The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследования являлись молодняк гусей Линдовской породы и молодняк уток породы Медео.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектілері Линда тұқымының жас қаздары және Медеу тұқымының жас үйректері болды.

Aim of work (in Russian) : Разработка технологических методов интенсификации производства мяса водоплавающих птиц Западно – Казахстанской области.

Aim of work (in Kazakh) : Батыс Қазақстан облысында суда жүзетін құстардың етін өндіруді қарқындатудың технологиялық әдістерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Методы организации подготовки и проведения исследований составлены согласно общепринятым в зоотехнии методикам и по «Методика проведения исследований по технологии производств яиц и мяса птицы». Для выполнения поставленных задач проведены научно-исследовательские работы по изучению влияния приготовленной рецептуры кормосмеси для каждой половозрастной группы кормления опытного молодняка уток и гусей. Все полученные в ходе исследований цифровые данные, обработаны методом вариационной статистики с использованием компьютерных программ. Статистическую обработку результатов проводили методом вариационной статистики с использованием программы Microsoft Excel (или Statistica 10.0), достоверность различий оценивали по критерию Стьюдента.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістері әдістері зоотехнияда жалпы қабылданған әдістемелер және «Жұмыртқа мен құс технологии өндіру технологиясы бойынша зерттеулер жүргізу әдістемесі» бойынша құрастырылған. Қойылған міндеттерді орындау үшін тәжірибелі жас үйректер мен қаздарды тамақтандырудың әрбір жыныстық жас тобына дайындалған жем қоспасының рецептурасының әсерін зерттеу бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Зерттеу барысында алынған барлық сандық деректер компьютерлік бағдарламаларды қолдана отырып, Вариациялық Статистика әдісімен өңделеді. Нәтижелерді статистикалық өңдеу Microsoft Excel (немесе Statistica 10.0) бағдарламасын қолдана отырып, Вариациялық Статистика әдісімен жүргізілді, айырмашылықтардың дұрыстығы студенттің критерийі бойынша бағаланды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Составлены сбалансированные рационы с добавлением биологически активных добавок, разработаны рецептуры кормосмесей, определены наиболее оптимальные методы интенсификации технологии выращивания водоплавающих птиц, изучены рост и развитие, сохранность, продуктивные, гематологические показатели, мясная продуктивность и экономическая эффективность интенсификации выращивания уток и гусей в условиях Западно-Казахстанской области. Впервые был изготовлен инновационный корм с добавлением личинок мух черной львинки. По результатам трехгодичных исследований установлено, что использование рекомендованных рационов с рыбной мукой, личинками черной львинки, DL-метионином и пробиотиком способствовало достоверному повышению показателей живой массы (Р>0,95–0,999), абсолютных и среднесуточных приростов (Р>0,95–0,999), мясной продуктивности (Р>0,95–0,999). Эффект проявлялся уже в раннем возрасте (14–21 сутки) и усиливался к завершению выращивания (42–49 и 56–63 сутки), достигая 27–129 % по сравнению с контролем (Р>0,95–0,999). В целом применение сбалансированных рационов с добавлением пробиотиков способствовало повышению экономической устойчивости производства, улучшению конверсии кормов и росту рентабельности мясного птицеводства. Полученные данные позволяют рекомендовать использование рационов третьей опытной группы в промышленной практике утководства и гусеводства как наиболее эффективных с экономической точки зрения.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Биологиялық белсенді қоспаларды қоса отырып, теңдестірілген рациондар жасалды, жем қоспаларының рецептуралары әзірленді, суда жүзетін құстарды өсіру технологиясын интенсификациялаудың неғұрлым оңтайлы әдістері айқындалды, Батыс Қазақстан облысы жағдайында үйректер мен қаздарды өсіруді интенсификациялаудың өсуі мен дамуы, сақталуы, өнімді, гематологиялық көрсеткіштері, ет өнімділігі және экономикалық тиімділігі зерттелді. Алғаш рет қара Арыстан шыбындарының личинкалары қосылған инновациялық Жем жасалды. Үш жылдық зерттеулердің нәтижелері бойынша балық ұны, қара Арыстан личинкалары, DL-метионин және пробиотикпен ұсынылған диеталарды қолдану тірі салмақтың (Р>0,95–0,999), абсолютті және орташа тәуліктік өсудің (Р>0,95–0,999), ет өнімділігінің (Р>0,95–0,999) сенімді өсуіне ықпал еткені анықталды. Әсер ерте жаста (14-21 күн) пайда болды және өсірудің аяқталуына қарай күшейе түсті (42-49 және 56-63 күн), бақылаумен салыстырғанда 27-129%–ға жетті (Р>0,95-0,999). Жалпы алғанда, пробиотиктерді қосумен теңдестірілген диеталарды қолдану өндірістің экономикалық тұрақтылығын арттыруға, жемшөптің конверсиясын жақсартуға және ет құс шаруашылығының табыстылығын арттыруға ықпал етті. Нәтижелер үшінші тәжірибелік топтың диеталарын экономикалық тұрғыдан ең тиімді деп табудың және өсірудің өнеркәсіптік тәжірибесінде пайдалануды ұсынуға мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Убойные показатели имеют важное экономическое значение, поскольку напрямую отражают продуктивность птицы, эффективность кормления и формируют доходность производства. Анализируя полученный материал по данным убоя молодняка гусят 2024 года при использовании рыбной муки, установлено, что предубойная масса у гусят І контрольной группы была меньше, чем во ІІ опытной группе у самцов на 641,4 г (17,28 %, Р>0,999); а в ІІІ опытной группе – на 1419,4 г (38,25 %, Р>0,999); соответственно у самок – 646,8 г (20,73 %, Р>0,999) и 1338,0 г (42,89 %, Р>0,999). В то же время при добавлении DL-метионина (2025 год) предубойная живая масса птииц ІІ, ІІІ опытных групп была выше аналогов І контрольной группы по самцам на 721,0 г (19,91%; Р>0,999) и 1434,4 г (39,61%; Р>0,999); по самкам – 457,2 г (1306%; Р>0,999) и 986,6 г (28,19%; Р>0,999) соответственно, что свидетельствует об интенсивном росте и лучшем использовании питательных веществ корма.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Сою көрсеткіштері маңызды экономикалық маңызға ие, өйткені олар құстың өнімділігін, азықтандыру тиімділігін тікелей көрсетеді және өндіріс кірістілігін қалыптастырады. Алынған материалды талдай отырып, 2024 жылғы жас қаздарды сою деректері бойынша балық ұнын пайдалану кезінде І бақылау тобындағы қаздардың сою алдындағы массасы ІІ тәжірибелік топтағыдан 641,4 г – ға (17,28%, Р>0,999) аз екендігі анықталды; ал ІІІ тәжірибелік топта-1419,4 г-ға (38,25 %, Р>0,999); тиісінше аналықтарда – 646,8 г (20,73 %, Р>0,999) және 1338,0 г (42,89 %, Р > 0,999). Сонымен қатар, DL-метионинді қосқанда (2025 жыл) ІІ, ІІІ тәжірибелік топтағы құстардың сою алдындағы тірі салмағы ерлер бойынша І бақылау тобының аналогтарынан 721,0 г (19,91%; Р>0,999) және 1434,4 г (39,61%; Р>0,999) жоғары болды; аналықтары бойынша – 457,2 г (1306% ; Р>0,999) және 986,6 г (28,19%; Р>0,999) сәйкесінше, бұл жемшөп қоректік заттардың қарқынды өсуі мен жақсы пайдаланылуын көрсетеді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты комплексных исследований внедрены в хозяйства, занимающиеся разведением водоплавающих птиц, а также используются в личных подсобных хозяйствах, что способствует эффективному ведению интенсивной технологии выращивания, содержания и кормления, а также повышению производства мяса.

Level of implementation (in Kazakh) : Кешенді зерттеулердің нәтижелері суда жүзетін құстарды өсірумен айналысатын шаруашылықтарға енгізілген және жеке қосалқы шаруашылықтарда да қолданылуда, бұл бағып-күту, азықтандырудың интенсивті технологиясын тиімді жүргізуге және ет өндіруді арттыруға ықпал етеді.

Efficiency (in Russian) : Выраженный экономический эффект получен в третьей опытной группе уток: масса съедобных частей увеличилась на 504,1 г (126 %), доход – на 1008,1 тг (126 %), затраты – на 516,7 тг (120,1 %), а прибыль выросла на 491,4 тг (137,8 %). Таким образом, наиболее рентабельным оказался вариант III, обеспечивший наибольший прирост массы и положительное соотношение прибыли к затратам, что подтверждает экономическую эффективность использования пробиотических добавок. Молодняк уток и гусей проявили более выраженную реакцию на использование улучшенных рационов, особенно в опытной группе III и IV, где прибыль выросла на 137,8 % у самцов и на 126,2 % у самок. У гусей также зафиксирована положительная динамика – прибыль у самок увеличилась в 1,5-1,8 раза, а у самцов достигла 2105 тенге при росте массы до 3015 г. Эти результаты подтверждают высокую эффективность использования пробиотических добавок, улучшающих усвоение питательных веществ и конверсию корма.

Efficiency (in Kazakh) : Үшінші тәжірибелік топтағы үйректердің айтарлықтай экономикалық әсер байқалды: жеуге жарамды ет массасы 504,1 г-ға (126%), кіріс 1008,1 теңгеге (126%), шығын 516,7 теңгеге (120,1%), ал пайда 491,4 теңгеге (137,8%) өсті. Осылайша, ең тиімді нұсқа – III топ құстарына ұсынылған азықтандыру және бағып-күту әдісін қолдану, ол ең үлкен масса өсімін қамтамасыз етіп, пайда мен шығынның оң қатынасын көрсетіп, пробиотикалық қоспаларды қолданудың экономикалық тиімділігін де растайды. Үйрек және қаздарды балансталған рациондарды қолдануға айқын реакция байқалды, әсіресе III және IV тәжірибелік топтарда, онда аталықтарында пайда 137,8%, ал аналықтарда 126,2% өсті. Қаздарда да оң динамика тіркелді: аналықтарда пайда 1,5–1,8 есе артса, еркектерде 2105 теңгеге жетіп, масса 3015 г-ға дейін өсті. Бұл нәтижелер пробиотикалық қоспаларды қолданудың қоректік заттардың сіңірілуін және жемді пайдалану тиімділігін жақсартуда жоғары тиімділігін растайды.

Field of application (in Russian) : Птицеводство, целевые потребители – различные сельхозагроформирования, сельскохозяйственные ярмарки.

Field of application (in Kazakh) : Құс шаруашылығы, мақсатты тұтынушылар – әртүрлі ауыл шаруашылығы агроқұрылымдары, ауыл шаруашылығы жәрмеңкелері.