The object of research, development or design (in Russian) : Изучение уровня радиационной опасности почвы, растений, водоемов и продуктов животноводства проводилось в четырех основных регионах Казахстана: Кызылординской, Туркестанской, Алматинской и Абайской областях. Выбор регионов обусловлен почвенными, климатическими и географическими особенностями. На первом этапе исследования биологическое действие сорбентов изучалось на мышах. На втором этапе исследования проводились на лабораторных крысах породы Вистар для оценки эффективности сорбентов по определенному критерию – выведению радионуклидов из организма животных.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Топырақтың, өсімдіктердің, су объектілерінің және мал шаруашылығы өнімдерінің радиациялық қауіптілік деңгейін зерттеу Қазақстанның төрт негізгі аймағында: Қызылорда, Түркістан, Алматы және Абайда жүргізілді. Бұл аймақтар топырақ, климат және географиялық ерекшеліктеріне қарай таңдалды. Жануарлардың денелерінен радионуклидтерді жоюға арналған препараттардың тиімділігін бағалау үшін зерттеу бірінші кезеңде сорбенттердің биологиялық әсері тышқандарда зерттелді. Ал Екінші кезеңде Wistar зертханасының егеуқұйрықтарында сорбенттердің тиімділігін нақты критерийлерге, атап айтқанда, жануарлар денесінен радионуклидтерді жоюға бағалау үшін зерттеулер жүргізілді.

Aim of work (in Russian) : Цель этого проекта состоит в том, чтобы разработать новые эффективные способы снижения радиоактивности в организме животных и продукции животноводства

Aim of work (in Kazakh) : Бұл жобаның мақсаты – жануарлар мен мал өнімдерінің радиоактивтілігін азайтудың жаңа тиімді жолдарын әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : С целью исследования эффективности использования препаратов природного и синтетического происхождения проведено испытания препарата отечественного и зарубежного производства, предназначенного для выведения радионуклидов цезия и стронция из организма животных. В первом этапе было изучено биологическое действие исследуемых сорбентов на мышах. На втором этапе были проведены исследования на лабораторных крысах, для оценки эффективности использования сорбентов по определенным критериям, а именно выведения радионуклидов из организма животных. Исследование проводилось в лаборатории радионуклидной диагностики отделения Радиологии и Ядерной медицины АО «Казахский научно-исследовательский институт онкологии и радиологии (КазНИИОиР). В качестве радионуклидного изотопа был использован технеций-99m (99mTc) – дочерний продукт бета-распада радиоизотопа молибдена-99 (99Mo). Измерение активности вводимой дозы проводилось с помощью ионизационной камеры Capintec CRC-15R Визуализация накопления 99mТс в организме испытуемых осуществлялась с помощью однофотонного эмиссионного компьютерного томографа (ОЭФКТ) Philips Forte в планарном режиме с использованием коллиматора LEGP Обработка полученных данных выполнялась с использованием программного обеспечения JETStream Workspace 3.0 и инструмента обработки «Thyroid analitic». Данные измерения каждого животного представлены в индивидуальной регистрационной карте.

Методы исследования (на казахском) : Табиғи және синтетикалық препараттардың тиімділігін зерттеу үшін жануарлар денелерінен цезий және стронций радионуклидтерін жоюға арналған отандық және халықаралық өндірілген препаратқа сынақтар жүргізілді. Бірінші кезеңде зерттелетін сорбенттердің биологиялық әсері тышқандарда зерттелді. Екінші кезеңде зертханалық егеуқұйрықтарда сорбенттердің тиімділігін нақты критерийлер бойынша бағалау үшін зерттеулер жүргізілді, атап айтқанда, жануарлар организмінен радионуклидтерді жою. Зерттеу Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының (ҚазҒЗИОҒЗИ) радиология және ядролық медицина бөлімінің радионуклидті диагностика зертханасында жүргізілді. Радионуклидті изотоп ретінде молибден-99 (99М) радиоизотопының бета-ыдырауының еншілес өнімі технеций-99м (99мТc) пайдаланылды. Енгізілген доза Capintec CRC-15R иондаушы камерасы арқылы өлшенді. Зерттелетіндердің денелеріндегі 99 мТц жинақтауды визуализациялау LEGP коллиматоры бар жазық режимде Philips Forte бірфотонды эмиссиялық компьютерлік томография (SPECT) сканерін пайдаланып орындалды. Алынған деректер JETStream Workspace 3.0 бағдарламалық жасақтамасы мен «Қалқанша безінің аналитикалық» өңдеу құралы арқылы өңделді. Әрбір жануар бойынша өлшеу деректері жеке тіркеу нысанында көрсетіледі.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате обработки данных сцинтиграмм каждого животного был выявлен процент накопления 99mТс в зависимости от времени во всем теле и отдельно – в желудочно-кишечном тракте (ЖКТ) испытуемых. Изменение накопления РФП у животных с течением времени с момента его введения закономерно изменяется: постепенно концентрируясь больше в желудочно-кишечном тракте. Графическое изображение среднего значения накопления 99mTc в зависимости от времени и органа представлен на рисунках. Стоит отметить, что в связи с движением конечностей и хвоста исследуемых крыс и экстравазацией сосудов при введении РФП в полученных данных могут быть погрешности до 5% по общему уровню накопления, при этом уровень накопления в области интереса - ЖКТ (ROI1) имеет погрешность измерения всего лишь до 0,2%. Исследование показало различия в накоплении РФП между двумя группами испытуемых животных. Таким образом, полученные данные замеров в первой группе демонстрировали более высокий общий уровень накопления радиофармпрепарата сразу после введения РФП и наиболее быстрое перераспределение (скопление) радиофармпрепарата в желудочно-кишечном тракте на протяжении всего времени исследования.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Әрбір жануардың сцинтиграммасынан алынған мәліметтерді өңдеу нәтижесінде сыналушылардың бүкіл ағзасында және бөлек асқазан-ішек жолдарында (АІЖ) уақытқа байланысты 99мТц жинақталу пайызы анықталды. Жануарлардағы радиофармацевтикалық препараттардың жинақталуының өзгеруі оны енгізген сәттен бастап табиғи түрде өзгереді: біртіндеп асқазан-ішек жолында көбірек шоғырланады. Уақыт пен органға байланысты 99 мТц жинақтаудың орташа мәнінің графикалық көрінісі суреттерде берілген. Радиофармацевтикалық препараттарды енгізу кезінде зерттелетін егеуқұйрықтардың аяқ-қолдары мен құйрықтарының қозғалуына және қан тамырларының экстравазациясына байланысты алынған деректерде жалпы жинақтау деңгейінде 5%-ға дейін қателіктер болуы мүмкін екенін атап өткен жөн. қызығушылық аймағында жинақтау - асқазан-ішек жолдарының (ROI1) өлшеу қателігі тек 0,2% дейін. Зерттеу сыналатын жануарлардың екі тобының арасында радиофармацевтикалық препараттардың жинақталуының айырмашылығын көрсетті. Осылайша, бірінші топтағы алынған өлшеу деректері радиофармацевтикалық препараттарды енгізгеннен кейін бірден жоғарырақ жалпы радиофармацевтикалық жинақтау деңгейін және бүкіл зерттеу кезеңінде асқазан-ішек жолында радиофармацевтикалық заттардың ең жылдам қайта таралуын (жинақталуын) көрсетті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономическая эффективность проекта значительны, так как в результате осуществления проекта были разработаны новые подходы и критерии в системе– оценки радиационного риска и разработка способов снижения содержания радионуклидов в организме животных и продукции животноводства.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның экономикалық тиімділігі маңызды, өйткені жобаның нәтижесінде радиациялық тәуекелді бағалау жүйесінде жаңа тәсілдер мен критерийлер әзірленді және жануарлар мен мал шаруашылығы өнімдерінің организмдеріндегі радионуклидтердің құрамын төмендету әдістері әзірленді.

Level of implementation (in Russian) : Целевыми потребителями полученных результатов могут быть МСХ РК, МОН РК, хозяйствующие субъекты занимающиеся разведением животных и реализацией продукции животноводства, а также научно-исследовательские учреждения и высшие учебные заведения.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған нәтижелердің мақсатты тұтынушылары Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі, Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі, асыл тұқымды мал өсірумен және мал шаруашылығы өнімдерін өткізумен айналысатын кәсіпкерлік субъектілері, сондай-ақ ғылыми-зерттеу мекемелері мен жоғары оқу орындары болуы мүмкін.

Efficiency (in Russian) : эффективность полученных научных результатов высокая, так как использование результатов научных исследований, выполненных по проекту, позволят хозяйствующим субъектам Абайской области, занимающихся животноводством, а также расположенных на радиационно-опасных территориях снизить риск, от использования и реализации населению загрязненной радиоактивными веществами продукции животноводства.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған ғылыми нәтижелердің тиімділігі жоғары, өйткені жоба аясында жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижелерін пайдалану Абай ауданының мал шаруашылығымен айналысатын, сондай-ақ радиациялық қауіпті аймақтарда орналасқан шаруашылық жүргізуші субъектілеріне радиоактивті заттармен ластанған мал шаруашылығы өнімдерін халыққа пайдалану және сату қаупін азайтуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство. Животноводство. Ветеринария

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы. Малшаруашылығы. Ветеринария