The object of research, development or design (in Russian) : Назальные смывы, сыворотки крови, штаммы вирусов гриппа.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Мұрын жуу, қан сарысуы, тұмау вирусының штамдары.

Aim of work (in Russian) : Выявление случаев межвидовой трансмиссии ВГ в интерфейсе человек-животные в Казахстане для оценки риска появления новых штаммов, представляющих эпидемическую и эпизоотическую угрозу.

Aim of work (in Kazakh) : Эпидемиялық және эпизоотиялық қауіп төндіретін жаңа штаммдардың пайда болу қаупін бағалау үшін Қазақстандағы адам-жануарлар интерфейсінде ВГ түраралық трансмиссиясының жағдайларын анықтау.

Методы исследования (на русском) : Вирусологические, молекулярно-генетические.

Методы исследования (на казахском) : Вирусологиялық, молекулалық-генетикалық.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе молекулярного скрининга образцов у людей выявлена циркуляция вирусов гриппа типа А (H1N1 и H3N2) и В, у животных (свиньи, собаки, лошади) также выявлены вирусы A/H1N1 и А/H3N2. Кроме того, у свиней выявлен генетический материал вирусов гриппа А/Н7. От людей было выделено три гемагглютинирующих агента, идентифицированные как вирусы гриппа A(H1N1)pdm09. Состав вирома человека и животных проведенный с помощью метагеномного анализа выявил наличие бактериальных и вирусных последовательностей. Полногеномное секвенирование биопроб, полученных у человека и свиней, показало, что вирусы принадлежат к монофилетической ветви древа вирусов гриппа человека А/H3N2, циркулировавших у людей в 2023–2025 гг. (клады 3C.2a1b.2a.2a.3a.1).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Үлгілердің молекулалық скринингі кезінде адамдарда А типті тұмау вирустарының (H1N1 және H3N2) және В, жануарларда (шошқа, ит, жылқы) айналымы анықталды, сонымен қатар A/H1N1 және A/H3N2 вирустары анықталды. Сонымен қатар, шошқаларда а/Н7 тұмауы вирустарының генетикалық материалы анықталды. Адамдардан pdm09 тұмауының А(H1N1)вирустары ретінде анықталған үш гемагглютинациялық агент оқшауланған. Метагеномдық талдау арқылы жүргізілген адам және жануарлар вирусының құрамы бактериялық және вирустық тізбектердің болуын анықтады. Адам мен шошқадан алынған биопробтардың толық геномдық реттілігі вирустардың 2023-2025 жылдары адамдарда таралған а/H3N2 тұмау вирусы ағашының монофилетикалық тармағына жататынын көрсетті. (3C.2a1b.2a.2A.3a.1 қаптамалары).

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Запланированные работы выполнены в полном объеме в соответствии с календарным планом. По результатам исследований опубликовано три статьи индексируемых в Science Citation Index Expanded базы данных Web of Science, и (или) в рецензируемом научном издании, имеющем процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее не менее 35 (тридцати пяти), из которых две – выше 65 (шестидесяти пяти), и одна статья в отечественном издании, рекомендованном КОКСНВО, принято участие в трех международных научных конференциях. В Национальный Институт Интеллектуальной Собственности получен патент на изобретение «Штамм вируса гриппа А/свинья/Павлодар/44/21 (H1N1), используемый как диагностикум или модель для тестирования противовирусных препаратов» (патент № 37417). Составлены методические рекомендации «Методические рекомендации по мониторингу и лабораторной диагностике гриппа у людей».

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоспарланған жұмыстар күнтізбелік жоспарға сәйкес толық көлемде орындалды. Зерттеу нәтижелері бойынша Science Citation Exex expanded индекстелетін Web of Science дерекқорының үш мақаласы және (немесе) Scopus базасында citescore бойынша кемінде 35 (отыз бес) процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымда жарияланды, оның екеуі – 65-тен жоғары (алпыс бес) және отандық басылымда бір мақала жарияланды. КОКСНВО ұсынған басылым үш халықаралық ғылыми конференцияға қатысты. The Ұлттық зияткерлік меншік институты "А тұмауы вирусының штаммы/шошқа/Павлодар/44/21 (H1N1), диагностикум немесе вирусқа қарсы препараттарды сынау моделі ретінде пайдаланылатын өнертабысқа патент алды (патент № 37417). "Адамдардағы тұмаудың мониторингі және зертханалық диагностикасы бойынша әдістемелік ұсынымдар"әдістемелік ұсынымдар жасалды.

Level of implementation (in Russian) : В коллекции микроорганизмов «Научно-исследовательский институт проблем биологической безопасности» МЗ РК депонирован штамм А/свинья/Павлодар/44/21 (Н1N1) (регистрационный номер М-01-23/D). Получен патент на изобретение «Штамм вируса гриппа А/свинья/Павлодар/44/21 (H1N1), используемый как диагностикум или модель для тестирования противовирусных препаратов» (№ 37417). Последовательности генов двух вирусов гриппа человека и одного вируса гриппа свиней размещены в международной базе данных GISAID под номерами EPI_ISL_19186454, EPI_ISL_19186461 и EPI_ISL_19186465, соответственно.

Level of implementation (in Kazakh) : ҚР ДСМ "биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты" микроорганизмдер коллекциясында а/шошқа/Павлодар/44/21 (Н1N1) штаммы (тіркеу нөмірі М-01-23/D). "Вирусқа қарсы препараттарды сынау үшін диагностикум немесе үлгі ретінде пайдаланылатын А/шошқа/Павлодар/44/21 (H1N1) тұмауы вирусының штаммы" (№ 37417) өнертабысына патент алынды. Екі адам тұмауы вирусының және бір шошқа тұмауы вирусының гендік тізбегі сәйкесінше epi_isl_19186454, epi_isl_19186461 және epi_isl_19186465 нөмірлерімен халықаралық GISAID дерекқорында орналастырылған.

Efficiency (in Russian) : Полученные данные будут использованы в практической ветеринарии при расшифровке вспышек заболеваемости, контроле возникновения зоонозных инфекций и научно обоснованному прогнозированию эпидемиологической ситуации гриппа для своевременного применения профилактических мер. Полученная информация будет направлена на совершенствование системы мониторинга вируса гриппа в Казахстане и позволит расширить понимание эволюции вирусного патогена, потенциальных резервуаров и путей передачи.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған мәліметтер практикалық ветеринарияда аурудың өршуін декодтау, зооноздық инфекциялардың пайда болуын бақылау және алдын алу шараларын уақтылы қолдану үшін тұмаудың эпидемиологиялық жағдайын ғылыми негізделген болжау кезінде пайдаланылатын болады. Алынған ақпарат Қазақстандағы тұмау вирусының мониторингі жүйесін жетілдіруге бағытталатын болады және вирустық патогеннің, әлеуетті резервуарлардың және берілу жолдарының эволюциясын түсінуді кеңейтуге мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Вирусология, эпизоотология, ветеринария, здравоохранение. Целевыми потребителями полученных результатов будут являться МСХ РК, МНВО РК, МЗ РК, ветеринарные врачи, научное сообщество, население РК.

Field of application (in Kazakh) : Вирусология, эпизоотология, ветеринария, денсаулық сақтау. Алынған нәтижелердің мақсатты тұтынушылары ҚР АШМ, ҚР ҰӘМ, ҚР ДСМ, ветеринарлық дәрігерлер, ғылыми қоғамдастық, ҚР халқы болып табылады.