The object of research, development or design (in Russian) : Пористые покрытия сталей, газопламенное напыление и дуговая металлизация сталей

The object of research, development or design (in Kazakh) : Болаттардың кеуекті жабындары, болаттарды жалынмен бүрку және доғалық металдандыру

Aim of work (in Russian) : Разработка технологии формирования газотермических покрытий, наполненных наноразмерными частицами углерода и модифицированных электротермосиловой обработкой, для упрочнения-восстановления деталей узлов трения, эксплуатирующихся в присутствии активных абразивсодержащих сред

Aim of work (in Kazakh) : Құрамында белсенді абразивті бар орталардың қатысуымен жұмыс істейтін үйкеліс қондырғыларының бөліктерін нығайту және қалпына келтіру үшін наноөлшемді көміртекті бөлшектермен толтырылған және электрлік термиялық өңдеу арқылы модификацияланған газ-термиялық жабындарды қалыптастыру технологиясын әзірлеу

Методы исследования (на русском) : теоретический анализ кинетики автоматического напыления и процесса импергирования пористой структуры стальных покрытий с последующими экспериментальными исследованиями теплофизических характеристик процесса электротермосиловой обработки, изучение структуры и свойств формируемых покрытий

Методы исследования (на казахском) : теоретикалық талдау — автоматты бүрку кинетикасы мен болат жабындардың кеуекті құрылымын импрегирлеу процесін зерттеу, сондай-ақ электротермиялық-күштік өңдеу процесінің жылуфизикалық сипаттамаларын эксперименттік зерттеу, қалыптасқан жабындардың құрылымы мен қасиеттерін зерделеу

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработана новая технология нанесения износостойких покрытий на сталь, включающая три этапа: напыление сверхзвуковой струей; ультразвуковая пропитка; обработка электрическим током и теплом. Оптимизация этапов позволила улучшить свойства покрытий: пористость: до 1%; плотность: на 8-10%; микротвердость: 6,8-7,0 ГПа; прочность сцепления: до 65 МПа; износостойкость: в 1,7-1,8 раза выше, чем у стали 40Х13, и в 4 раза выше, чем у Св-08; сокращение времени процесса: в 3-5 раз. Технология подходит для восстановления валов, втулок и шеек осей. Научная новизна. Предложено комплексное объединение гиперзвукового напыления, ультразвукового импрегнирования и электротермосиловой обработки в единую технологическую схему. Установлены закономерности влияния электротермосиловой обработки на фазовый состав и микротвёрдость покрытий из сталей 40Х13, 95Х18 и Св-08. Определены рациональные параметры ультразвукового импрегнирования. Разработаны критерии отбора деталей для обработки ЭТСО-технологией

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жаңа тозуға төзімді жабындарды болат бетіне жағу технологиясы әзірленді. Ол үш кезеңнен тұрады: гипердыбыстық ағынмен бүрку, ультрадыбыстық сіңдіру, және электр тогы мен жылу арқылы өңдеу. Әр кезеңнің параметрлерін оңтайландыру нәтижесінде жабын қасиеттері жақсарды: кеуектілік – 1 %-ға дейін төмендеді; тығыздық – 8–10 %-ға артты; микрокаттылық – 6,8–7,0 ГПа; жабынның негізбен байланыс беріктігі – 65 МПа-ға дейін өсті; тозуға төзімділік – 40Х13 болатына қарағанда 1,7–1,8 есе, ал Св-08 болатына қарағанда 4 есе жоғары; өңдеу уақыты 3–5 есеге қысқарды. Бұл технология біліктерді, втулкаларды және ось мойындарын қалпына келтіруге тиімді болып табылады. Ғылыми жаңалығы. Гипердыбыстық бүрку, ультрадыбыстық импрегнирлеу және электротермиялық-күштік өңдеу (ЭТСӨ) үдерістерін біртұтас технологиялық тізбекке біріктіру ұсынылды. 40Х13, 95Х18 және Св-08 болаттарының жабындарының фазалық құрамы мен микрокаттылығына ЭТСӨ параметрлерінің әсер ету заңдылықтары анықталды. Ультрадыбыстық импрегнирлеудің оңтайлы режимдері белгіленді. ЭТСӨ технологиясымен өңдеуге арналған бөлшектерді таңдау критерийлері жасалды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Производственные и качественные показатели: толщина покрытия — 0,8–1,0 мм; плотность покрытия — ≥ 97 %, пористость ≤ 1 %; микротвёрдость — 6,8–7,0 ГПа; прочность сцепления с основой — 65 МПа; износостойкость повышена в 1,8–2 раза по сравнению с исходными покрытиями; технологический цикл упрочнения сокращён в 3–5 раз относительно традиционных технологий Технико-экономические показатели: расход проволоки 40Х13 — 0,65 кг на 1 м² покрытия; расход газа (ацетилен + кислород) — 1,1 м³/мин; электропотребление на ЭТСО — 0,9 кВт•ч на 1 м²; снижение энергоёмкости — на 20–25 %; увеличение ресурса деталей — в 2–3 раза; экономия трудозатрат — до 40 % по сравнению с ручным напылением

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Өнімнің сапалық көрсеткіштері: жабын қалыңдығы — 0,8–1,0 мм; түйіршіктілік дәрежесі — 97 %-дан жоғары, кеуектілік — 1 %-дан төмен; микрокаттылық — 6,8–7,0 ГПа; адгезия күші — 65 МПа; тозуға төзімділік — 1,8–2 есеге артқан; технологиялық цикл ұзақтығы дәстүрлі әдістерге қарағанда 3–5 есе қысқарған. Техникалық-экономикалық көрсеткіштер: 40Х13 болатының шығыны — 1 м²-ге 0,65 кг; газ шығыны (ацетилен + оттек) — 1,1 м³/мин; электр энергиясының шығыны — 1 м²-ге 0,9 кВт•сағ; энергия үнемділігі — 20–25 %; детальдардың қызмет ету мерзімі — 2–3 есеге артты; еңбек шығындары — 40 %-ға азайды

Level of implementation (in Russian) : На основе разработанных процессов создана автоматизированная технологическая линия, объединяющая три функциональных модуля: гиперзвуковое напыление (ГМ-1) — управляемое системой ЧПУ с контролем подачи проволоки, расхода воздуха, температуры струи и расстояния до детали; ультразвуковое импрегнирование (УЗП-22) — обеспечивающее автоматическую стабилизацию температуры и частоты колебаний (22–44 кГц); электротермосиловая обработка (ЭТСО-3М) — оснащённое адаптивной системой AutoCoat-ETSO v2.1 для регистрации параметров тока, давления и температуры в реальном времени. Технология прошла опытную апробацию и готова к дальнейшему расширению на машиностроительные и ремонтные предприятия

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижесінде үш негізгі модульден тұратын автоматтандырылған технологиялық желі құрылды: гипердыбыстық бүрку (ГМ-1) – ЧПУ жүйесімен басқарылып, газ және сым беру параметрлерін бақылайды; ультрадыбыстық импрегнирлеу (УЗП-22) – температура мен тербеліс жиілігін (22–44 кГц) тұрақты ұстап тұрады; электротермиялық-күштік өңдеу (ЭТСӨ-3М) – ток, қысым және температура параметрлерін автоматты түрде тіркейтін AutoCoat-ETSO v2.1 жүйесімен жабдықталған. Технология тәжірибелік сынақтан сәтті өтіп, машина жасау және жөндеу кәсіпорындарында одан әрі кеңінен енгізуге дайын

Efficiency (in Russian) : Проведённые испытания показали, что совмещение трёх процессов в едином автоматизированном цикле обеспечивает: снижение пористости покрытий до 1 % и повышение плотности на 8–10 %; увеличение микротвёрдости до 6,8–7,0 ГПа; рост адгезии покрытия с основой до 65 МПа; увеличение износостойкости в 1,5–2 раза по сравнению с традиционными методами; сокращение технологического цикла упрочнения деталей с 8 до 2,5 часов; снижение трудоёмкости и энергопотребления на 20–25 %; повышение ресурса деталей машин в эксплуатации в 2–3 раза. Применение разработанной технологии обеспечивает значительный экономический эффект: при серийном внедрении на ремонтно-механических участках снижение себестоимости восстановительных операций составляет до 30 %, а срок окупаемости оборудования — менее 2 лет. Технология готова к промышленному внедрению на машиностроительных и ремонтных предприятиях

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген сынақтар бұл технологияның үш процесті бір автоматтандырылған циклде біріктіру арқылы келесі нәтижелерге қол жеткізетінін дәлелдеді: жабындардың кеуектілігі 1 %-ға дейін төмендеді, тығыздығы 8–10 %-ға артты; микрокаттылық 6,8–7,0 ГПа деңгейіне жетті; жабын мен негіз арасындағы адгезия 65 МПа-ға дейін өсті; тозуға төзімділік дәстүрлі әдістермен салыстырғанда 1,5–2 есе артты; өңдеу уақыты 8 сағаттан 2,5 сағатқа дейін қысқарды; еңбек және энергия шығындары 20–25 %-ға азайды; бөлшектердің қызмет ету мерзімі 2–3 есеге ұзартылды. Технологияны қолдану жоғары экономикалық тиімділікке қол жеткізуді қамтамасыз етеді: жөндеу-механикалық учаскелерде енгізілген жағдайда қалпына келтіру жұмыстарының өзіндік құны 30 %-ға дейін төмендейді, ал жабдықтың өтелу мерзімі 2 жылдан аспайды. Технология машина жасау және жөндеу кәсіпорындарында өндірістік енгізуге толық дайын

Field of application (in Russian) : Разработанная технология предназначена для изготовления и восстановления износостойких элементов трибосопряжений (валов, втулок, шеек осей, направляющих и др.) в транспортном и машиностроительном оборудовании

Field of application (in Kazakh) : Технология көлік және машина жасау саласында тозуға төзімді трибожұп бөлшектерін (білік, втулка, ось мойны және бағыттағыш элементтер) қалпына келтіру мен дайындауға арналған