The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследования в программе являются зоны влияния источников техногенных загрязнений Восточно-Казахстанской области.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектілері: бағдарламаның зерттеу объектілері Шығыс Қазақстан облысының техногендік ластану көздерінің әсер ету аймақтары болып табылады

Aim of work (in Russian) : Экологический мониторинг Восточно-Казахстанской области для устойчивого развития сельского хозяйства и стабилизации качества окружающей среды.

Aim of work (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту және қоршаған орта сапасын тұрақтандыру үшін Шығыс Қазақстан облысының экологиялық мониторингі.

Методы исследования (на русском) : Использованы методы и технологий географической информационной системы (ГИС) и дистанционного зондирования (ДЗЗ), химический анализ почвы, микробиологические методы, выделение и оценка качества РНК, подготовка библиотеки, секвенирование РНК, rtPCR

Методы исследования (на казахском) : Бағдарламады географиялық ақпараттық жүйенің (ГАЖ) және қашықтықтан зондтаудың (ЖҚЗ) әдістері мен технологиялары, топырақтың химиялық талдауы, микробиологиялық әдістер, РНҚ-ны оқшаулау және сапасын бағалау, кітапхананы дайындау, РНҚ секвенциясы, rtPCR әдістері қолданылды

Obtained results and novelty (in Russian) : Создана карта землепользования по данным Landsat и Sentinel, выявлено, что 39% территории занимают пастбища. С 2000 года наблюдается рост урбанизированных зон, особенно в Усть-Каменогорске. 2 специалистов прошли обучение в DLR, повысив уровень ГИС-компетенций; Проведенный анализ показал техногенное воздействие на почвы региона, особенно по цинку, меди и кадмию. В промышленных районах зафиксированы превышения ПДК по свинцу и кадмию, что требует постоянного мониторинга. Метагеномный анализ выявил высокое биоразнообразие (около 2350 видов микроорганизмов); проведено исследование растительности в техногенных зонах в результате зафиксировано 254 вида растений, преобладают Asteraceae и Poaceae. Отмечено присутствие устойчивых и адвентивных видов, признаки восстановления экосистем на бывших промплощадках; РНК-секвенирование Triticum, Avena и Helianthus выявило активацию генов защиты и адаптации к тяжёлым металлам, что подтверждает формирование устойчивости растений к техногенному стрессу.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Landsat және Sentinel мәліметтері бойынша жерді пайдалану картасы құрылды, аумақтың 39% жайылымдар алып жатқаны анықталды. 2000 жылдан бастап, әсіресе Өскеменде урбанизацияланған аймақтардың өсуі байқалды. 2 маман DLR-де ГАЖ құзыреттілігін арттыра отырып оқыды; жүргізілген талдау аймақтың топырағына, әсіресе мырыш, мыс және кадмийге техногендік әсерін көрсетті. Өнеркәсіптік аудандарда қорғасын мен кадмий бойынша ШРК асып кеткені тіркелді, бұл тұрақты мониторинг жасау керек екендігін айқындайды. Метагеномдық талдау жоғары биоәртүрлілікті анықтады (микроорганизмдердің шамамен 2350 түрі); техногендік аймақтардағы өсімдіктерге зерттеу жүргізілді, нәтижесінде өсімдіктердің 254 түрі тіркелді, Asteraceae және Poaceae басым екендігін анықталды. Тұрақты және адвентивті түрлердің болуы, бұрынғы өндіріс орындарында экожүйелердің қалпына келу белгілері байқалды; Triticum, Avena және Helianthus РНҚ сиквенирлеу нәтижесі өсімдіктердің техногендік стресске төзімділігінің қалыптасуын растайтын қорғаныс гендерінің белсендірілуін және ауыр металдарға бейімделуін анықтады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели заключаются в восстановлении флоры и улучшения устойчивости экосистем к загрязнениям с учетом экономической эффективности исследований и затрат.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі конструктивті және техникалық-экономикалық көрсеткіштер зерттеу мен шығындардың экономикалық тиімділігін ескере отырып, флораны қалпына келтіру және экожүйелердің ластануға төзімділігін жақсарту болып табылады

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Эффективность исследований заключается в увеличении точности и эффективности мониторинга загрязнения почвы, улучшения экологического состояния и восстановление флоры в техногенных зонах

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеудің тиімділігі топырақтың ластануын бақылаудың дәлдігі мен тиімділігін арттыру, экологиялық жағдайды жақсарту және техногендік аймақтардағы флораны қалпына келтіру болып табылады.

Field of application (in Russian) : охрана окружающей среды, селькое хозяйство и биотехнология.

Field of application (in Kazakh) : қоршаған ортаны қорғау, ауыл шаруашылығы және биотехнология.