The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования проекта являются степные экосистемы исторически целинных земель Акмолинской области, включающие почвенно-растительный покров, биогеоценозы и природно-ресурсный потенциал региона. В качестве основного объекта анализа рассматриваются почвы, флора и элементы ландшафта степной зоны, подвергшиеся изменениям в результате массового освоения целинных и залежных земель в 1950–1960-х годах.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаның зерттеулері Ақмола облысының тарихи тың жерлерінің далалық экожүйелеріне, соның ішінде топырақ пен өсімдік жамылғысына, биогеоценоздарға және аймақтың табиғи ресурстық әлеуетіне бағытталған. Талдаудың негізгі бағыты 1950-1960 жылдардағы тың және тыңайған жерлерді жаппай игеру нәтижесінде өзгерген далалық аймақтың топырағы, флорасы және ландшафт элементтері.

Aim of work (in Russian) : Исследовать уникальные природные и биологические особенности степных экосистем исторически целинных земель Акмолинской области для разработки устойчивых методов использования природных ресурсов и поддержания баланса между экономической деятельностью и сохранением биоразнообразия. Исследования включает в себя изучение воздействия человеческой деятельности на степные экосистемы и разработку мер для их охраны и восстановления.

Aim of work (in Kazakh) : Табиғи ресурстарды пайдаланудың тұрақты әдістерін әзірлеу және шаруашылық қызмет пен биологиялық әртүрлілікті сақтау арасындағы теңгерімді сақтау үшін Ақмола облысының тарихи тың жерлерінің далалық экожүйелерінің бірегей табиғи-биологиялық ерекшеліктерін зерттеу. Бұл зерттеу адам әрекетінің далалық экожүйеге әсерін зерттеуді және оларды қорғау және қалпына келтіру шараларын әзірлеуді қамтиды.

Методы исследования (на русском) : В проекте применяются комплексные методы геоэкологического анализа, включающие полевые, лабораторные и компьютерные исследования. Используются геоэкологические и эколого-географические методы для оценки физико-географических условий, структуры экосистем и степени антропогенного воздействия. Применяются ГИС-технологии и данные дистанционного зондирования Земли: создание баз геоданных, дешифрирование космических снимков, построение тематических карт почв и растительности с использованием ArcGIS 10.8, методов интерполяции и нейронных сетей. Полевые исследования включают отбор проб почв, описание растительного покрова и экспресс-анализ на месте. В лабораторных условиях выполняются физико-химические анализы (pH, органическое вещество, подвижные формы N, P, K, тяжёлые металлы). Математико-картографическое моделирование и статистическая обработка данных обеспечивают прогноз эколого-геохимических показателей. Комплексное применение этих методов повышает достоверность и воспроизводимость результатов исследования степных экосистем Акмолинской области.

Методы исследования (на казахском) : Жоба аясында геоэкологиялық талдаудың кешенді әдістері қолданылады, оған далалық, зертханалық және компьютерлік зерттеулер кіреді. Экожүйелердің құрылымы мен антропогендік әсер деңгейін бағалау үшін геоэкологиялық және экологиялық-географиялық әдістер пайдаланылады. ГИС технологиялары мен Жерді қашықтықтан зондтау деректері негізінде деректер базасы құрылып, топырақ пен өсімдік карталары ArcGIS 10.8 бағдарламасында интерполяция және нейрондық желілер әдістерімен жасалады. Далалық зерттеулерге топырақ үлгілерін іріктеу, өсімдік жамылғысын сипаттау және экспресс-талдау кіреді. Зертханада физика-химиялық талдау (pH, органикалық заттар, қозғалмалы N, P, K және ауыр металдар) жүргізіледі. Математикалық-картографиялық модельдеу мен статистикалық өңдеу экологиялық-геохимиялық көрсеткіштерді болжауға мүмкіндік береді. Осы әдістердің кешенді қолданылуы Ақмола облысының дала экожүйелерін зерттеу нәтижелерінің сенімділігі мен қайталанғыштығын қамтамасыз етеді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате исследований получены новые данные о геоэкологическом состоянии почв и флоры степных экосистем Акмолинской области. Проведён анализ содержания тяжёлых металлов в почвах, рассчитаны коэффициенты загрязнения (CF), индексы геоаккумуляции (Igeo), экологического риска (Er) и нагрузки загрязнения (PLI), что позволило выявить зоны умеренного и сильного загрязнения. Созданы карты пространственного распределения элементов и оценены источники антропогенного воздействия. Выявлено 138 видов сосудистых растений (87 родов, 30 семейств), характеризующих флористическое разнообразие лесостепного комплекса. Впервые для региона применён интегративный подход, сочетающий флористические, геохимические, статистические и ГИС-методы анализа. Разработаны геоэкологические карты и база данных почвенно-растительного покрова. Результаты имеют научную и практическую значимость для экологического мониторинга, оценки рисков и разработки рекомендаций по рациональному использованию и охране степных экосистем Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу нәтижесінде Ақмола облысының дала экожүйелерінің топырақ және флорасының геоэкологиялық жағдайы туралы жаңа деректер алынды. Топырақтағы ауыр металдардың мөлшері анықталып, ластану коэффициенті (CF), геоаккумуляция индексі (Igeo), экологиялық қауіп (Er) және ластану жүктемесі индексі (PLI) есептелді, нәтижесінде орта және жоғары деңгейдегі ластану аймақтары айқындалды. Элементтердің кеңістіктік таралу карталары жасалып, антропогендік әсер көздері бағаланды. Орманды-дала кешенінің флорасын сипаттайтын 87 туыс пен 30 тұқымдасқа жататын 138 тамырлы өсімдік түрі анықталды. Аймақ үшін алғаш рет флоралық, геохимиялық, статистикалық және ГИС әдістерін біріктірген интегративті тәсіл қолданылды. Топырақ пен өсімдік жамылғысының геоэкологиялық карталары мен деректер базасы әзірленді. Нәтижелер экологиялық мониторинг, қауіп-қатерді бағалау және Қазақстанның дала экожүйелерін ұтымды пайдалану мен қорғау жөніндегі ұсынымдарды әзірлеу үшін ғылыми және практикалық маңызға ие.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В ходе выполнения проекта собрано и проанализировано около 74 проб, включая 50 почвенных и 24 растительных образца из 6 районов Акмолинской области. Проведено около 1300–1400 анализов по 18–20 химическим показателям. При сборе гербария выявлено 138 видов сосудистых растений, относящихся к 87 родам и 30 семействам, что отражает высокое флористическое разнообразие региона. Созданы 42 карты, отображающие распределение загрязняющих элементов, типы растительности и геоэкологическое состояние территорий. Результаты опубликованы в 4 статьях, из которых 2 — в журналах Scopus, 2 — в изданиях КОКСОНВО. Создана геоинформационная база данных и цифровые модели загрязнения, предназначенные для экологического мониторинга и рационального природопользования степных экосистем Акмолинской области.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба барысында Ақмола облысының алты ауданынан 50 топырақ және 24 өсімдік үлгісін қосқанда 74--ке жуық үлгі жиналып, талдау жасалды. 18-20 химиялық параметр бойынша шамамен 1300–1400 талдау жүргізілді. Гербарий жинағы аймақтың жоғары флористикалық әртүрлілігін көрсететін 87 тұқымдас пен 30 тұқымдасқа жататын 138 тамырлы өсімдік түрін анықтады. Ластаушы заттардың таралуын, өсімдіктердің түрлерін және аумақтардың геоэкологиялық жағдайын көрсететін 42 карта жасалды. Нәтижелер төрт мақалада жарияланды, оның екеуі Scopus журналдарында және екеуі БҒССҚЕК басылымдарында болды. Ақмола облысының далалық экожүйелерінің экологиялық мониторингі және табиғатты тұрақты пайдалану үшін геоақпараттық деректер базасы және ластанудың цифрлық модельдері құрылды.

Level of implementation (in Russian) : По результатам работы опубликованы 4 научные статьи, из которых 2 — в журналах, индексируемых в базе Scopus, и 2 — в журналах, входящих в перечень КОКСОНВО. Материалы проекта используются в подготовке монографии и методических рекомендаций. Степень внедрения оценивается как научная, результаты готовы к практическому применению.

Level of implementation (in Kazakh) : Жұмыс нәтижелері бойынша төрт ғылыми мақала жарияланды, оның екеуі Scopus индексі бар журналдарда және екеуі БҒССҚЕК тізіміне енгізілген журналдарда болды. Жоба материалдары монография мен әдістемелік ұсыныстарды дайындауда пайдаланылуда. Орындау деңгейі ғылыми негізделген деп бағаланады, ал нәтижелер практикалық қолдануға дайын.

Efficiency (in Russian) : По завершению проекта, полученные результаты исследования дадут возможность определить территории наиболее привлекательные для дальнейшего развития АПК (агропромышленного комплекса) и рекреационных зон. В результате реализации проекта будут получены серии карт современного состояния почвенного покрова, растительности, продуктивности, карта антропогенной нарушенности степной зоны Акмолинской области. На полученной информации будет дано заключение о состоянии и тенденциях развития сельскохозяйственного использования земельного фонда, рационального, а также даны рекомендации рекреационных зон, с целью сохранения биоразнообразия

Efficiency (in Kazakh) : Жоба аяқталғаннан кейін алынған зерттеу нәтижелері агроөнеркәсіптік кешенді (АӨК) және рекреациялық аймақтарды одан әрі дамыту үшін ең тартымды аймақтарды анықтауға мүмкіндік береді. Жоба аясында топырақ жамылғысының, өсімдіктердің және өнімділіктің ағымдағы жағдайының бірқатар карталары, сондай-ақ Ақмола облысының дала аймағындағы антропогендік бұзылу картасы жасалады. Алынған ақпарат негізінде тұрақты ауыл шаруашылығы жерлерін пайдаланудың жай-күйі мен даму үрдістері, сондай-ақ биоәртүрлілікті сақтауға бағытталған рекреациялық аймақтарға арналған ұсыныстар туралы қорытынды жасалады.

Field of application (in Russian) : Область применения полученных результатов лежит в сфере развития экологической образованности общества, изученности исторически целинных земель и рационального использования земельных ресурсов, с целью управления местными исполнительными органами хозяйственной деятельности в регионе.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелерді қолдану аясы аймақтағы жергілікті атқарушы органдардың шаруашылық қызметін басқару мақсатында қоғамның экологиялық білімін дамыту, тарихи тың жерлерді зерттеу және жер ресурстарын тиімді пайдалану болып табылады.