The object of research, development or design (in Russian) : зародыши и ростки пшеницы (Triticum aestivum), листья других растений, дрожжи.

The object of research, development or design (in Kazakh) : бидай (Triticum aestivum) ұрығы мен өскіндері, басқа өсімдіктердің жапырақтары, ашытқы.

Aim of work (in Russian) : Выяснить, как условия выращивания и стадия онтогенеза влияют на процесс фрагментации 18S рРНК в клетках растений и разработать научные основы для использования этого феномена в селекции для создания перспективных линий культурных растений, отличающихся повышенной устойчивостью к неблагоприятным факторам среды.

Aim of work (in Kazakh) : Өсімдік жасушаларындағы 18S рРНҚ-ның фрагментациялану процесіне өсу жағдайлары мен онтогенез кезеңі қалай әсер ететінін анықтау және бұл құбылысты селекцияда қолайсыз өсімдіктерге төзімділігі жоғарылауымен сипатталатын мәдени өсімдіктердің перспективалы линияларын құру үшін пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау. қоршаған орта факторлары.

Методы исследования (на русском) : биоинформатический анализ нуклеотидных последовательностей, выделение РНК, ПЦР, электрофорез нуклеиновых кислот, секвенирование ДНК по Сэнгеру, методы молекулярного клонирования, Нозерн-блоттинг, денситометрический анализ, статистический анализ данных.

Методы исследования (на казахском) : Нуклеотидтік тізбектердің биоинформатикалық талдауы, РНҚ бөліп алу, ПТР, нуклеин қышқылының электрофорезі, Сэнгер ДНҚ секвенирлеуі, молекулалық клондау әдістері, денситометриялық талдау, Нозерн-блоттинг, статистикалық деректерді талдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен биоинформатический анализ нуклеотидных последовательностей 18S рРНК растений из различных таксонов. Разработаны, синтезированы и очищены праймеры для клонирования 35-нуклеотидных 5’- и 3ʼ-концевых фрагментов 18S рРНК пшеницы. Проведен отжиг и клонирование дуплексов праймеров в вектор pBluescript KSII под контроль промотора фага Т7 по сайтам рестрикции KpnI и HindIII. Скрининг клонов проведен посредством ПЦР-анализа. Корректность полученных генетических конструкций выверена секвенированием ДНК по Сэнгеру. Методом транскрипции in vitro синтезированы DIG–меченые РНК-зонды для выявления методом гибридизации нуклеиновых кислот 5’- и 3’-концевых фрагментов 18S рРНК растений. Ростки и пророщенные зародыши пшеницы были подвержены имитации окислительного стресса, осмотическому стрессу, тепловому и холодовому шоку, индуцированному аминокислотному голоданию, облучению УФ-светом, а также имитации раневого стресса. Из контрольных и опытных выделены тотальные РНК, которые тестированы методом Нозерн-блоттинга с использованием DIG-меченых зондов. Блоты обработаны денситометрически в программе ImageJ. Проведена статистическая обработка результатов. Выяснено, что количество целевых малых дискретных фрагментов 18S рРНК: 5’18SrRF135, 5’18SrRF75 и 3’18SrRF100 достоверно повышается при всех примененных к зародышам пшеницы стрессах кроме окислительного (25 mM H2O2). В случае ростков пшеницы достоверный ответ дали только осмотический стресс, имитация голодания и засуха.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Әртүрлі таксон өсімдіктерінен алынған 18S рРНҚ нуклеотидтік тізбектерінің биоинформатикалық талдауы жүргізілді. Бидай 18S рРНҚ-ның 35-нуклеотидті 5'- және 3'-терминалды фрагменттерін клондауға арналған праймерлерді жобалау, синтездеу және тазарту жүргізілді. Праймер дуплекстері KpnI және HindIII рестрикциялық учаскелерін пайдаланып, T7 фаг промоторының басқаруымен pBluescript KSII векторына күйдіріліп, клондалды. Клондар ПТР талдауын қолдану арқылы скринингтен өткізілді. Алынған генетикалық конструкциялардың дәлдігі Sanger ДНҚ секвенирлеуімен расталды. DIG-белгіленген РНҚ зондтары нуклеин қышқылының будандастыруы арқылы өсімдік 18S рРНҚ-ның 5'- және 3'-терминалды фрагменттерін анықтау үшін in vitro транскрипциясын қолдану арқылы синтезделді. Бидай өскіндері мен өнген бидай эмбриондары модельденген тотығу стрессіне, осмотикалық стресске, жылу және суық шокқа, индукцияланған аминқышқылдарының аштығына, ультракүлгін сәулеленуге және модельденген жара стрессіне ұшырады. Жалпы РНҚ бақылау және тәжірибелік өсімдіктерден бөлініп алынды және DIG-белгіленген зондтарды пайдаланып Northern blotting әдісімен тексерілді. Блоттар ImageJ көмегімен денситометриялық түрде өңделді. Тотығу стрессінен басқа бидай эмбриондарына қолданылатын барлық кернеулер кезінде 18S рРНҚ нысаналы шағын дискретті фрагменттерінің мөлшері айтарлықтай артқаны анықталды. Бидай өскіндері үшін тек осмостық стресс, симуляцияланған аштық және құрғақшылық маңызды реакция берді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : На базе вектора pBluescript KSII сконструированы плазмиды Wheat-5’18S35nt-pBKS и Wheat-3’18S35nt-pBKS, позволяющие методом транскрипции in vitro с промотора Т7 синтезировать DIG-меченые пробы, детектирующие соответственно 5ʼ- и 3ʼ-концевые фрагменты 18S рРНК растений.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : pBluescript KSII векторына негізделген Wheat-5'18S35nt-pBKS және Wheat-3'18S35nt-pBKS плазмидтері құрастырылды, бұл T7 промоторынан алынған in vitro транскрипция әдісіне өсімдік 18S рРНҚ-ның 5'- және 3'-терминалды фрагменттерін сәйкесінше анықтайтын DIG-белгіленген зондтарды синтездеуге мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : орындалмаған

Efficiency (in Russian) : Синтезированные DIG-меченые пробы позволили эффективно осуществлять детекцию целевых дискретных фрагментов 18S рРНК в клетках пшеницы.

Efficiency (in Kazakh) : Синтезделген DIG-белгіленген зондтар бидай жасушаларындағы 18S рРНҚ нысаналы дискретті фрагменттерін тиімді анықтауға мүмкіндік берді.

Field of application (in Russian) : растениеводство, биотехнология растений.

Field of application (in Kazakh) : өсімдік шаруашылығы, өсімдік биотехнологиясы.