The object of research, development or design (in Russian) : Редкие исчезающие виды растений семейства Розоцветные

The object of research, development or design (in Kazakh) : Rosaceae тұқымдасының сирек кездесетін жойылып бара жатқан түрлері

Aim of work (in Russian) : Разработка биотехнологии сохранения в культуре in vitro и криогенном банке гермоплазмы редких, исчезающих видов растений семейства Rosaceae, занесенных в Красную книгу Казахстана, производство саженцев для восстановления природных популяций.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанның Қызыл кітабына енген Rosaceae тұқымдасының сирек кездесетін, құрып кету қаупі төнген өсімдіктерінің түрлерінің in vitro культурасын және криогенді гермоплазма банкін сақтау биотехнологиясын әзірлеу, табиғи популяцияларды қалпына келтіру үшін көшеттер өндіру.

Методы исследования (на русском) : Геоботанические методы, метод культуры тканей, методы молекулярной генетики (выделение ДНК, ПЦР-анализ), производство саженцев биотехнологическими методами.

Методы исследования (на казахском) : Геоботаникалық әдістер, ұлпаларды өсіру әдісі, молекулалық генетика әдістері (ДНҚ экстракциясы, ПТР- талдау), биотехнологиялық әдістерді қолданып өскін өндіру.

Obtained results and novelty (in Russian) : В экспедициях 2023-2025 гг. в 5 областях Казахстана собрано 288 образцов 9 видов Rosaceae. C. karatavicus – 3 популяции с низкой поражаемостью; C. ambigua – 6 плодоносящих популяций, но >50% листьев повреждено; M. niedzwetzkyana – 4 дерева в 3 популяциях, заражены вредителями и бактериальным ожогом; M. sieversii – 5 популяций, плодоносящие деревья, включая ослабленные; P. tenella – 70% кустов жизнеспособны; P. ulmifolia – 1 популяция; S. laevigata – плодоношение 95%, S. persica – 2 популяции неплодоносящих деревьев, S. schrenkianus – 2 популяции здоровых кустарников. R. pavlovii и S. tianschanica не обнаружены. Пять видов введены в культуру in vitro, два вида впервые. Лучшие результаты стерилизации и проращивания – у S. laevigata (61,5%) и M. sieversii (53,9%). Среда Кнопа эффективнее MС. КР микроклонального размножения: до 5,5. Впервые определена выживаемость при среднесрочном хранении in vitro >50% от 4 месяцев у P. ulmifolia до свыше 8 месяцев у M. sieversii и S. schrenkianus. Криосохранены семена четырёх видов (422 образца), жизнеспособность до 94%. Впервые создан криобанк: 39 зародышевых осей, 621 образец ДНК, 8 апикальных меристем. Укоренение до 94,5%, адаптация в теплице – до 96,7%. Саженцы высажены в природные условия для восстановления популяций в Иле-Алатауском нацпарке и ущелье Малый Аксу.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2023-2025 жылдардағы экспедициялар барысында Қазақстанның 5 өңірінен Rosaceae тұқымдасының 9 түрінен 288 үлгі жиналды. C. karatavicus – түрақты 3 популяция; C. ambigua – 6 жеміс беретін популяциясы, бірақ >50% жапырақтары зақымдалған; M.niedzwetzkyana – 3 популяциядағы 4 ағаш, зиянкестермен, бактериялық күйікпен зақымданған; M. sieversii – 5 популяция, жемісті ағаштар, оның ішінде әлсіздері бар; P. tenella – бұталардың 70% өміршең; P. ulmifolia – 1 популяция; S. laevigata – 95% жеміс береді, S. persica – жеміс бермейтін ағаштардың 2 популяциясы, S. schrenkianus – сау бұталардың 2 популяциясы. R. pavlovii мен S. tianschanica табылмады. Бес түрі in vitro дақылына енгізілді. Ең жақсы зарарсыздандыру және өну нәтижелерін S. laevigata (61,5%) және M. sieversii (53,9%) көрсетті. Кноп ортасы MС-ке қарағанда тиімдірек. Микроклонды көбейту КК: 5,5 дейін. In vitro орта мерзімді сақтау кезінде тірі қалу деңгейі P. ulmifolia үшін 4 айдан M. sieversii және S. schrenkianus үшін 8 айдан астам уақытқа дейін >50%. Төрт түрдің тұқымдары (422 үлгі) 94% дейін өміршеңдігімен криосақталды. 39 эмбриондық ось, 621 ДНҚ үлгісі және 8 апикальды меристемалардың криобанкі құрылды. Тамырлану көрсеткіші 94,5%-ға дейін, ал жылыжайда бейімделу 96,7%-ға дейін болды. Көшеттер табиғи популяцияны қалпына келтіру үшін Іле-Алатау ұлттық саябағы мен Кіші Ақсу шатқалында табиғи жағдайда отырғызылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : In vitro и криогенные коллекции, восстановление природных популяций редких исчезающих видов растений семейства Rosaceae, занесенных в Красную книгу Казахстана

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : In vitro және криогендік коллекциялар, Қазақстанның Қызыл кітабына енген Rosaceae тұқымдасының серк кездесетін, жойылып бара жатқан түрлерінің табиғи популяцияларын қалпына келтіру

Level of implementation (in Russian) : Внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген

Efficiency (in Russian) : In vitro и криогенная коллекции будут служить источником посадочного материала для восстановления деградирующих природных популяций растений семейства Розоцветные, а также как обменный фонд генетических ресурсов между научными учреждениями.

Efficiency (in Kazakh) : In vitro және криогендік коллекциялар Rosaceae тұқымдасының өсімдіктерінің жоғалып бара жатқан табиғи популяцияларын қалпына келтіру үшін отырғызу материалының көзі, сондай-ақ ғылыми мекемелер арасындағы генетикалық ресурстардың алмасу қоры болады.

Field of application (in Russian) : Биотехнология, растениеводство, селекция

Field of application (in Kazakh) : Биотехнология, өсімдік шаруашылығы, селекция