The object of research, development or design (in Russian) : Рудные месторождения, разрабатываемые по технологии повторной разработки целиков из открытого выработанного пространства с обрушением налегающей толщи

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жоғары жатқан таужыныс қабатын құлата отырып, ашық қазылған кеңістіктен кентіректерді қайта игеру технологиясы бойынша өндірілетін руда кенорындары

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является совершенствование технологии повторной разработки пологих рудных залежей на основе надежного прогноза сдвижения горных пород и земной поверхности путем исследования закономерностей и выявления факторов, определяющих пределы зоны деформации, ограниченной поверхностями скольжения.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты-заңдылықтарды зерттеу және сырғанау беттерімен шектелген деформация аймағының шегін анықтайтын факторларды анықтау арқылы тау жыныстары мен жер бетінің жылжуының сенімді болжамы негізінде жазық рудалы кенорындарын қайта өндіру технологиясын жетілдіру.

Методы исследования (на русском) : При решении поставленных задач применялся комплексный метод исследования, включающий научный системный анализ и обобщение данных экспериментальных и теоретических исследований казахстанских и зарубежных ученых в области геомеханических процессов, происходящих при повторной отработке целиков различного назначения с обрушением вмещающих пород и руд; методы сопротивления материалов, теории упругости, пластичности, механики сплошной среды, вычислительной математики; проведение натурных и модельных экспериментов; аналитические исследования напряженно-деформированного состояния и устойчивости выработанных пространств с применением инновационных технологий компьютерного моделирования; статистическая и аналитическая обработка полученных результатов; обобщение результатов исследований для разработки теоретических основ оценки геомеханического состояния массива горных пород.

Методы исследования (на казахском) : Қойылған міндеттерді шешу кезінде әртүрлі мақсаттағы тұтас жыныстар мен кендердің құлауымен қайталап пысықтау кезінде орын алатын геомеханикалық процестер саласындағы қазақстандық және шетелдік ғалымдардың эксперименттік және теориялық зерттеулерінің деректерін ғылыми жүйелі талдау мен жинақтауды қамтитын зерттеудің кешенді әдісі; материалдардың қарсыласу әдістері, серпімділік, икемділік теориялары, тұтас орта механикасы, Есептеу математикасы қолданылатын болады; табиғи және модельдік эксперименттер жүргізу; компьютерлік модельдеудің инновациялық технологияларын қолдана отырып, әзірленген кеңістіктердің кернеулі-деформацияланған жай-күйі мен тұрақтылығын талдамалық зерттеу; алынған нәтижелерді статистикалық және талдамалық өңдеу; тау жыныстары массивінің геомеханикалық жай-күйін бағалаудың теориялық негіздерін әзірлеу үшін зерттеу нәтижелерін жалпылау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Согласно календарному плану проведены исследования по оценке влияния параметров и состояния конструктивных элементов системы разработки, а также структурных особенностей толщи вмещающих пород на параметры деформации земной поверхности. Определены критерий разрушения налегающей толщи пород при погашении выработанных пространств. Создана геотехническая блочная модель для оценки геомеханического состояния массива горных пород.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Күнтізбелік жоспарға сәйкес қазу жүйесінің құрылымдық элементтерінің параметрлері мен күйінің, сондай-ақ жер бетінің деформация параметрлеріне негізгі жыныстар қалыңдығының құрылымдық ерекшеліктерінің әсерін бағалау бойынша зерттеулер жүргізілді. Өндірілген кеңістіктерді өтеу кезінде тау жыныстарының іргелес қалыңдығын бұзу критерийі анықталды. Тау жыныстары массивінің геомеханикалық күйін бағалау үшін геотехникалық блоктық модель жасалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработан метод прогнозирования сдвижения вмещающих пород до земной поверхности на основе геомеханического моделирования и анализа напряжённо-деформированного состояния массива. Метод позволяет определять границы зон деформаций и величины оседаний при повторной отработке пологих рудных залежей. Оптимальные параметры камерно-столбовой системы: ширина камеры – 7 м, междукамерного целика – 6 м. Применение технологии обеспечивает повышение коэффициента извлечения запасов с 0,72 до 0,86, снижение оседаний поверхности в 1,5 раза и экономический эффект порядка 1,27 млрд тенге.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Геомеханикалық модельдеу және массивтің кернеулі-деформацияланған күйін талдау негізінде негізгі жыныстардың жер бетіне жылжуын болжау әдісі жасалды. Бұл әдіс жұмсақ кен орындарын қайта өңдеу кезінде деформация аймақтарының шекараларын және шөгінділердің мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді. Камералық-бағаналы жүйенің оңтайлы параметрлері: камераның ені – 7 м, камерааралық тұтастық-6 м. технологияны қолдану қорларды алу коэффициентін 0,72-ден 0,86-ға дейін арттыруды, жер бетінің шөгуін 1,5 есе азайтуды және экономикалық әсерін шамамен 1,27 млрд теңгені қамтамасыз етеді.

Level of implementation (in Russian) : Разработанный метод прогнозирования сдвижения вмещающих пород прошёл опытно-промышленные испытания в реальных горнотехнических условиях рудника. По результатам апробации метод признан пригодным для инженерного применения и рекомендован к промышленному использованию при проектировании и эксплуатации месторождений с пологим залеганием рудных тел. Степень внедрения соответствует уровню опытно-промышленного применения технологии.

Level of implementation (in Kazakh) : Әзірленген жыныс қабаттарының ығысуын болжау әдісі кен орнының нақты тау-кен-техникалық жағдайларында тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтан өтті. Сынақ нәтижелері бойынша әдіс инженерлік қолдануға жарамды деп танылып, кен денелері жатысының еңістігі аз кен орындарын жобалау мен пайдалануда өнеркәсіптік қолдануға ұсынылды. Енгізу дәрежесі технологияның тәжірибелік-өнеркәсіптік қолдану деңгейіне сәйкес келеді.

Efficiency (in Russian) : Внедрение разработанной технологии обеспечивает повышение коэффициента извлечения полезных ископаемых с 0,72 до 0,86 при одновременном снижении оседаний земной поверхности более чем в 1,5 раза. Проведённые технико-экономические расчёты показали, что использование предложенной методики создаёт дополнительный экономический эффект около 1,27 млрд тенге за счёт сокращения потерь в целиках и вовлечения в переработку ранее недоступных запасов.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірленген технологияны енгізу пайдалы қазбаларды алу коэффициентін 0,72-ден 0,86-ға дейін арттыруды, сондай-ақ жер бетінің шөгуін 1,5 еседен астам азайтуды қамтамасыз етеді. Жүргізілген техникалық-экономикалық есептеулер ұсынылған әдістемені қолдану арқылы бұрын қолжетімсіз болған қорларды өндіріске тарту және целиктердегі шығындарды азайту есебінен шамамен 1,27 млрд теңге көлемінде қосымша экономикалық әсер алуға мүмкіндік беретінін көрсетті.

Field of application (in Russian) : Горное дело

Field of application (in Kazakh) : Тау-кен ісі