The object of research, development or design (in Russian) : сельскохозяйственные культуры

The object of research, development or design (in Kazakh) : ауылшаруашылық дақылдары

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в создании новой комплексной технологии повышения качества и урожайности продукции растениеводства путем контроля и управления продуктивностью растений в защищенном грунте на основе разработки инновационных моделей биотехнических систем, методов, информационных моделей и технических решений, связанных с использованием воздействия лазерного и фотонного облучения биологических объектов и посадочного материала.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты биологиялық объектілер мен отырғызу материалының лазерлік және фотондық сәулелену әсерін пайдаланумен байланысты биотехникалық жүйелердің инновациялық модельдерін, әдістерін, ақпараттық модельдерін және техникалық шешімдерін әзірлеу негізінде қорғалған топырақтағы өсімдіктердің өнімділігін бақылау және басқару арқылы өсімдік шаруашылығы өнімдерінің сапасы мен өнімділігін арттырудың жаңа кешенді технологиясын құру болып табылады.

Методы исследования (на русском) : теоретические (обзор, сравнительный анализ и исследование проблемы в научной литературе); эмпирические (подготовка и выполнение экспериментов), диагностические методы для изучения процесса внедрения; статистические (математическая и статистическая обработка результатов, полученных в ходе исследования

Методы исследования (на казахском) : теориялық (шолу, салыстырмалы талдау және ғылыми әдебиеттегі проблеманы зерттеу); эмпирикалық (эксперименттерді дайындау және орындау), енгізу процесін зерттеудің диагностикалық әдістері; Статистикалық (зерттеу барысында алынған нәтижелерді математикалық және статистикалық өңдеу

Obtained results and novelty (in Russian) : не внедрено

Obtained results and novelty (in Kazakh) : енгізілген жоқ

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В условиях защищенной почвы возникают временные стрессовые ситуации, приводящие к задержке роста и развития, угнетению и гибели растений. Кроме того, металлические конструкции теплицы экранируют растения от атмосферного электричества, что приводит к нарушению процессов их функциональной жизнедеятельности. Усиление адаптации тепличных растений к неблагоприятным факторам, условиям стресса снижают потери продуктивности. Кроме того, существует объективная реальность использования семян с низкими посевными качествами, что приводит к снижению урожайности. Проведенное прикладное исследование позволит получить конкретные данные, подтверждающие ее технико-экономическую эффективность, а использование результатов проекта превысит затраты. Полученные результаты будут использованы также и в открытом грунте для разных культур, что позволит получить удвоенную прибыль.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қорғалған топырақ жағдайында уақытша стресстік жағдайлар пайда болады, бұл өсу мен дамудың кешеуілдеуіне, өсімдіктердің тежелуіне және өліміне әкеледі. Сонымен қатар, жылыжайдың металл конструкциялары өсімдіктерді атмосфералық электр энергиясынан қорғайды, бұл олардың функционалды өмірлік процестерінің бұзылуына әкеледі. Жылыжай өсімдіктерінің қолайсыз факторларға, стресс жағдайларына бейімделуін күшейту өнімділіктің жоғалуын азайтады. Сонымен қатар, егу сапасы төмен тұқымдарды пайдаланудың объективті шындығы бар, бұл өнімділіктің төмендеуіне әкеледі. Жүргізілген қолданбалы зерттеу оның техникалық-экономикалық тиімділігін растайтын нақты деректерді алуға мүмкіндік береді, ал жоба нәтижелерін пайдалану шығындардан асып түседі. Алынған нәтижелер әртүрлі дақылдар үшін ашық далада да пайдаланылады, бұл екі есе пайда алуға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Научная новизна выполненной разработки заключается в создании и обосновании методов и математических моделей, раскрывающих физико-биологический механизм воздействия электромагнитных полей низкой интенсивности на растения сельскохозяйственных культур. В ходе исследований определены оптимальные параметры электромагнитной обработки, обеспечивающие повышение стрессоустойчивости и адаптационных способностей биологических объектов растительного происхождения. Установлены закономерности зависимости посевных качеств семян от их поверхностных биопотенциалов, изменяющихся под влиянием внешних электрофизических факторов. Разработан алгоритм управления функционированием биотехнической системы диагностики состояния растений и сформирована концепция управления адаптационными свойствами растительных объектов на основе анализа сигналов, регистрируемых в режиме реального времени. Это позволило впервые учесть внутренние электромагнитные поля и биоэлектрические реакции овощных культур, что существенно отличает предложенный подход от известных аналогов.

Level of implementation (in Kazakh) : Жасалған зерттеудің ғылыми жаңалығы төмен қарқынды электромагниттік өрістердің ауыл шаруашылығы дақылдарына әсер ету механизмін түсіндіретін әдістер мен математикалық үлгілерді әзірлеумен сипатталады. Зерттеу нәтижесінде өсімдік тектес объектілердің стрессқа төзімділігін және бейімделуін арттыратын электромагниттік өңдеудің оңтайлы параметрлері анықталды. Тұқым сапасының сыртқы электрофизикалық факторлардың әсерінен өзгеретін биопотенциалдарға тәуелділігі дәлелденді. Өсімдіктердің функционалдық жағдайын диагностикалайтын биотехникалық жүйені басқару алгоритмі жасалды. Нақты уақыт режимінде тіркелетін биосигналдарды талдау негізінде өсімдіктердің бейімделу қасиеттерін басқару тұжырымдамасы ұсынылды. Бұл тәсіл көкөніс дақылдарының ішкі электромагниттік өрістері мен биоэлектрлік реакцияларын ескеруге мүмкіндік беріп, бұрынғы әдістерден едәуір ерекшеленеді.

Efficiency (in Russian) : Руководствуясь информационно-резонансным взаимодействием электромагнитных излучений с биологическими объектами, в проекте будут обоснованы и разработаны принципы и методы построения эффективных сельскохозяйственных технологий, систем контроля и курирования ими, что обеспечит повышение производительности, улучшение качества и безопасности продукции. Будут предложены направления планомерного перехода от техногенно-интенсивных технологий к интенсивным автоматическим биоинформационным технологиям. Будет разработана эффективная энергосберегающая, экологически безопасная электромагнитная технология и технические средства предпосевной обработки семян тепличных культур низкоэнергетическими электромагнитными полями, что позволит повысить урожайности овощных культур в закрытом грунте до 20%.

Efficiency (in Kazakh) : Электромагниттік сәулеленудің биологиялық объектілермен ақпараттық-резонанстық өзара іс-қимылын басшылыққа ала отырып, жобада өнімділікті арттыруды, өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін жақсартуды қамтамасыз ететін тиімді ауылшаруашылық технологияларын, оларды бақылау және жетекшілік ету жүйелерін құру қағидаттары мен әдістері негізделетін және әзірленетін болады. Техногендік-қарқынды технологиялардан қарқынды автоматты биоақпараттық технологияларға жоспарлы көшу бағыттары ұсынылатын болады. Жылыжай дақылдарының тұқымын төмен энергиялы электромагниттік өрістермен егу алдындағы өңдеудің тиімді энергия үнемдейтін, экологиялық қауіпсіз электромагниттік технологиясы мен техникалық құралдары әзірленетін болады, бұл жабық топырақтағы көкөніс дақылдарының өнімділігін 20% - ға дейін арттыруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : биоинформатика, вклад в дальнейшее развитие теории, объясняющей механизм воздействия электромагнитного поля низкой интенсивности на растения сельскохозяйственных культур

Field of application (in Kazakh) : биоинформатика, төмен қарқынды электромагниттік өрістің ауылшаруашылық дақылдарына әсер ету механизмін түсіндіретін теорияның одан әрі дамуына қосқан үлесі