The object of research, development or design (in Russian) : Исчезнувшие тюркские языки: язык хотонов в Монголии

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жойылып бара жатқан түркі тілдері: Монғолиядағы хотондардың тілі

Aim of work (in Russian) : Архивирование исчезнувших тюркских языков. В результате полевого исследования раскрыть социально-културные характеристики хотонской этногруппы Монголии, составление лексического состава хотонского языка.

Aim of work (in Kazakh) : Жоғалып бара жатқан түркі тілдерін мұрағаттау. Далалық зерттеу нәтижесінде Монғолиядағы хотон этникалық тобының әлеуметтік-мәдени сипатын ашу, сөздік құрамын түзу.

Методы исследования (на русском) : Исследовательский тип проекта – полевые исследования. Исследование проводится способами, которые считаются естественной ситуацией для респондентов. Интервью проводится с целью получения информации, связанной с вопросом о том, какое отношение хотонцы имеют к тюркам, вопросом перевода слов халха-монгольского языка, дурбитского языка на хотонский. Документация языка имеет свой специфические методы. Языковая документация осуществляется не только лингвистическим способом, но и с помощью других научных дисциплин. Мало записать документируемый язык, необходимо пометить собранные звуковые или образные материалы международной транскрипцией, сделать перевод, описать их с точки зрения фонетики, лексики и грамматики. Данные обрабатываются, определяются и реконстрируются с использованием лингвистических методов, посредством этимологического анализа, фонетического, грамматического и семантического анализа.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның зерттеу типі далалық зерттеу болып табылады. Респонденттер үшін табиғи жағдай болып саналатын тәсілдермен зерттеу жүргізіледі. Сауалнама хотондардың түркілермен қаншалықты байланысты екендігі туралы сұрақ, халха-монғол тіліндегі, дүрбіт тіліндегі сөздердің хотонша аудармасы жөніндегі сұраққа байланысты анықтама алу үшін жүргізіледі. Тіл құжаттаудың өзіне тән әдістері баршылық. Тіл құжаттау тек тілдік бірліктердің қатысуы арқылы ғана жүзеге аспайды, басқа ғылыми пәндердің көмегіне де жүгінеді. Құжаттануға тиісті тілді тек қана аппаратқа түсіріп қоюмен іс бітпейді, жинақталған дыбыстық немесе кескіндік материалдарды халықаралық транскрипциямен таңбалау, аударма жасау, әрі фонетика, лексика және грамматикалық жақтан сипаттау керек. Деректер лингвистикалық тәсілдермен этимологиялық талдау, фонетикалық, грамматикалық, семантикалық талдау арқылы өңделеді, анықталады, жаңғыртылады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Новизна Проекта выявляется из двух позиций: 1. в аспекте междисциплинарных исследований в языкознании. В общем языкознании такие междисциплинарные области, как социальная лингвистика, лингвистика, этнолингвистика, корпусная лингвистика, лингвистика, лингвофольклор, признаны новыми парадигмами языкознания XXI века. Эти парадигмы в настоящее время включают только существующие языки, вымирающие языки и устаревшие языки не рассматриваются с точки зрения этих парадигм. Также не встречается опыт исследования вышедших из употребления языков в лингвистике Казахстана. Поэтому междисциплинарное исследование языка хотонского этноса в Монголии считается новым исследованием как на глобальном уровне, так и на уровне Казахстана. 2. в аспекте алтаистики и тюркологии. В алтаистике и тюркологии как исчезнувшие языки, в основном, исследуются древние языки и языки письменных памятников. Исчезнувшие, вымирающие языки не входят в предмет специальных исследований алтаистики и тюркологии. Таким образом, документирование языка хотонского этноса является новым вкладом в области алтаистики и тюркологии.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобадан екі тұрғыдағы жаңашылдық көрінеді: 1. тіл біліміндегі пәнаралық зерттеу тұрғысынан. Жалпы тіл білімінде әлеуметтік тіл білімі, лингвомәдениеттану, этнотілтану, корпустық тіл білімі, лингвомәдениеттану, лингвофольклортану сияқты пәнаралық салалар ХХІ ғасырдағы тіл білімінің жаңа парадигмалары деп танылады. Бұл парадигмалар қазіргі кезде тек қолданыстағы тілдерді ғана қамтиды. Жойылу қаупі бар тілдер, қолданыстан шыққан тілдер бұл парадигмалар тұрғысынан қаралған жоқ. Қазақстан тіл білімінде де қолданыстан шыққан тілді зерттеудің тәжірибесі кездеспейді. Сондықтан Монғол еліндегі хотон этникалық тобының тілін пәнаралық тұрғыдан зерттеу әлемдік деңгейде де, қазақстандық деңгейде де жаңа зерттеу болып саналады; 2. алтайтану, түркітану тұрғысынан. Алтайтану, түркітану салаларында, негізінде, қолданылмайтын тілдер ретінде көне тілдер, жазба ескерткіштер зерттеледі. Жойылу қаупі бар тілдер алтайтану, түркітану тарапынан арнайы зерттеу нысанына алынбай отыр. Сондықтан хотон этникалық тобының тілін құжаттау алтайтану мен түркітану салаларына жаңа үлес болып қосылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Поскольку проект способствует поиску решения проблемы мирового уровня, он поднимет лингвистические исследования в Казахстане на новый уровень, а использование оцифровки языка будет способствовать повышению уровня научно-технического потенциала. Можно полагать, что результаты проекта будут иметь социальную пользу, поскольку будут способствовать делу глобального гуманизма. Конкурентоспособность проекта определяется тем, что исследования казахских лингвистов на международном уровне, инвентаризация, перечисление, лингвофольклорная экспертиза и документирование языкового и фольклорного наследия исчезающего языка среди научно-исследовательских организаций алтаистики и тюркологии проводится впервые.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба әлемдік деңгейдегі проблеманың шешімін табуға үлес қосатындықтан Қазақстандағы лингвистикалық ғылыми-зерттеу жұмыстарын жаңа биікке көтереді, цифрландыру ісін тілге пайдалану ғылыми-техникалық әлеуеттің деңгейінің көтерілуіне өзіндік үлес қосады. Жоба нәтижелерінен әлеуметтік тиімділік болатынына сенуге болады, өйткені бұлар жаһандық гуманизм ісіне үлес болып қосылады. Қазақ тілтанушы ғалымдарының зерттеулерін халықаралық деңгейге шығаруға, алтайтану және түркітану бойынша зерттеу ұйымдарының арасында жойылып бара жатқан тілдің лингвистикалық, фольклорлық мұраларын түгендеу, тізімге алу, лингвофольклорлық сараптама жасау, құжаттау мәселесі алғаш рет қолға алынып отырғандығы жобаның бәсекеге қабілеттілігін айқындайды.

Level of implementation (in Russian) : -

Level of implementation (in Kazakh) : -

Efficiency (in Russian) : Поскольку проект способствует поиску решения проблемы мирового уровня, он поднимет лингвистические исследования в Казахстане на новый уровень, а использование оцифровки языка будет способствовать повышению уровня научно-технического потенциала. Можно полагать, что результаты проекта будут иметь социальную пользу, поскольку будут способствовать делу глобального гуманизма. Конкурентоспособность проекта определяется тем, что исследования казахских лингвистов на международном уровне, инвентаризация, перечисление, лингвофольклорная экспертиза и документирование языкового и фольклорного наследия исчезающего языка среди научно-исследовательских организаций алтаистики и тюркологии проводится впервые. Для достижения эффективности научных результатов необходимо передать их под юрисдикцию ЮНЕСКО, а также обеспечить материальную и моральную поддержку Проекта со стороны государства.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба әлемдік деңгейдегі проблеманың шешімін табуға үлес қосатындықтан Қазақстандағы лингвистикалық ғылыми-зерттеу жұмыстарын жаңа биікке көтереді, цифрландыру ісін тілге пайдалану ғылыми-техникалық әлеуеттің деңгейінің көтерілуіне өзіндік үлес қосады. Жоба нәтижелерінен әлеуметтік тиімділік болатынына сенуге болады, өйткені бұлар жаһандық гуманизм ісіне үлес болып қосылады. Қазақ тілтанушы ғалымдарының зерттеулерін халықаралық деңгейге шығаруға, алтайтану және түркітану бойынша зерттеу ұйымдарының арасында жойылып бара жатқан тілдің лингвистикалық, фольклорлық мұраларын түгендеу, тізімге алу, лингвофольклорлық сараптама жасау, құжаттау мәселесі алғаш рет қолға алынып отырғандығы жобаның бәсекеге қабілеттілігін айқындайды. Ғылыми нәтижелердің ықпалдылығына қол жеткізу үшін оларды ЮНЕСКО құзырына жеткізу, үкімет тарапынан Жобаны материалдық-моральдік қолдау шарт.

Field of application (in Russian) : Результаты проекта способствуют развитию новых парадигм языковой науки в Казахстане и укреплению монголо-казахстанско-турецких отношений. Могут служить материалом и методическим пособием для преподавания предметов тюркологии.

Field of application (in Kazakh) : Жоба нәтижелері Қазақстанда тіл ғылымының жаңа парадигмаларын дамытуға және монғол-қазақ-түркі қарым-қатынастарын нығайтуға үлес қосады. Түркітану пәндерін оқытуға септігін тигізеді.