қауіпсіздігі және қоршаған ортаны қорғау» білім беру бағдарламасы бойынша мамандар даярлау үдерісіне енгізілді (Енгізу актісі №05-38/1591, 11.11.2024 ж.). Су ресурстарын басқарудың экономикалық-құқықтық аспектілеріне №61787 авторлық куәлігі 29.08.2025 ж. алынды.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта проявляется в научной проработке подхода к интегрированному управлению атмосферными осадками в условиях городской среды. Его реализация позволит внедрить устойчивые и экономически оправданные механизмы обращения с водными ресурсами, что будет способствовать охране окружающей среды и улучшению качества жизни населения. Предложенные решения демонстрируют экономическую целесообразность комплексного управления водными потоками и применения экологически ориентированных мер контроля качества атмосферных стоков. Исследование проведено на примере Казахстана, что подчеркивает его практическую направленность и возможность применения на национальном и региональном уровнях.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі қалалық орта жағдайында атмосфералық жауын-шашынды интеграцияланған басқару тәсілін ғылыми негіздеуде көрініс табады. Жобаны іске асыру су ресурстарын пайдаланудың тұрақты әрі экономикалық тұрғыдан тиімді тетіктерін енгізуге мүмкіндік береді, бұл қоршаған ортаны қорғауға және халықтың өмір сапасын жақсартуға ықпал етеді. Ұсынылған шешімдер су ағындарын кешенді басқарудың және атмосфералық ағындардың сапасын экологиялық тұрғыдан бақылау шараларын қолданудың экономикалық тиімділігін көрсетеді. Зерттеу Қазақстан мысалында жүргізілген, бұл оның тәжірибелік бағытын және ұлттық әрі аймақтық деңгейде қолдану мүмкіндігін айқындайды.

Field of application (in Russian) : Результаты данного исследования могут быть использованы в качестве научно-методической базы для государственных органов всех уровней при формировании мер по охране окружающей среды, управлению городскими водными ресурсами и регулированию сточных и ливневых вод.

Field of application (in Kazakh) : Осы зерттеу нәтижелері барлық деңгейдегі мемлекеттік органдардың қоршаған ортаны қорғау, қалалық су ресурстарын басқару және сарқынды мен нөсер суларды реттеу шараларын әзірлеу кезінде ғылыми-әдістемелік негіз ретінде пайдаланылуы мүмкін.