The object of research, development or design (in Russian) : Картофель, овощные и бахчевые культуры

The object of research, development or design (in Kazakh) : Картоп, көкөніс және бақша дақылдары.

Aim of work (in Russian) : Научное обеспечение устойчивого развития картофелеводства, овощеводства и бахчеводства на основе интродукции новых видов и форм, создания и внедрения конкурентоспособных сортов и гибридов с лучшими хозяйственно-ценными признаками, совершенствования системы семеноводства на основе биотехнологии и использования инновационных агротехнологий в условиях Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Жаңа түрлер мен нысандарды енгізу, шаруашылық-құнды белгілері бар бәсекеге қабілетті сорттар мен будандарды шығару және енгізу, биотехнология негізінде тұқым шаруашылығы жүйесін жетілдіру және Қазақстан жағдайында инновациялық агротехнологияларды пайдалану негізінде картоп, көкөніс және бақша шаруашылығының орнықты дамуын ғылыми қамтамасыз ету.

Методы исследования (на русском) : Классические методы, методы биотехнологии (клеточная селекция, метод культуры апикальной меристемы,микроклональное размножение) и молекулярно-генетические методы, применяемые в селекции и семеноводстве, хранении, переработке и совершенствовании технологий картофеля, овощных и бахчевых культур.

Методы исследования (на казахском) : Классикалық әдістер, биотехнология әдістері (жасушалық селекция, апикальды меристема дақылы әдісі, микроклоналды көбею) және картоп, көкөніс және бақша дақылдарының технологияларын сақтау, өңдеу және жетілдіру, тұқым өсіру және тұқым шаруашылығында қолданылатын молекулалық-генетикалық әдістер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен скрининг сортообразцов картофеля на устойчивость к сухой фузариозной гнили молекулярно-генетическими маркерами, что позволяет повысить урожайность и уменьшить потери при хранении, тем самым способствуя развитию картофелеводства в Казахстане. Получены сомаклоны картофеля, устойчивые к альтернариозу для селекции; Созданы удвоенные гаплоиды (DH) из ранее отселектированных и протестированных на адаптивность отечественных образцов, с анализом полиплоидии методами проточной цитометрии, что позволяет сократить селекционный процесс до рамок данной программы, т.е. до 3 лет; Выявлены устойчивые к основным болезням образцы по наиболее востребованным культурам (лук, огурец и томат) для вовлечения в селекционный процесс с применением ДНК-маркеров, что упрощает дальнейший отбор и сокращает периоды традиционной селекции.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Картоптың сорт үлгілерін молекулярлық-генетикалық маркерлермен құрғақ фузариоз шірігіне төзімділікке скрининг жүргізілді, бұл өнімділікті арттыруға және сақтау кезіндегі шығындарды азайтуға мүмкіндік береді, осылайша Қазақстанда картоп шаруашылығының дамуына ықпал етеді. Селекция үшін альтернариозға төзімді картоп сомаклондары алынды; полиплоидияны ағындық цитометрия әдістерімен талдай отырып, бұрын тазартылған және бейімделуге сыналған отандық үлгілерден екі еселенген гаплоидтар (DH) жасалды, бұл селекциялық процесті осы бағдарламаның шеңберіне дейін, яғни 3 жылға дейін қысқартуға мүмкіндік береді; ДНҚ маркерлерін қолдана отырып, селекциялық процеске тарту үшін ең көп сұранысқа ие дақылдар (пияз, қияр және қызанақ) бойынша негізгі ауруларға төзімді үлгілер анықталды, бұл одан әрі іріктеуді жеңілдетеді және дәстүрлі селекция кезеңдерін қысқартады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели: в результате реализации Программы: создано 10 новых сортов картофеля и овощебахчевых культур отечественной селекции, обладающих устойчивостью к биотическим и абиотическим факторам среды. Совершенствована система семеноводства картофеля с применением методов биотехнологии. Проведено первичное семеноводство овощебахчевых культур с целью обеспечения субъектов агропромышленного комплекса качественным посевным материалом. Разработаны сортовые технологии, направленные на повышение конкурентоспособности отечественных сортов и частичное импортозамещение продукции агропромышленного комплекса, что способствует укреплению продовольственной безопасности страны. В результате научно-исследовательских работ достигнуты следующие результаты: опубликовано 9 научных статей в журналах, рекомендованных КОКСНВО МНиВО РК. Опубликовано 4 статьи в рецензируемом научном издании, входящем в квартиль Q2 базы данных Web of Science/Scopus (процентиль — 50). Выпущено 6 научно-методических рекомендаций, проведено 5 семинаров-совещаний, 1 круглый стол и 1 День поля. Реализация Программы позволяет создать научно-технологическую базу для дальнейшего развития селекции и семеноводства, а также повысить эффективность и конкурентоспособность отечественного агропромышленного комплекса.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бағдарламаны іске асыру нәтижесінде қоршаған ортаның биотикалық және абиотикалық факторларына төзімді отандық селекция негізінде картоп пен көкөніс-бақша дақылдарының 10 жаңа сорты шығарылды. Картоп тұқымын өсіру жүйесі биотехнологиялық әдістерді қолдану арқылы жетілдірілді. Агроөнеркәсіптік кешен субъектілерін сапалы тұқымдық материалмен қамтамасыз ету мақсатында көкөніс-бақша дақылдарының бастапқы тұқым шаруашылығы жүргізілді. Импортты алмастыруды және отандық сорттардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруды мақсат еткен сорттық технологиялар әзірленіп, бұл бағыттағы жұмыстар елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға септігін тигізеді. Ғылыми-зерттеу жұмыстары аясында келесі нәтижелерге қол жеткізілді: - ҚР БҒМ ҒЖБССҚК ұсынған басылымдарда 9 ғылыми мақала жарияланды; - Web of Science / Scopus дерекқорларының Q2 квартиліне кіретін халықаралық рецензияланған журналдарда 4 мақала жарық көрді (процентилі – 50); - 6 ғылыми-әдістемелік ұсыныс дайындалды; - 5 семинар-кеңес, 1 дөңгелек үстел және 1 Дала күні ұйымдастырылды.

Level of implementation (in Russian) : В отчетном году сорта картофеля и овощебахчевых культур открытого и защищенного грунта и технология их возделывания внедрены в Алматинской, Жамбылской, Кызылординской, Туркестанской, Жетысуйской, Восточно-Казахстанской и Северо-Казахстанской областях на площади до 46,5 га.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу жүргізілген жылдары ашық және қорғалған топырақтағы картоп және көкөніс-бақша дақылдарының сорттары және оларды өсіру технологиялары Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан, Жетісу, Шығыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстарында 46,5 га егістік алаңында енгізілді.

Efficiency (in Russian) : В стадии разработки

Efficiency (in Kazakh) : : Әзірлену сатысында

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство, картофелеводство, овощеводство и бахчеводство.

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы, картоп, көкөніс және бақша шаруашылығы.