The object of research, development or design (in Russian) : курдючные грубошерстные породы овец Казахстана (Едильбай, Казахская курдючная грубошерстная, Гиссар)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанның құйрықты қылшық жүнді қой тұқымдары (Еділбай, Қазақтың құйрықты қылшық жүнді, Гиссар)

Aim of work (in Russian) : Изучить филогению Едильбайской, Казахской курдючной грубошерстной и Гиссарской пород овец и их генетическую структуру, чтобы выявить основные факторы, лежащие в основе их происхождения и текущего состояния

Aim of work (in Kazakh) : Еділбай, Қазақтың құйрықты қылшық жүнді және Гиссар қой тұқымдарының филогениясын және генетикалық құрылымын зерттеу арқылы шығу тегі мен қазіргі генетикалық жағдайының негізгі факторларын анықтау.

Методы исследования (на русском) : Молекулярно-генетический анализ (ПЦР, ОНП, мтДНК (Д-петля), секвенирование), статистический анализ данных (PCoA), биоинформатический анализ данных используя прогаммные пакеты (MEGA, DnaSP, Arlequin, Network, PLINK).

Методы исследования (на казахском) : Молекулалы-генетикалық талдау (ПТР, SNP, митохондриялық ДНҚ D-тізбегі, секвенирлеу), деректердің статистикалық талдауы (PCoA), биоинформатикалық талдау (MEGA, DnaSP, Arlequin, Network, PLINK бағдарламалық пакеттері).

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые проведён комплексный молекулярно-генетический анализ Едильбайской, Казахской курдючной грубошерстной и Гиссарской пород овец Казахстана с использованием геномных SNP-маркеров и последовательностей Д-петли митохондриальной ДНК. Исследование выявило высокое генетическое разнообразие, следы исторического потока генов и обособленную генетическую структуру Едильбайской породы. Анализ Д-петли показал богатое материнское разнообразие и наличие древних линий, а также прямую связь Едильбайской овцы с дикими представителями (уриал и архар) через ближайшего общего предка, что подтверждает ключевую роль Казахстана в процессах одомашнивания и эволюции курдючных овец. Результаты также указывают на то, что основная часть генетического разнообразия наблюдается внутри пород, а не между ними, что отражает длительную историю селекционных взаимодействий и адаптации к местным условиям.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстанда алғаш рет Еділбай, Қазақтың құйрықты қылшық жүнді және Гиссар қой тұқымдары алғаш рет геномдық SNP-маркерлер мен митохондриялық ДНҚ-ның D-тізбегін қолдана отырып кешенді молекулалы-генетикалық тұрғыда зерттелді. Зерттеу нәтижесінде жоғары генетикалық әртүрлілік, тарихи ген ағынының іздері және Еділбай тұқымының жеке дара генетикалық құрылымы анықталды. D-тізбекті талдау аналық сызықтардың бай әртүрлілігін және ежелгі линиялардың бар екенін көрсетті, сондай-ақ Еділбай қойының жабайы түрлермен (уриял және арқар) жақын ортақ ата арқылы тікелей байланысын анықтады. Бұл Қазақстанның құйрықты қойлардың қолға үйретілуі мен эволюциясындағы маңызды рөлін дәлелдейді. Нәтижелер сонымен қатар генетикалық әртүрліліктің негізгі бөлігі тұқымдардың арасында емес, олардың ішінде байқалатынын көрсетті. Бұл құбылыс ұзақ тарихи селекция және жергілікті экологиялық жағдайларға бейімделу нәтижесін білдіреді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Опубликовано 2 статьи в журналах, входящих в базу Scopus и Web of Science и 2 статьи в отечественных изданиях (КОКСНВО).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бағдарлама бойынша Scopus және Web of Science базасына кіретін журналда 2 мақала және ҒЖБССҚК қорына кіретін журналдарда 2 мақала жарияланды.

Level of implementation (in Russian) : Методы и данные, полученные в данном исследовании, могут быть использованы в программах по разведению и генетическому улучшению овец, повышая точность анализа родственных связей и отбора животных. Полученные результаты дополняют как отечественные, так и международные исследования в области генетики овец и могут служить основой для разработки молекулярных инструментов, направленных на селекцию, сохранение и сертификацию местных пород

Level of implementation (in Kazakh) : Бұл зерттеу барысында алынған әдістер мен деректерді қойларды асылдандыру және генетикалық жетілдіру бағдарламаларында қолдануға болады. Олар туыстық талдаудың дәлдігін арттырып, тиімді іріктеу жүргізуге мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер отандық және халықаралық қой генетикасы зерттеулерін толықтырып, селекция, сақтау және жергілікті тұқымдарды сертификаттау бағытында молекулалық құралдар жасауға негіз болады.

Efficiency (in Russian) : Проведённые анализы на основе геномных ОНП и митохондриальных последовательностей Д-петли представляют надёжные инструменты для оценки генетического и геномного фона, а также эволюционных взаимосвязей между породами овец. Полученные результаты способствуют точной идентификации пород, совершенствованию программ селекции и сохранения, а также вносят вклад в устойчивое развитие овцеводства в Казахстане за счёт сохранения ценных генетических ресурсов.

Efficiency (in Kazakh) : Геномдық SNP және митохондриялық Д-тізбек деректеріне негізделген талдаулар қой тұқымдарының генетикалық және геномдық фоны мен эволюциялық байланыстарын бағалауға сенімді құрал болып табылады. Алынған нәтижелер қой тұқымдарын нақты сәйкестендіруге, селекция және сақтау бағдарламаларын жетілдіруге, сондай-ақ Қазақстандағы қой шаруашылығының тұрақты дамуына, құнды генетикалық ресурстарды сақтау арқылы, елеулі үлес қосады.

Field of application (in Russian) : овцеводство, животноводство, сельское хозяйство, генетика и геномика, зоология

Field of application (in Kazakh) : қой шаруашылығы, мал шаруашылығы, ауыл шаруашылығы, генетика және геномика, зоология