The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является изолят вируса блютанга (ВБТ) и мокрецы из рода Culicoides.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны блютанг вирусының (БТВ) изоляты және Culicoides туысына жататын шіркейлер болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Цель работы – Выявление (ВБТ), определение его основных переносчиков, ареал распространения и генетическая характеристика вируса циркулирующего на территории Казахстана и внедрение инактивированной вакцины в ветеринарную практику Казахстана для специфической профилактики блютанга.

Aim of work (in Kazakh) : Зерттеудің мақсаты – Блютанг вирусын, оның негізгі тасымалдаушыларын, таралу аумағын, Қазақстанда айналымда жүрген вирустың генетикалық сипаттамасын анықтау және Қазақстанның ветеринариялық тәжірибесіне блютангқа қарсы инактивтендірілген вакцинаны енгізу.

Методы исследования (на русском) : При проведении исследований были использованы методы вирусологии, биотехнологии, молекулярной биологии и серологии.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу жұмысында вирусология, биотехнология, молекулалық биология және серология әдістері қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Согласно календарному плану проекта, в 2023–2024 гг. весной и осенью проведён мониторинг вируса блютанга (ВБТ) на территории восьми областей Казахстана. В ходе исследований от сельскохозяйственных животных собрано 1636 проб и отловлено 14 142 особи мокрецов рода Culicoides. Серологический и ПЦР-анализ показал циркуляцию вируса в южных регионах – Жамбылской, Туркестанской, Алматинской и Жетысуской областях. В результате морфологической и молекулярно-генетической идентификации кровососущих насекомых, обитающих в южных и северных регионах Казахстана, установлено девять видов рода Culicoides: C. newsteadi, C. punctatus, C. pictipennis, C. minutissimus, C. heliophilus, C. kurensis, C. subfascipennis, C. sphagnumensis и C. obsoletus. Из них пять видов – C. newsteadi, C. pictipennis, C. minutissimus, C. sphagnumensis и C. Obsoletus – признаны компетентными переносчиками. В результате вирусологических исследований из проб, доставленных из Кербулакского района Жетысуской области, был выделен изолят ВБТ. Изучены его биологические, молекулярные и генетические свойства. Генетический анализ показал, что изолят имеет 98,46–98,49% сходства с южноафриканскими изолятами и относится к «западному топотипу» серотипа BTV-24. Изоляту присвоено обозначение «KZ/Zhetysu/BTV-2023», и депонирован в Коллекции микроорганизмов ТОО НИИПББ.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаның күнтізбелік жоспарына сәйкес 2023-2024 жылдары көктемде және күзде Қазақстанның 8 облысынан малдардан 1636 сынама жиналды және Culicoides туыстығына жататын 14142 шіркей ұсталды. Жануар сынамалары блютанг вирусына қарсы антиденелер мен антигенге тексерілді. Зерттеу нәтижесінде вирус оңтүстік аймақтарда –Жамбыл , Түркістан, Алматы және Жетісу облыстарында таралғандығы белгілі болды. Оңтүстік және солтүстік өңірлерде тіршілік ететін қан сорғыш жәндіктердің морфологиялық және генетикалық идентификациясы барысында 9 Culicoides түрі анықталды: C. newsteadi, C. punctatus, C. pictipennis, C. minutissimus, C. heliophilus, C. kurensis, C. subfascipennis, C. sphagnumensis және C. obsoletus. Олардың ішінен 5 түрі (C. Newsteadi, C. pictipennis, C. minutissimus, C. Sphagnumensis, C. Obsoletus) БТВ-ның негізгі тасымалдаушылары болып табылады. Вирусологиялық зерттеулер нәтижесінде Жетісу облысы, Кербулак ауданынан әкелінген сынамалардан БТВ-ның изоляты бөлініп алынып, оның биологиялық молекулалық-генетикалық қасиеттері зерттелді. Генетикалық зерттеулер изоляттың оңтүстік Африка изоляттарымен 98,46–98,49% ұқсастығы және BTV-24 серотипінінің «батыс топотипіне» жататындығын анықтады. Изолятқа «KZ/Zhetysu/BTV-2023» атауы беріліп, штамм ретінде БҚПҒЗИ ЖШС-ның Микроорганизмдер коллекциясына депонирленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Внедрена инактивированная вакцина против вируса блютанга на основе циркулирующего вируса, адаптированного к культуре клеток Vero. Вакцина представляет собой эмульсионный препарат типа «масло-в-воде» с адъювантом Montanide ISA-71R VG. Иммунитет у овец формируется через 14 дней после вакцинации и сохраняется не менее 12 месяцев. Безопасность и иммуногенность подтверждены лабораторными и полевыми испытаниями. Cебестоимость 1 дозы вакцины около 100 тенге. Внедрение отечественной вакцины обеспечивает импортозамещение и снижает экономические потери от блютанга в неблагополучных регионах на 60-80 %.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Vero жасуша өсіндісіне бейімделген айналымдағы блютанг вирусы негізінде әзірленген инактивтелген вакцина енгізілді. Вакцина Montanide ISA-71R VG адъюванты бар «май-су» типті эмульсиялық препарат түрінде дайындалған. Қойларда иммунитет егуден кейін 14 күн өткен соң қалыптасып, кемінде 12 ай сақталады. Вакцинаның қауіпсіздігі мен иммуногендігі зертханалық және далалық сынақтарда дәлелденген. Вакцинаның бір дозасының өзіндік құны шамамен 100 теңгені құрайды. Отандық вакцинаны енгізу импортты алмастыруды қамтамасыз етіп, қолайсыз аймақтардағы блютанг ауруынан болатын экономикалық шығындарды 60–80 %-ға дейін азайтады.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения – Разработана и утверждена нормативно-техническая документация на вакцину против блютанга и получено регистрационное удостоверение (№ РК-ВП-1-5472-24 от 07.11.2024 года) на вакцину.

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізу дәрежесі – Блютангқа қарсы вакцинаның нормативтік-техникалық құжаты әзірленіп бекітілді және вакцинаға тіркеу куәлігі №РК-ВП-1-5472-24 алынды.

Efficiency (in Russian) : Экономическая эффективность – внедрение отечественной вакцины против блютанга, обеспечивающее снижение потерь в животноводстве.

Efficiency (in Kazakh) : Экономикалық тиімділігі – блютангқа қарсы отандық вакцинаны енгізу, бұл мал шаруашылығындағы шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Область применения – ветеринария и вирусология.

Field of application (in Kazakh) : Қолданылу саласы – ветеринария және вирусология салалары.