The object of research, development or design (in Russian) : Объект исследования проекта - национальная предметная терминология (система предметных терминов), сформированная просветителями Алаш в начале XX века, а также учебники и пособия по обучению грамоте, созданные на их основе. Предмет исследования в рамках проекта - пособия по обучению грамоте, предметные учебники и система национальной предметной терминологии, разработанные просветителями Алаш (А. Байтурсынулы, М. Дулатулы, Е. Омаров, А. Ермекулы, Х. Досмухамедулы и др.) в начале XX века; их принципы терминообразования, правила усвоения заимствованных слов и методика написания учебников. В рамках проекта будут собраны и введены в научный оборот материалы, изучена методика написания учебников деятелями Алаш, а также разработана модель адаптации (заимствованных слов), основанная на фонетическом законе казахского языка.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаның зерттеу объекті - ХХ ғасыр басындағы Алаш ағартушылары қалыптастырған ұлттық пән сөздері, пәндік терминдер жүйесі және солар негізінде жасалған оқулықтар мен сауат ашу құралдары. Жоба аясында зерттеу нысаны - ХХ ғасыр басындағы Алаш ағартушылары (А. Байтұрсынұлы, М. Дулатұлы, Е. Омаров, Ә. Ермекұлы, Х. Досмұхамедұлы және т.б.) жасаған сауат ашу құралдары, пәндік оқулықтар мен ұлттық пән сөздері жүйесі; олардың термин жасау қағидаттары, кірме сөздерді қабылдау ережелері және оқулық жазу әдістемесі. Жоба аясында Материал жиналып, ғылыми айналымға енгізіледі, Алаштықтардың оқулық жазу әдістемесін зерделенеді, сондай-ақ қазақ тілінің дыбыстық заңына негізделген бейімдеу моделі жасалады.

Aim of work (in Russian) : Самые основные требования при формировании национальной предметной терминологии – соответствие требованиям, предъявляемым с точки зрения национальных, общественных и социальных интересов. Обосновать фактологическими данными, что труды деятелей Алаш прошлого века оказали большое влияние на систематизацию преподаваемых нами предметов и нашего национального терминологического фонда. Ввести принципы алашских деятелей в учебники нынешней системы образования, проанализировать и подготовить к переизданию их труды.

Aim of work (in Kazakh) : Ұлттық пән сөздерін қалыптастырудағы ең негізгі талаптар – ұлттық, қоғамдық, әлеуметтік мүдде тұрғысынан қойылатын талаптарға сай болу. Оқытатын пәндеріміз бен ұлттық терминдік қорымызды жүйелеуде өткен ғасырдағы Алаш арыстарының еңбектерінің ықпалы зор екендігін фактологиялық деректер арқылы дәйектеу. Қазіргі білім жүйесіндегі оқулықтарға алаштықтардың ұстанымдарын енгізу, еңбектерін саралап, қайта шығаруға дайындау.

Методы исследования (на русском) : В ходе выполнения проекта использовались историко-сравнительный, сопоставительный и описательный методы, а также методы абстрагирования, обобщения, анализа и синтеза.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны орындау барысында тарихи-салыстырмалы, салыстырмалы-салғастырмалы, сипаттамалы әдістермен қатар, абстракциялау, жалпылау, талдау, синтез жасау әдістері қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Очевидно, что наступил срок для научного анализа и критической оценки правильности или ошибочности направлений развития современной терминологии, а также для проведения экспертизы текущей терминологической работы. А для того чтобы выполнить эту масштабную и ответственную работу на должном уровне и показать истинное положение дел в области научного языка и терминологии, необходимо специально изучить прошлые этапы её развития, определить их особенности и специфику. Если считать, что язык — это главная опора сохранения нации, то для возрождения нашего национального терминологического фонда без нарушения природы нашего языка, свободного от евроцентризма, важно вернуться к ядру идеи Алаш.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазіргі кезеңдегі терминология дамуының бағыт-бағдарының дұрыс-бұрысын ғылыми тұрғыдан зерделеп, жүргізіліп жатқан терминологиялық жұмыстарға сараптама жасайтындай мерзім өткендігі айқын сезіліп отыр. Ал мұндай ауқымды да жауапты жұмысты өз деңгейінде атқарып, ғылым тілінің, терминологияның бүгінгі жай-күйінің шынайы қалпын көрсету үшін, оның кешегі өткен даму кезеңдерін де арнайы зерттеп, ерекшеліктерін, өзіндік сипатын анықтап алуға тура келеді. Ұлттың ұлт болып сақталауының негізгі тірегі – тіл десек, тіліміздің табиғатын бұзбай, еуроцентризмнен ада, ұлттық термин қорымызды жаңғыртуда Алаш идеясының өзегіне қайта оралуымыз маңызды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные научно-аналитические работы будут реализованы на базе Института развития государственного языка. Как указано в целях проекта, к анализу типовых программ в странах ближнего и дальнего зарубежья будут привлечены как отечественные, так и зарубежные специалисты/кадры.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ғылыми-тaлдaудың негізгі жұмыстaры Мемлекеттік тілді дамыту институты бaзaсындa іске aсырылaды, жобaның мaқсaтындa aйтылғaндaй aлыс-жaқын шетелдердегі типтік бaғдaрлaмaлaрды сaрaптaудa отaндық және шетелдік кaдрлaр дa тaртылaды.

Level of implementation (in Russian) : Полный

Level of implementation (in Kazakh) : Толық

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта заключается в повышении качества учебного процесса за счёт адаптации к современной системе образования национальной предметной терминологии и опыта создания учебников, сформированных алашскими просветителями в начале XX века. Методика алашцев, основанная на национальных интересах, природных закономерностях языка и детской психологии, позволяет устранить недостатки современного, европоцентричного терминообразования. В рамках проекта предметная терминологическая система подвергается научной ревизии, выявляются пригодные к использованию наименования, корректируются заимствованные слова, ошибочно применяемые как международные термины, разрабатывается модель адаптации терминов в соответствии с фонетическими законами казахского языка. Это, в свою очередь, способствует возрождению национальной научно-педагогической традиции, повышению качества учебных материалов и формированию языкового сознания обучающихся на национальной основе.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі – ХХ ғасыр басындағы Алаш ағартушылары қалыптастырған ұлттық пән сөздері мен оқулық жазу тәжірибесін қазіргі білім беру жүйесіне бейімдеп енгізу арқылы оқу үдерісінің сапасын арттыруында. Алаштықтардың ұлттық мүддеге, тілдің табиғи заңдылықтарына және бала психологиясына негізделген әдістемесі бүгінгі еуроөзекке бейімделген терминжасамдағы олқылықтарды түзетуге мүмкіндік береді. Жоба аясында пәндік терминдер жүйесі ғылыми тұрғыда қайта сараланып, қолданысқа жарамды атаулар анықталады, халықаралық терминдер деп қате қолданылып жүрген кірме сөздер түзетіледі, қазақ тілінің дыбыстық заңына сәйкес бейімдеу моделі жасалады. Бұл өз кезегінде ұлттық ғылыми-педагогикалық дәстүрді жаңғыртып, оқу құралдарының сапасын жақсартып, білім алушылардың тілдік санасын ұлттық негізде қалыптастыруға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Гуманитарные науки и искусство

Field of application (in Kazakh) : Гуманитарлық және өнер ғылымдары