The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследований проекта являются: корма, кормовые добавки, природные минералы, шунгит, птицы мясного и яичного направления, мясо, пищевые яйца. Способы обработки данных будут записываться в журналах приема образцов, рабочих журналах с обязательным обеспечением их достоверности и воспроизводимости. По факту проведения опытных испытаний будут составлены акты.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаның зерттеу нысандарына мыналар жатады: азық, азықтық қоспалар, табиғи минералдар, шунгит, ет және жұмыртқа бағытындағы құстар, ет және тағамдық жұмыртқалар. Деректерді өңдеу әдістері сынама қабылдау журналдарында және жұмыс журналдарында жазылып отырады, олардың шынайылығы мен қайта жаңғыртылуын (қайталануын) қамтамасыз ету міндетті түрде сақталады. Тәжірибелік сынақтар өткізілгеннен кейін олардың нәтижелері бойынша актілер жасалады.

Aim of work (in Russian) : Разработка и фармакотоксикология новых кормовых добавок на основе активных шунгитов Бакырчикского (АШБ) месторождения и ветеринарно-санитарная оценка продуктов птицеводства при их использовании. На перспективу научная разработка новых преобиотических добавок на основе активных шунгитов из местного минерального сырья Казахстана повышают безопасность и качество продуктов птицеводства и обеспечивают пищевую безопасность страны.

Aim of work (in Kazakh) : Бақыршық кен орнының белсенді шунгиттері (ББШ) негізінде азықтық қоспаларды әзірлеу мен фармакотоксикологиясы және оларды пайдалану кезінде құс шаруашылығы өнімдерін ветсанитариялық бағалау. Жобаның перспективасы Қазақстанның жергілікті минералдық шикізаты болып табылатын ББШ негізінде әзірленген жаңа пребиотикалық қоспалар құс шаруашылығы өнімдерінің қауіпсіздігі мен сапасын арттыруға және азық-түлік өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.

Методы исследования (на русском) : Исследование будет основано на ранее разработанных в КазНАИУ методах мониторинга ксенобиотиков в кормах и продуктах (2005–2019 гг.) и направлено на определение тяжёлых металлов, пестицидов и микотоксинов, а также оценку их биоаккумуляции в продукции птицеводства. Анализы будут выполняться в аккредитованных лабораториях с соблюдением стандартов РК. Применение комплексных аналитических и биометрических методов обеспечит достоверность трёхлетнего мониторинга безопасности кормов и продуктов.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу КазНАИУ-да 2005–2019 жылдары әзірленген ксенобиотиктерді азықтар мен өнімдерде мониторингтеу әдістеріне негізделеді және ауыр металдар, пестицидтер мен микотоксиндерді анықтауға, сондай-ақ олардың құс өнімдерінде биоаккумуляциясын бағалауға бағытталады. Талдаулар Қазақстан Республикасының стандарттарына сәйкес аккредиттелген зертханаларда жүргізіледі. Кешенді аналитикалық және биометриялық әдістерді қолдану жемшөп пен өнімдердің қауіпсіздігін үш жыл бойы мониторингтеу нәтижелерінің сенімділігін қамтамасыз етеді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Исследованы технология производства и ветеринарно-санитарные требования к сырью АШБ для кормоприготовления. Изучены технологические свойства четырёх образцов АШБ с различными способами активации. Определён оптимальный состав белково-минеральных кормовых добавок для бройлеров и кур-несушек. Проведены фармакотоксикологические и гистологические исследования на животных и птицах, выполнена ветеринарно-санитарная оценка продукции. Определено содержание ксенобиотиков в мясе и яйцах. Разработаны рекомендации по применению добавок в мясном и яичном птицеводстве. Патентный анализ показал, что шунгиты России и Казахстана широко используются в производстве лекарств, косметики, экологии и кормовых добавок. С 2019 года казахстанские шунгиты экспортируются по низкой цене в Китай, Корею, Японию и Европу. Корма составляют до 70% себестоимости птицепродуктов. Основная проблема — отсутствие местных кормовых добавок и необходимость контроля качества импортных кормов. Команда проекта имеет опыт создания и внедрения кормовых добавок из местного минерального сырья. Создание добавок на основе активных шунгитов Бакырчикского месторождения обеспечит экономический эффект за счёт увеличения добавочной стоимости продукта.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : АШБ шикізатына арналған өндіріс технологиясы мен ветеринариялық-санитариялық талаптар зерттелді. Әртүрлі активация әдістерімен алынған төрт АШБ үлгісінің технологиялық қасиеттері қарастырылды. Бройлерлер мен жұмыртқа тауықтары үшін ақуызды-минералды азықтық қоспалардың оңтайлы құрамы анықталды. Жануарлар мен құстарға фармакотоксикологиялық және гистологиялық зерттеулер жүргізіліп, өнімге ветеринариялық-санитариялық баға берілді. Ет пен жұмыртқада ксенобиотиктердің мөлшері анықталды. Ет және жұмыртқа бағытымен құс шаруашылығында қоспаларды қолдану бойынша ұсыныстар әзірленді. Патенттік талдау нәтижесінде Ресей мен Қазақстан шунгиттерінің дәрі-дәрмек, косметика, экология және азықтық қоспалар өндірісінде кең қолданылатындығы анықталды. 2019 жылдан бастап Қазақстанның шунгиттері төмен бағамен Қытай, Корея, Жапония және Еуропа елдеріне шикізат ретінде экспортталады. Құстың азықтық шығындары өнімнің өзіндік құнының 70%-ына дейін жетеді. Негізгі мәселе – жергілікті минералды шикізатқа негізделген азықтық қоспалардың болмауы және қымбат импорттық азықтардың сапасын тұрақты бақылаудың қажеттілігі. Жоба командасы жергілікті минералды шикізаттан азықтық қоспаларды жасау және енгізу тәжірибесіне ие. Бақыршық шунгиттері негізіндегі белсенді қоспаларды жасау өнімнің қосымша құнын арттыру арқылы экономикалық тиімділікке қол жеткізуге мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Конструктивные показатели: Сырьё: активные шунгиты Бакырчикского месторождения (механофизическая, парогазовая, кислотно-щелочная активация). Тип добавок: белково-минеральные комплексы для бройлеров и кур-несушек. Формат: порошок и гранулы для удобного дозирования. Соответствие санитарным нормам РК. Технико-экономические показатели: Производительность: 100–500 тонн в год. Снижение себестоимости за счёт местного сырья. Корма составляют до 70% затрат, применение добавок снижает расход и повышает продуктивность. Экономический эффект — увеличение добавочной стоимости на 10–15%. Снижение зависимости от импортных кормов и затрат на их контроль. Срок окупаемости — 2–3 года.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Конструктивтік көрсеткіштер: Шикізат: Бақыршық шұңғит кен орнынан алынған активтелген шунгиттер (механофизикалық, бу-газды, қышқыл-сілтілі активтендіру). Қоспа түрі: бройлерлер мен жұмыртқа тауықтарына арналған ақуызды-минералды кешендер. Форматы: дозалауға ыңғайлы ұнтақ және гранулалар. Қазақстан Республикасының санитарлық нормаларына сәйкестігі. Техникалық-экономикалық көрсеткіштер: Өндірістік қуаты: жылына 100–500 тонна. Жергілікті шикізатты пайдалану есебінен өзіндік құнын төмендету. Азық шығындары жалпы шығындардың 70%-ын құрайды, қоспаларды қолдану азықты үнемдеуге және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Экономикалық әсер — өнімнің қосымша құны 10–15%-ға артады. Импорттық азыққа тәуелділікті және сапа бақылауына кететін шығындарды азайту. Жобаның өзін-өзі ақтау мерзімі — 2–3 жыл.

Level of implementation (in Russian) : Разработанные белково-минеральные кормовые добавки на основе активных шунгитов Бакырчикского месторождения успешно прошли лабораторные и опытно-промышленные испытания. Полученные результаты подтвердили их эффективность и безопасность для птиц. Внедрение данных добавок на предприятиях мясного и яичного птицеводства позволит повысить продуктивность и снизить себестоимость продукции. В настоящий момент проект находится на стадии масштабирования производства и планируется массовое внедрение в птицеводческие хозяйства Алматинской области. Команда проекта обладает опытом коммерциализации кормовых добавок, что обеспечивает успешное продвижение продукта на рынке и достижение экономического эффекта.

Level of implementation (in Kazakh) : Бақыршық шунгиттері негізіндегі ақуызды-минералды азықтық қоспалар сәтті лабораториялық және тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтардан өтті. Алынған нәтижелер олардың құстарға тиімділігі мен қауіпсіздігін растады. Аталған қоспаларды ет және жұмыртқа бағытындағы құс шаруашылығы кәсіпорындарында енгізу өнімділікті арттырып, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта жоба өндірісті масштабтау сатысында болып, Алматы облысының құс шаруашылықтарында кеңінен енгізілуі жоспарлануда. Жоба командасы азықтық қоспаларды коммерцияландыру тәжірибесіне ие, бұл өнімнің нарықта сәтті насихатталуына және экономикалық тиімділікке қол жеткізуге жағдай жасайды.

Efficiency (in Russian) : Использование кормовых добавок на основе активных шунгитов Бакырчикского месторождения позволяет повысить продуктивность птиц за счёт улучшения усвоения питательных веществ и снижения токсической нагрузки. Внедрение таких добавок способствует снижению расхода кормов, что уменьшает себестоимость производства продуктов птицеводства. Экономический эффект достигается за счёт использования доступного местного сырья, что сокращает затраты на импортные компоненты и снижает расходы на контроль качества кормов. Практические испытания показали, что применение данных добавок увеличивает выход мяса и яиц на 10–15%, а срок окупаемости проекта составляет 2–3 года.

Efficiency (in Kazakh) : Бақыршық шунгит кен орнынан алынған активті шунгит негізіндегі азық қоспаларын қолдану құстың өнімділігін арттыруға, қоректік заттардың сіңімділігін жақсартуға және токсиндердің әсерін азайтуға мүмкіндік береді. Мұндай қоспаларды енгізу азық шығынын азайтып, құс өнімдерінің өзіндік құнын төмендетеді. Экономикалық тиімділік қолжетімді жергілікті шикізатты пайдалану есебінен импорттық құрамдастарға жұмсалатын шығындарды және азық сапасын бақылау шығындарын қысқартуда көрініс табады. Практикалық сынақтар көрсеткендей, бұл қоспаларды қолдану ет пен жұмыртқа өнімділігін 10–15%-ға арттырады, жобаның өзін-өзі ақтау мерзімі 2–3 жылды құрайды.

Field of application (in Russian) : Область сельского хозяйства (птицеводство), ветеринарная санитария и комплексное использование для кормоприготовления минеральных сырьевых ресурсов РК.

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы саласы (құс шаруашылығы), ветеринариялық-санитария және ҚР минералдық шикізат ресурстарын азық дайындауда кешенді пайдалану.