The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются почвы городов Центрального и Западного Казахстана, подвергшиеся воздействию промышленных и энергетических предприятий. Эти почвы представляют собой индикатор экологического состояния территорий, испытывающих интенсивную техногенную нагрузку. Их изучение имеет важное значение для оценки экологической безопасности и устойчивости природных систем Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – Орталық және Батыс Қазақстан аймақтарындағы өнеркәсіптік және энергетикалық кәсіпорындардың әсеріне ұшыраған топырақтар. Бұл топырақтар техногендік жүктеме жоғары аймақтардың экологиялық жағдайының көрсеткіші болып табылады. Оларды зерттеу Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігі мен табиғи жүйелердің тұрақтылығын бағалау үшін ерекше маңызды.

Aim of work (in Russian) : Цель работы — проведение комплексной оценки загрязнённости почв тяжёлыми металлами и состояния почвенной биоты в регионах с высокой промышленной активностью. Исследование направлено на выявление экологических рисков и формирование научной базы для разработки эффективных мер охраны и восстановления почв. Достижение этой цели имеет стратегическое значение для устойчивого развития Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты – өнеркәсіптік белсенділігі жоғары аймақтардағы топырақтың ауыр металдармен ластану деңгейін және топырақ биотасының жағдайын кешенді бағалау. Зерттеу экологиялық тәуекелдерді анықтап, топырақты қорғау мен қалпына келтірудің тиімді шараларын әзірлеуге арналған ғылыми негіз қалыптастыруға бағытталған. Бұл мақсатқа жету Қазақстанның орнықты дамуы үшін стратегиялық маңызға ие.

Методы исследования (на русском) : Отбор почвенных проб в промышленных, жилых, транспортных и фоновых зонах; Химический анализ содержания тяжёлых металлов (Pb, Hg, As, Cd) и фтора (F); Определение содержания гумуса; Биоиндикация микроорганизмов: гетеротрофные и олиготрофные микроорганизмы; Оценка экологической нагрузки и выявление зон загрязнения.

Методы исследования (на казахском) : Топырақ сынамаларын іріктеу: өнеркәсіптік, тұрғын, көліктік және фондық аймақтардан; Химиялық талдау: ауыр металдар (Pb, Hg, As, Cd) және фтор (F) концентрациясын анықтау; Гумус мөлшерін анықтау; Микроорганизмдер биоиндикациясы: гетеротрофты және олиготрофты микроорганизмдердің саны; Деректерді экологиялық бағалау және ластанған аймақтарды анықтау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Установлены пространственные закономерности распределения тяжёлых металлов в промышленных зонах Центрального и Западного Казахстана. Впервые выявлены связи между уровнем техногенного загрязнения и биологической активностью почв. Полученные данные формируют научно обоснованную базу для оценки экологических рисков и могут использоваться при разработке государственной политики в области охраны окружающей среды.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Орталық және Батыс Қазақстанның өнеркәсіптік аймақтарында ауыр металдардың таралу заңдылықтары анықталды. Техногендік ластану деңгейі мен топырақтың биологиялық белсенділігі арасындағы байланыстар алғаш рет айқындалды. Алынған деректер экологиялық тәуекелдерді бағалауға және қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік саясатты жетілдіруге арналған ғылыми негіз қалыптастырады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Обследовано 7 городов Казахстана, отобраны образцы проб почвы в промышленных, жилых, транспортных и фоновых зонах. Определено содержание Pb, Hg, As, Cd, F и проведена биоиндикация микроорганизмов (гетеротрофные и олиготрофные). Среднее содержание гумуса 0,34–5,3%, данные позволяют оценить экологическую нагрузку и выявить зоны загрязнения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазақстанның 7 қаласы зерттеліп, өнеркәсіптік, тұрғын, көліктік және фондық аймақтардан топырақтар сынамалары іріктелді. Анықталған параметрлерге Pb, Hg, As, Cd, F элементтерінің мөлшері және микроорганизмдер (гетеротрофты және олиготрофты) биоиндикациясы кіреді. Орташа гумус мөлшері 0,34–5,3 % аралығында болды. Бұл деректер экологиялық жүктемені бағалауға және ластанған аймақтарды анықтауға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты проекта имеют фундаментальный характер и предназначены для научного применения, проект имеет значительный потенциал для научного и практического внедрения.

Level of implementation (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері іргелі сипатқа ие және ғылыми мақсаттарда пайдалануға арналған, жоба ғылыми және практикалық тұрғыдан елеулі енгізу әлеуетіне ие.

Efficiency (in Russian) : Проект обеспечивает получение надёжных данных о состоянии почв и уровнях загрязнения, что имеет важное значение для эколого-химической безопасности Казахстана. Эффективность работы заключается в создании научных основ для рационального природопользования и предотвращения деградации почвенных экосистем.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба топырақтың жағдайы мен ластану деңгейі туралы сенімді деректер алуға мүмкіндік береді, бұл Қазақстанның эколого-химиялық қауіпсіздігі үшін маңызды. Жұмыстың тиімділігі топырақ экожүйелерінің деградациясын болдырмауға және табиғатты ұтымды пайдалануға арналған ғылыми негіз қалыптастыру арқылы айқындалады.

Field of application (in Russian) : Охрана окружающей среды, рациональное природопользование, рекультивация земель, экологический мониторинг, агроэкология.

Field of application (in Kazakh) : Қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды тиымды пайдалану, жерді рекультивациялау, экологиялық мониторинг, агроэкология.