The object of research, development or design (in Russian) : Cельскохозяйственные культуры, природные агроэкосистемы (агроландшафты) Казахстана: южные и обыкновенные черноземы, каштановые, сероземные почвы, водные ресурсы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : ауылшаруашылығы дақылдары, Қазақстанның табиғи агроэкожүйелері (агроландшафттар): оңтүстік және кәдімгі қара топырақтар, қоңыр, сұр топырақтар, су ресурстары.

Aim of work (in Russian) : Устойчивое производство сельскохозяйственной продукции на основе эффективного использования природных ресурсов, агроклиматического потенциала, интенсификации систем земледелия, водосберегающих технологий, средств цифровизации для рентабельного, экономического развития и экологической безопасности для различных почвенно-климатических зон Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанның әртүрлі топырақ-климаттық аймақтары үшін табиғи ресурстарды, агроклиматтық әлеуетті тиімді пайдалану, егіншілік жүйелерін, су үнемдеу технологияларын, рентабельді, экономикалық даму және экологиялық қауіпсіздік үшін цифрландыру құралдарын интенсификациялау негізінде ауыл шаруашылығы өнімдерінің тұрақты өндірісі.

Методы исследования (на русском) : теоретический, лабораторные и полевые эксперименты на основе сравнительного анализа.

Методы исследования (на казахском) : салыстырмалы талдау негізіндегі теоретикалық, зертханалық және танаптық тәжірибелік әдістер

Obtained results and novelty (in Russian) : Предварительные результаты показывают, что наиболее экономически выгодными являются диверсифицированные севообороты с включением зерновых, бобовых и масличных культур. Наибольший выход зерна — 17,7 ц/га — обеспечивает севооборот овес–пшеница–пшеница–ячмень. Урожайность яровой пшеницы при прямом посеве после пара составляет 35,5 ц/га, после стерневых предшественников — 29,3–30,3 ц/га, а после гороха, сои и чечевицы — 35,4; 36,1 и 34,1 ц/га соответственно. Эффективность систем No-Till и минимальной обработки почвы примерно одинакова. Спектральные карты выявили связь продуктивности культур с рельефом и пространственную неоднородность плодородия. В Туркестанской области применение биомелиорантов (3,5 т/га) и почвоулучшителей повышает содержание углерода и урожайность хлопчатника сорта «Мактаарал 5027» до 33,2 ц/га, обеспечивая максимальную прибыль. Оптимальные сроки посева подсолнечника — 10–15 мая (31,3–32,2 ц/га). В Северном Казахстане наиболее эффективна уборка льна через 5 суток после скашивания. Урожайность пшеницы после чечевицы и гороха (39–40 ц/га) не уступает паровому полю. Биологизация паров с горохоовсяной смесью повышает урожайность до 16,9 ц/га. На сероземах Алматинской области дискование на 8–10 см с внесением N₆₀P₆₀ и стимулятором «Берес Амино Макс» обеспечивает 24,9 ц/га ячменя против 11,1 ц/га без удобрений. В орошаемых условиях региона капельное и подпочвенное орошение повышают урожайность культур на 11,4–17,8%.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алдын ала нәтижелер астық, бұршақ, майлы дақылдарды қосатын әртараптандырылған ауыспалы егістер экономикалық тиімді. Астықтың ең көп шығымдылығын дәнді ауыспалы егіс сұлы – бидай – бидай - арпа берді - 17,7 ц/га. Жұмсақ бидайды дәнді сүрі танапты ауыспалы егісте тікелей себу жүйесі бойынша өсіргенде сүр танабынан кейін өнімділік 35,5 ц/га құрады, ал сабанды алғы дақылдардан кейін 29,3-30,3 ц/га аралығында қалыптасты, асбұршақ, соя, жасымықтан кейін 35,4; 36,1; 34,1 ц/га. Бидайдың өнімділігі No-Till және минималды топырақ өңдеу жүйесін қолданғанда бір деңгейде болды. Әзірленген спектрлік карталар ауылшаруашылығы дақылдары өнімділігі мен жер бедері арасындағы байланысты орнатуға мүмкіндік берді. Түркістан облысы жағдайында топыраққа 3,5 т/га дозада биомелиорантты және 350 кг/га топырақжақсартқышты қолдану мақта сорты "Мақтаарал 5027" өнімділігін 33,2 ц/га дейін арттырды, топырақтағы көмірсулардың құрамын жақсартты. Күнбағыстың оңтайлы себу мерзімі 10-15 мамыр. Солтүстік Қазақстан жағдайында зығырды жинаудың тиімді тәсілі шапқаннан кейін 5 тәуліктен кейін жинау. Асбұршақ+сұлы қоспасымен сүр танабын биологияландыру өнімділікті 16,9 ц/га дейін жоғарылатты. Алматы облысының cұр топырақтарында топыраққа N₆₀P₆₀ + "Берес Амино Макс" өсу стимуляторын енгізумен қатар, топырақты 8-10 см тереңдікке дискілеу 24,9 ц/га өнімділікті берді. Суармалы жағдайда тамшылатып суару және топырақасты тамшылатып суару дақылдардың өнімділігін 11,4-17,8% ға арттырды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Наибольший финансовый доход обеспечивается в плодосменных севооборотах. Наибольший выход зерна — при бессменном посеве яровой пшеницы, однако рентабельность выше у чечевицы. Себестоимость пшеницы и чечевицы — 26 тыс. тг/т, у других культур она выше. Наиболее прибыльный севооборот — «подсолнечник–пшеница–горох–твёрдая пшеница–лён–пшеница» с рентабельностью 213,4% и прибылью 220 848 тг/га. Минимальная рентабельность отмечена в зернопаровых севооборотах с преобладанием зерновых. В Северо-Казахстанской области на чернозёмах плодосменные севообороты наиболее эффективны благодаря высоким закупочным ценам на масличные и бобовые, обеспечивая рентабельность от 39%. При выращивании озимой пшеницы наилучшие экономические показатели получены при прямом посеве: условно чистый доход — 71,8 тыс. тг/га при себестоимости 5797 тг/ц. При минимальной обработке (8–12 см) доход снижается до 51,7 тыс. тг/га, а себестоимость возрастает до 6929 тг/ц. При системе No-Till пшеница сильнее поражается септориозно-гельминтоспориозной пятнистостью, однако обработка семян и посевов против болезней и вредителей окупается в 0,65–2,5 раза.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ең жоғары қаржылық табыс жеміс алмаспалы ауыспалы егісте алынды. Бидай дәнінің жоғары шығымдылығын жаздық бидайды ауысымсыз себу қамтамасыз етті, алайда рентабельділік деңгейі жасымықта жоғары. Бидай, жасымықтың 1 т шаққандағы өзіндік құн 26,0 мың тг құрады. Басқа дақылдардың өзіндік құны жоғары. Рентабельділіктің жоғары деңгейін «күнбағыс-бидай-асбұршақ-қатты бидай-зығыр-бидай» ауыспалы егістігі көрсетті - 213,4%. 1 га түсетін таза пайда 220848 тг құрады. Рентабельділіктің төменгі деңгейі дәнді дақылдар үлесі жоғары дәнді сүрі танапты ауыспалы егістерде алынды. Солтүстік Қазақстан облысының қара топырағында жоғары рентабельділікті жеміс алмастыру ауыспалы егіс жүйесінде қамтамасыз етеді, бұл майлы, бұршақ дақылдарының жоғары сатып алу бағасымен байланысты. Жеміс алмастыру ауыспалы егістің рентабельділігі 39,0%. Күздік бидайды өсіру кезінде жеміс алмастыру ауыспалы егіс буынында экономикалық тиімділіктің ең жақсы нәтижелері тікелей себу кезінде қамтамасыз етілді, шартты таза кіріс көрсеткіші бір гектардан 71,8 мың тг, астықтың өзіндік құны 5797 тг/ц. Топырақ өңдеуді 8-12 см тереңдікке дейін азайту кезінде шартты таза кіріс мөлшері 51,7 мың тг/га құрады, астықтың өзіндік құны 6929 тг/ц дейін өсті. Тікелей себу жүйесінде (No-Till) жаздық бидай септориозды-гельминтоспориозды дақтарынан қатты зардап шекті, алайда, тұқымдар мен дақылдарды аурулар мен зиянкестерге қарсы препараттармен өңдеу шығындары, мысалы, жаздық бидай, сәйкесінше 0,65 – 2,5 есеге ақталды.

Level of implementation (in Russian) : Внедрены различные предшественники для яровой пшеницы в севообороте в условиях Восточно-Казахстанской области на площади 6444 га. На производственном участке площадью 100 га внедрены оптимальные сроки посева чечевицы с 27 по 29 мая. Выявлено влияние срока посева на уровень засоренности и урожайности посевов чечевицы. Наилучшие показатели отмечены на сроке посева 29 мая – урожайность 29,1 ц/га

Level of implementation (in Kazakh) : Шығыс-Қазақстан облысы жағдайында 6444 гектар егіс көлеміне ауыспалы егіс жүйесінде бидайға әртүрлі алғы дақылдар еңгізілді. 100 гектар өндірістік алаңда жасымықтың оңтайлы себу мерзімі 27 - 29 мамыр аралығы еңгізілді. Жасымықтың өнімділігі мен арамшөптермен ластануы деңгейіне себу мерзімдерінің әсері анықталды. Ең жоғары өнімділік деңгейі 29 мамырда себілген танаптардан алынды – 29,1 ц/га.

Efficiency (in Russian) : Разрабатываемые принципы климат - ориентированных, почво-, ресурсосберегающих систем выращивания сельскохозяйственных культур являются основой дальнейшего совершенствования устойчивых, климат оптимизированных систем выращивания. Приоритетными являются разработки устойчивых, климат - ориентированных систем земледелия, с низкой себестоимостью выращивания, применение элементов информационных технологий, современных сельскохозяйственных машин и приборного инструментария, экологизация интенсификации.

Efficiency (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің климатқа бағдарланған, топырақ, қорүнемдегіш жүйелерінің әзірленіп жатқан қағидаттары тұрақты, климатты оңтайландырылған өсіру жүйелерін одан әрі жетілдірудің негізі болып табылады. Өсірудің өзіндік құны төмен тұрақты, климатқа бағдарланған егіншілік жүйелерін әзірлеу, ақпараттық технологиялар элементтерін, заманауи ауылшаруашылық машиналары мен аспаптық құралдарды қолдану, интенсификацияны экологияландыру басым бағыты болып келеді.

Field of application (in Russian) : сельское хозяйство, земледельческая отрасль, водная отрасль

Field of application (in Kazakh) : ауыл шаруашылығы, егіншілік саласы, су саласы