The object of research, development or design (in Russian) : Твердые радиоактивные отходы (ТРО) реакторной установки (РУ) БН-350

The object of research, development or design (in Kazakh) : БН-350 реакторлық қондырғысының (РҚ) қатты радиоактивті қалдықтары (ҚРҚ)

Aim of work (in Russian) : Обоснование выбора и реализации технологии переработки твердых радиоактивных отходов (ТРО) реакторной установки (РУ) БН-350.

Aim of work (in Kazakh) : БН-350 реакторлық қондырғысының (РҚ) қатты радиоактивті қалдықтарын (ҚРҚ) қайта өңдеу технологияларын таңдауды және іске асыруды негіздеу.

Методы исследования (на русском) : Анализ научной литературы, компьютерные расчеты, механические испытания материалов, масс-спектрометрия, элементный анализ, рентгеноструктурный анализ, рентгенофазовый анализ, оптическая металлография, электронная микроскопия и пр.

Методы исследования (на казахском) : Ғылыми әдебиеттерді талдау, компьютерлік есептеулер, материалдарды механикалық сынау, масс-спектрометрия, элементтік талдау, рентгенқұрылымдық талдау, рентгенфазалық талдау, оптикалық металлография, электрондық микроскопия және т.б.

Obtained results and novelty (in Russian) : Определены основные требования, предъявляемые к составу, структуре и физико-механическим свойствам матрицы для иммобилизации твердых радиоактивных отходов (ТРО). В качестве основного компонента матрицы выбран обычный цемент на основе портландцемента, использование которого позволяет безопасно изолировать радиоактивные вещества в том числе и 137Cs, предотвращая их попадание в окружающую среду. Выработаны предложения по составу матрицы для иммобилизации твердых отходов с учетом их актуализированных свойств. Выполнен подбор соотношений компонентов матрицы для иммобилизации твердых отходов и составлена программа испытания этой матрицы. Цель данной программы заключается в том, чтобы оценить механические, гидрационные, диффузионные и химические свойства предложенных составов матриц, оценить выщелачивание целевых радионуклидов и металлов, определить долговременные деградационные механизмы, такие как: морозостойкость, сульфатная коррозия, карбонизация, газообразование, а также получить данные для расчёта эффективного коэффициента диффузии и прогнозирования долговечности. Составлена программа НИР по тестированию образцов матрицы на соответствие требованиям к составу, структуре и физико-механическим свойствам. Программа включает в себя общие требования к образцам и их подготовке, перечень и порядок проводимых испытаний, требования к структурно-фазовому составу образцов, требования к физико-механическим свойствам, виды исследований и стандартные методики.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қатты радиоактивті қалдықтарды (ҚРҚ) иммобилизациялауға арналған матрицаның құрамы, құрылымы және физика-механикалық қасиеттеріне қойылатын негізгі талаптар айқындалды. Матрицаның негізгі компоненті ретінде портландцемент негізіндегі кәдімгі цемент таңдалды, оны қолдану радиоактивті заттарды, соның ішінде ¹³⁷Cs изотопын да, қоршаған ортаға түспейтіндей етіп қауіпсіз оқшаулауға мүмкіндік береді. Қатты қалдықтардың жаңартылған қасиеттерін ескере отырып, иммобилизациялау матрицасының құрамына қатысты ұсыныстар әзірленді. Қатты қалдықтарды иммобилизациялауға арналған матрицаның компоненттерінің қатынастары таңдалып, осы матрицаны сынақтан өткізу бағдарламасы жасалды. Бағдарламаның мақсаты – ұсынылған матрица құрамдарының механикалық, гидратациялық, диффузиялық және химиялық қасиеттерін бағалау, радионуклидтер мен металдардың шайылуын анықтау, сондай-ақ ұзақ мерзімді деградациялық механизмдерді (аязға төзімділік, сульфатты коррозия, карбонизация, газ түзілу) зерттеу және тиімді диффузия коэффициентін есептеу мен ұзақ мерзімділігін болжау үшін деректер алу. Матрицаның құрамы, құрылымы және физика-механикалық қасиеттеріне қойылатын талаптарға сәйкестігін тексеру бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары бағдарламасы жасалды. Бағдарламада сынамаларға қойылатын жалпы талаптар мен олардың дайындалу тәртібі, жүргізілетін сынақтардың тізімі мен реттілігі, құрылымдық-фазалық құрамға, физика-механикалық қасиеттерге қойылатын талаптар, зерттеу түрлері мен стандартты әдістемелер қарастырылған.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проведена характеристизация 15 образцов ТРО, включающих металлические компоненты систем вентиляции и канализации, участки трубопроводов, обломки инструмента, бетонную крошку, элементы фильтров системы специальной вентиляции и другие фрагменты, отражающие спектр отходов, подлежащих переработке.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 15 ҚРҚ үлгісіне сипаттама жүргізілді. Оларға желдету және канализация жүйелерінің металл құрамдас бөліктері, құбыр учаскелері, құрал-сайман сынықтары, бетон үгінділері, арнайы желдету жүйесінің сүзгі элементтері және қайта өңдеуге жататын қалдықтардың спектрін көрсететін басқа да фрагменттер кіреді.

Level of implementation (in Russian) : Мероприятия по пилотному внедрению результатов программы и (или) распространению знаний и результатов, полученных при реализации программы, среди потенциальных пользователей, сообщества ученых и широкой общественности не предусматривается.

Level of implementation (in Kazakh) : Бағдарламаның нәтижелерін пилоттық енгізу және (немесе) бағдарламаны іске асыру кезінде алынған білім мен нәтижелерді әлеуетті пайдаланушылар, ғалымдар қауымдастығы мен жалпы жұртшылық арасында тарату бойынша іс-шаралар қарастырылмаған.

Efficiency (in Russian) : Выполнение работ по Программе позволит повысить компетенции РГП НЯЦ РК в области обращения с ТРО, расширить нормативно-правовую базу по обращению с ТРО, в частности, для приведения их в условно-безопасное состояние.

Efficiency (in Kazakh) : Бағдарлама бойынша жұмыстарды орындау ҚР ҰЯО РМК-нің ҚРҚ-мен жұмыс істеу саласындағы әлеуетін арттыруға, ҚРҚ-мен жұмыс істеу бойынша нормативтік-құқықтық базасын кеңейтуге, атап айтқанда шартты-қауіпсіз күйге келтіруге мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Область применения результатов – обращение РАО, обеспечение радиационной безопасности населения и окружающей среды, подготовка специалистов для атомной отрасли.

Field of application (in Kazakh) : Нәтижелерді қолдану аясы радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу, халықтың және қоршаған ортаның радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, атом өнеркәсібі үшін мамандарды даярлау болып табылады.