The object of research, development or design (in Russian) : Основная идея проекта – дать оценку возможным радиоэкологическим рискам для крупных копытных животных, в том числе архаров (Ovis ammon), обитающих на территории Семипалатинского испытательного полигона.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаның негізгі идеясы - Семей сынақ полигонының аумағында мекендейтін ірі тұяқты жануарлар, оның ішінде арқарлар (Оvis ammon) үшін ықтимал радиоэкологиялық қатерлерге баға беру.

Aim of work (in Russian) : Основная цель проекта: оценить возможные риски крупных копытных животных, в том числе архаров (Ovis ammon), обитающих на территории Семипалатинского испытательного полигона.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның негізгі мақсаты: Семей сынақ полигонының аумағында мекендейтін ірі тұяқты жануарлардың, соның ішінде арқарлардың (Оvis ammon) ықтимал қатерін бағалау.

Методы исследования (на русском) : В ходе выполнения исследований выполнен ряд полевых работ на территории испытательных площадок СИП имеющих радиоактивное загрязнение основных компонентов экосистем – почвы, воды, растительного покрова. Определение радиометрических параметров окружающей среды участков проведения исследований проведены в полевых условиях с применением дозиметров-радиометров по стандартным методикам радиометрических измерений. Определение удельной активности радионуклидов в биологических материалах, почве, воде и растениях проведены в лабораторных условиях по стандартным методикам гамма-спектрометрических и радиохимических анализов. Камеральная обработка полученных данных проведена с применением стандартных статистических методов обработки данных.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеулерді орындау барысында ССП сынақ алаңдарының радиоактивті ластану орын алған бірқатар аумағында экожүйелердің негізгі құрамбөліктеріне – топырақ, су, өсімдік жамылғысында далалық жұмыстар жасалды. Зерттеу жүргізу учаскелерінің қоршаған ортасының радиометриялық параметрлерін анықтау радиометриялық өлшеудің стандартты әдістемелері бойынша радиометр-дозиметрлерді қолдана отырып далалық жағдайларда жүргізілді. Биологиялық материалдардағы, топырақтағы, судағы және өсімдіктердегі радионуклидтердің үлестік белсенділігін анықтау зертханалық жағдайда гамма-спектрометриялық және радиохимиялық талдаулардың стандартты әдістемелері бойынша жүргізілді. Алынған деректерді камералдық өңдеу деректерді өңдеудің стандартты статистикалық әдістерін қолдана отырып жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Получены новые данные об особенностях обитания животных на участках радиоактивного загрязнения СИП (перемещение относительно участков радиоактивного загрязнения, потребление воды и пищи на этих участках и т.д.). Получены исходные данные, необходимые для расчета параметра перехода радионуклидов в организм крупных копытных животных, обитающих на участках радиоактивного загрязнения СИП и оценки дозовой нагрузки на них. Получены данные о современном радиоэкологическом состоянии крупных копытных животных СИП. Оценена доза ионизирующего излучения от внешних источников и внутреннего поступления радионуклидов с рационом для крупных копытных животных, обитающих на участках радиоактивного загрязнения СИП. Оценены экологические риски, связанные с пребыванием крупных копытных животных на участках радиоактивного загрязнения СИП. Разработаны рекомендации, позволяющие снизить радиационные риски для крупных копытных животных, которые могут возникать при их обитании на участках радиоактивного загрязнения в пределах СИП.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : ССП радиоактивті ластану учаскелерінде жануарлардың мекендеу ерекшеліктері туралы жаңа деректер алынды (радиоактивті ластанған учаскелеріне қатысты орын ауыстыру, осы учаскелерде су мен тамақ тұтыну және т.б.). ССП радиоактивті ластану учаскелерінде мекендейтін ірі тұяқты жануарлардың ағзасына радионуклидтердің өту параметрін есептеу және оларға дозалық жүктемені бағалау үшін қажетті бастапқы деректер алынды. ССП ірі тұяқты жануарларының қазіргі радиоэкологиялық ахуалы туралы деректер алынды. ССП радиоактивті ластану учаскелерінде мекендейтін ірі тұяқты жануарлардың мәзірімен радионуклидтердің сыртқы көздерінен және ішкі түсуінен иондаушы сәулеленудің дозасы бағаланды. Ірі тұяқты жануарлардың ССП радиоактивті ластанған учаскелерінде болуымен байланысты экологиялық қатерлер бағаланды. Ірі тұяқты жануарлар үшін ССП шегінде радиоактивті ластану учаскелерінде мекендеген кезде туындауы мүмкін радиациялық қатерлерді төмендетуге мүмкіндік беретін ұсыныстар әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Реализация данного проекта позволит устранить пробелы в наличии информации, необходимой для принятия решений, связанных с реабилитацией территории СИП.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Аталған жобаны іске асыру ССП аумағының реабилитацияна байланысты шешімдерді қабылдау үшін қажетті ақпараттың бар болғанындағы олқылықтарды жоюға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : жүзеге асырылмаған

Efficiency (in Russian) : Работа выполнена в полном объеме в соответствие с календарным планом.

Efficiency (in Kazakh) : Жұмыс кестеге сәйкес толық көлемде аяқталды.

Field of application (in Russian) : Результаты будут являться базой при разработке проекта реабилитации территории СИП и других территорий, имеющее радионуклидное загрязнение почв.

Field of application (in Kazakh) : Міндеттердің шеңберінде алынған нәтижелерден топырақтың радионуклидтік ластануы орын алған ССП аумақтары мен басқа да аумақтарды реабилитациялау жобасын әзірлеу үшін база болып табылады.