The object of research, development or design (in Russian) : Носоглоточные смывы, сыворотки крови, изоляты вирусов

The object of research, development or design (in Kazakh) : Мұрын-жұтқыншақ шайындылары, қан сарысулары, вирустарының изоляттары

Aim of work (in Russian) : Комплексный анализ респираторного вирома собак в Казахстане для выявления циркуляции потенциально опасных зоонозных патогенов.

Aim of work (in Kazakh) : Қауіпті зоонозды қоздырғыштардың айналымын анықтау үшін Қазақстандағы иттердің респираторлық вирусына кешенді талдау жасау.

Методы исследования (на русском) : Сбор биологического материала, ОТ-ПЦР в режиме реального времени, изоляция и культивирование вируса в системе развивающихся куриных эмбрионов и культуре клеток MDCK, РТГА, ИФА, метагеномный анализ, методы математической статистики.

Методы исследования (на казахском) : Биологиялық материалды жинау, нақты уақыт режимінде ПТР анықтау, дамып келе жатқан тауық эмбриондары жүйесінде және MDCK жасуша культурасында вирусты оқшаулау және өсіру, ГАТР, ИФТ, метагеномдық талдау, математикалық статистика әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2023–2025 годах у собак в Казахстане исследовано1832 мазка из носоглотки и 502 сыворотки крови. У собак была выявлена циркуляция вирусов гриппа типа A (H1N1 и H3N2). Изолированы пять гемагглютинирующих агентов, включая A/dog/Almaty/01/2024, идентифицированный как вирус гриппа A/H1N1. Секвенирование нового поколения показало, что респираторный виром собак на 29% состоит из бактериальных и на 0,03% из вирусных последовательностей. Полногеномное секвенирование A/dog/Almaty/01/2024 показало его принадлежность к человеческой линии H1N1, циркулирующей в 2023–2025 годах. Были получены полные геномные последовательности парвовируса собак (CPV) и цирковируса (CCV), выявившие сходство CPV с китайскими штаммами 2016 года (MF805796). Цирковирус собак KZ_2024 сформировал клад, отличный от китайских штаммов, и объединился со штаммами из Юго-Восточной Азии. В последовательностях CPV и CCV из Казахстана были обнаружены уникальные аминокислотные замены.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2023-2025 жылдары Қазақстанда иттерде 1832 мұрын-жұтқыншақ жағындысы және 502 қан сарысуы зерттелді. Иттерде А типті тұмау вирустарының айналымы анықталды (H1N1 және H3N2). А/H1N1 тұмау вирусы ретінде анықталған a/dog/Almaty/01/2024 қоса алғанда, бес гемагглютинациялаушы агент оқшауланған. Жаңа буын секвенциясы иттердің тыныс алу вирусының 29% бактериялық және 0,03% вирустық тізбектерден тұратынын көрсетті. A/dog/Almaty / 01 / 2024 геномдық толық реттілігі оның 2023-2025 жылдары айналымдағы H1N1 адам желісіне жататынын көрсетті. Иттердің парвовирусының (CPV) және цирковирустың (CCV) толық геномдық тізбектері алынды, олар CPV-нің 2016 жылғы Қытай штаммдарына (MF805796) ұқсастығын анықтады. Kz_2024 ит цирковирусы Қытай штаммдарынан басқа Қазына құрды және Оңтүстік-Шығыс Азия штаммдарымен біріктірілді. Қазақстаннан CPV және CCV тізбектерінде бірегей аминқышқылдарының алмастырулары табылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Задачи, предусмотренные календарным планом, выполнены в полном объеме. По результатам исследований опубликовано две статьи индексируемых в Science Citation Index Expanded базы данных Web of Science, и (или) в рецензируемом научном издании, имеющем процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 35 (тридцати пяти) и одна статья в отечественном издании, рекомендованном КОКСНВО, принято участие в двух международных научных конференциях. В Национальный Институт Интеллектуальной Собственности подана заявка на патент. Составлены и утверждены методические рекомендации «Методические рекомендации по мониторингу, выявлению и лабораторной диагностике гриппа у животных». Подготовлен и передан на депонирование в Алматинский филиал РГП на ПХВ «Национальный референтный центр по ветеринарии» Комитета ветеринарного контроля и надзора Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан Штамм вируса гриппа А/собака/Алматы/01/2024 (Н1N1).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Күнтізбелік жоспарда көзделген міндеттер толық көлемде орындалды. Зерттеу нәтижелері бойынша Science Citation Index expanded индекстелетін Web of Science дерекқорының екі мақаласы жарияланды және (немесе) Scopus базасында citescore бойынша кемінде 35 (отыз бес) процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымда және КОКСНВО ұсынған отандық басылымда бір мақала екі халықаралық ғылыми конференцияға қатысты. Ұлттық зияткерлік меншік институтына патент алуға өтінім берілді. "Жануарлардағы тұмауды мониторингілеу, анықтау және зертханалық диагностикалау бойынша әдістемелік ұсынымдар"әдістемелік ұсынымдар жасалды және бекітілді. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің "Ветеринария жөніндегі ұлттық референттік орталық" ШЖҚ РМК Алматы филиалына А/ит/Алматы/01/2024 (Н1N1) тұмауы вирусының штаммы дайындалып, сақтауға берілді.

Level of implementation (in Russian) : Разработаны методические рекомендации.

Level of implementation (in Kazakh) : Әдістемелік ұсынымдар әзірленді.

Efficiency (in Russian) : Полученные данные будут способствовать усовершенствованию системы мониторинга и контроля респираторной инфекции у собак на территории Казахстана и обогащению имеющихся знаний новыми сведениями о закономерностях эволюции вирусных патогенов, возможных резервуаров и путей их передачи.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған деректер Қазақстан аумағындағы иттердегі респираторлық инфекцияның мониторингі мен бақылау жүйесін жетілдіруге және вирустық патогендердің, ықтимал резервуарлардың және олардың берілу жолдарының эволюциясы заңдылықтары туралы қолда бар білімді жаңа мәліметтермен байытуға ықпал ететін болады

Field of application (in Russian) : Ветеринарные, санитарно-эпидемиологические службы, медицинские и вирусологические лаборатории.

Field of application (in Kazakh) : Ветеринариялық, санитариялық-эпидемиологиялық қызметтер, Медициналық және вирусологиялық зертханалар