The object of research, development or design (in Russian) : поли(2-этил-2-оксазолин), поли(2-метил-2-оксазолин), поли(2-пропил-2-оксазолин), поли(N-винилпирролидон), хитозан, ионены, метилцеллюлоза, хитозан, поли(этиленгликоль) диакрилат, пентаэритритол тетракис(3-меркаптопропионат), меркаптопропил(3-метоксисилан), аминопропил(3-метоксисилан), йод, эвгенол, корвакрол анисовый альдегид, 4-хлорбензальдегид, метранидозол.

The object of research, development or design (in Kazakh) : поли(2-этил-2-оксазолин), поли(2-метил-2-оксазолин), поли(2-пропил-2-оксазолин), поли(N-винилпирролидон), хитозан, ионендер, метилцеллюлоза, хитозан, поли(этиленгликоль) диакрилат, пентаэритритол тетракис(3-меркаптопропионат), меркаптопропил(3-метоксисилан), аминопропил(3-метоксисилан), йод, эвгенол, карвакрол, анис альдегид, 4-хлорбензальдегид, метронидазол.

Aim of work (in Russian) : создание новых биосовместимых антимикробных полимеров и их комплексов для борьбы с различными инфекциями.

Aim of work (in Kazakh) : жаңа биосүйлесімді антимикробтық полимерлер мен олардың түрлі инфекцияларға қарсы қолдануға арналған кешендерін жасау

Методы исследования (на русском) : УФ-спектроскопия, ИК-спектроскопия, ЯМР-спектроскопия, дифференциальная сканирующая калориметрия (ДСК), термогравиметрический анализ (ТГА), турбидиметрия, вискозиметрия, динамическое светорассеяние (DLS), изотермическое калориметрическое титрование, тонкослойная хроматография (ТСХ), диффузионная камера Ussing Chamber, диффузионный метод Franz-cell, высокоэффективная жидкостная хроматография, флуоресцентная микроскопия, трансмиссионная электронная микроскопия (ТЭМ), рентгеновская дифракция, диско-диффузионный метод, метод серийных разведений, , MTT-анализ, оценка цитопатического действия (CPE), противовирусные тесты in vitro на клетках Vero E6, исследования острой токсичности in vivo на мышах, оценка местно-раздражающего и резорбтивного действия на морских свинках, флуоресцентный тест раздражения на планариях.

Методы исследования (на казахском) : УФ-спектроскопия, ИҚ-спектроскопия, ЯМР-спектроскопия, дифференциалды сканерлеуші калориметрия (ДСК), термогравиметриялық талдау (ТГА), турбидиметрия, вискозиметрия, динамикалық жарық шашырауы (DLS), изотермиялық калориметриялық титрлеу, жұқа қабатты хроматография (ТСХ), Ussing Chamber диффузиялық ұяшығы, Franz-cell диффузиялық әдісі, жоғары тиімді сұйықтықтық хроматография, флуоресценттік микроскопия, трансмиссиялық электрондық микроскопия (ТЭМ), рентгендік дифракция, диско-диффузиялық әдіс, сериялы сұйылту әдісі, MTT-талдау, цитопатикалық әсерді бағалау (CPE), Vero E6 жасушаларында жүргізілетін in vitro вирусқа қарсы сынақтар, тышқандарда жүргізілетін in vivo жедел уыттылық зерттеулері, теңіз шошқаларында жергілікті тітіркендіргіш және резорбтивтік әсерді бағалау, планарияларда флуоресценттік тітіркену тесті.

Obtained results and novelty (in Russian) : в ходе проекта впервые получены и всесторонне охарактеризованы новые антимикробные полимерные материалы и их комплексы. Установлено комплексообразование поли(2-оксазолинов) с йодом и карвакролом, синтезированы ионены и основания Шиффа на основе хитозана и органосиликатных наночастиц, подтверждённые спектроскопическими методами. Разработаны композиционные гели и гидрогели на основе хитозана, метилцеллюлозы и ПЭГДА–ПЭМП с МПТС–АПТС-наночастицами, обладающие хорошей адгезией, контролируемым высвобождением биоцидов и пролонгированным трансдермальным действием. Показана выраженная антимикробная активность полученных систем, включая синергетический эффект для ряда композиций. Проведённые цитотоксические, токсикологические и in vivo тесты подтвердили безопасность разработанных материалов и их перспективность для биомедицинского применения.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : жоба барысында алғаш рет жаңа антимикробтық полимерлік материалдар мен олардың комплекстері алынып, жан-жақты сипатталды. Поли(2-оксазолиндердің) йодпен және карвакролмен кешен түзуі анықталды, хитозан және органосиликатты нанобөлшектер негізінде Шифф негіздері мен ионендер синтезделіп, спектроскопиялық әдістермен расталды. Хитозан, метилцеллюлоза және ПЭГДА–ПЭМП–МПТС–АПТС нанобөлшектері негізінде композициялық гельдер мен гидрогельдер әзірленіп, олардың жақсы адгезиясы, биоцицидтердің бақыланатын босап шығуы және пролонгирленген трансдермалды әсері көрсетілді. Алынған жүйелердің айқын антимикробтық белсенділігі, соның ішінде кейбір композициялар үшін синергетикалық әсер анықталды. Жүргізілген цитоуыттылық, уыттылық және in vivo зерттеулері әзірленген материалдардың қауіпсіз екенін және биомедициналық қолдануға перспективалы екенін көрсетті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : основные конструктивные и технико-экономические показатели заключаются в разработке новых антимикробных полимерных материалов с регулируемыми физико-механическими свойствами, оптимизированными технологическими параметрами синтеза и высокой биоцидной активностью. Полученные композиции характеризуются стабильностью, воспроизводимостью, биосовместимостью и безопасностью, что подтверждено физико-химическими и биологическими исследованиями. Используемые сырьевые компоненты доступны и экономически целесообразны, технология обладает потенциалом масштабирования и промышленного внедрения, обеспечивая низкую себестоимость и высокую эффективность получаемых материалов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : негізгі конструктивтік және техника-экономикалық көрсеткіштер жаңа антимикробтық полимерлік материалдарды әзірлеумен, олардың реттелетін физика-механикалық қасиеттерімен, синтездің оңтайландырылған технологиялық параметрлерімен және жоғары биоцидтік белсенділігімен сипатталады. Алынған композициялар тұрақтылығымен, қайталанғыштығымен, биосәйкестілігімен және қауіпсіздігімен ерекшеленеді, бұл физика-химиялық және биологиялық зерттеулермен расталды. Қолданылатын шикізат компоненттері қолжетімді және экономикалық жағынан тиімді, ал технология масштабтауға және өнеркәсіптік енгізуге әлеуетті, төмен өзіндік құн мен жоғары тиімділікті қамтамасыз етеді.

Level of implementation (in Russian) : результаты проекта прошли лабораторную и частично прикладную апробацию: синтезированные антимикробные полимеры, ионены, йодофоры и органосиликатные наночастицы успешно протестированы in vitro (антимикробная, противовирусная активность, цитотоксичность) и in vivo (оценка острой токсичности, местно-раздражающего действия). Разработанные полимерные композиции (гели, растворы, наночастицы) продемонстрировали высокую эффективность и безопасность, что подтверждает их готовность к дальнейшему масштабированию и внедрению. Полученные технологические решения могут быть использованы в дальнейшем для создания опытно-промышленных образцов антисептических и ранозаживляющих материалов.

Level of implementation (in Kazakh) : жоба нәтижелері зертханалық және ішінара қолданбалы деңгейде апробациядан өтті: синтезделген антимикробтық полимеры, ионендер, йодофорлар және органосиликатты нанобөлшектер in vitro (антимикробтық, вирусқа қарсы белсенділік, цитоуыттылық) және in vivo (жедел уыттылық, жергілікті тітіркендіргіш әсер) әдістерімен сәтті зерттелді. Дайындалған полимерлі композициялар (гельдер, ерітінділер, нанобөлшектер) жоғары тиімділік пен қауіпсіздік көрсетті, бұл олардың әрі қарай масштабтау және енгізу үшін дайын екендігін растайды. Алынған технологиялық шешімдер антисептикалық және жара жазғыш материалдардың тәжірибелік-өндірістік үлгілерін әзірлеу үшін пайдалануға мүмкіндік береді.

Efficiency (in Russian) : реализация проекта позволила получить научно обоснованные, высокоэффективные антимикробные полимерные материалы и их комплексы, отличающиеся выраженной бактерицидной, фунгицидной и вирусоцидной активностью при сохранении биосовместимости и низкой токсичности. Впервые синтезированные полимерные йодофоры, ионены, органосиликатные наночастицы и полимерные гелевые композиции продемонстрировали стабильность, пролонгированное высвобождение активных веществ и синергетический эффект в ряде систем. Эффективность подтверждена комплексом in vitro и in vivo исследований: • выраженное подавление роста патогенных микроорганизмов (E. coli, S. aureus, Candida albicans и др.); • высокая противовирусная активность против SARS-CoV-2; • отсутствие значимой цитотоксичности по данным МТТ-теста; • отсутствие острого токсического и местно-раздражающего действия в животных моделях; • улучшенная адгезия, механические свойства и пролонгированное высвобождение биоцидов. Таким образом, разработанные материалы обладают высокой эффективностью и перспективны для дальнейшего внедрения в медицине, санитарной обработке и биозащите.

Efficiency (in Kazakh) : жобаны іске асыру нәтижесінде ғылыми негізделген, жоғары тиімді антимикробтық полимерлі материалдар мен олардың кешендері алынды. Олар айқын бактерицидтік, фунгицидтік және вирусцидтік белсенділікке ие бола отырып, биосүйлесімділігін және төмен уыттылығын сақтайды. Алғаш рет синтезделген полимерлі йодофорлар, ионендер, органосиликатты нанобөлшектер және полимерлі гельдік композициялар тұрақтылық, белсенді заттардың пролонгирленген бөлінуі және бірқатар жүйелерде синергетикалық әсер көрсеткен. Тиімділік in vitro және in vivo зерттеулер кешенімен дәлелденді: • патогенді микроорганизмдердің (E. coli, S. aureus, Candida albicans және т.б.) өсуін айқын тежейді; • SARS-CoV-2 вирусына қарсы жоғары вирусцидтік белсенділік байқалды; • МТТ-тест бойынша айтарлықтай цитоуыттылық анықталмады; • жануарлар үлгілерінде жедел уыттылық пен жергілікті тітіркендіргіш әсер байқалған жоқ; • адгезиясы, механикалық қасиеттері және биоцидтердің пролонгирленген бөлінуі жақсарды. Осылайша, әзірленген материалдар жоғары тиімділікке ие және медицинада, санитарлық өңдеуде және биоқорғау салаларында одан әрі енгізуге перспективалы.

Field of application (in Russian) : полученные антимикробные полимеры, йодофоры, ионены, наночастицы и гелевые композиции могут применяться в медицине (раневые покрытия, антисептики), фармацевтике (системы контролируемого высвобождения), санитарии и дезинфекции, ветеринарии, пищевой промышленности (антимикробная упаковка), а также в материаловедении для создания биоцидных покрытий.

Field of application (in Kazakh) : алынған антимикробтық полимерлер, йодофорлар, ионендер, нанобөлшектер және гельдік композициялар медицинада (жара таңғыштары, антисептиктер), фармацевтикада (бақыланатын босату жүйелері), санитария және дезинфекцияда, ветеринарияда, тамақ өнеркәсібінде (антимикробтық қаптама), сондай-ақ материалтануда биоцидтік жабындар жасау үшін қолданылуы мүмкін.