The object of research, development or design (in Russian) : Казахская лошадь адаевского типа

The object of research, development or design (in Kazakh) : Адай түріндегі қазақ жылқысы

Aim of work (in Russian) : Исследовать ассоциации между генотипами и продуктивными характеристиками у казахской лошади адаевского типа для оптимизации селекционных программ и повышения продуктивных качеств

Aim of work (in Kazakh) : Селекциялық бағдарламаларды оңтайландыру және өнімділік қасиеттерін арттыру үшін Адай типіндегі қазақ жылқысының генотиптері мен өнімділік сипаттамалары арасындағы ассоциацияларды зерттеу

Методы исследования (на русском) : Зоотехнические методы исследования включают в себя оценку экстерьерно-конституциональных особенностей лошадей адаевского типа путем взятия основных промеров с использованием инструментов для зоотехнической оценки: высота в холке, косая длина туловища, обхват груди, обхват пясти, а также живая масса. Молекулярно-генетические методы исследования базируются на отборе биологического материала (волосяные луковицы) у лошадей из трех хозяйств Мангыстауской области. Выделение геномной ДНК осуществляется с использованием коммерческих наборов согласно протоколу производителя. Качество и количество выделенной ДНК оценивается спектрофотометрическим методом и методом электрофореза в агарозном геле. Полногеномное генотипирование проводится на чипе высокой плотности Illumina Equine SNP80 BeadChip, содержащем более 80 000 SNP маркеров. Биоинформатические методы применяются для анализа полученных данных генотипирования и включают: - контроль качества данных с фильтрацией по частоте успешности генотипирования (call rate), частоте минорного аллеля и равновесию Харди-Вайнберга; - полногеномный анализ ассоциаций (GWAS) с использованием программного обеспечения PLINK.

Методы исследования (на казахском) : Зоотехникалық зерттеу әдістері зоотехникалық бағалау құралдарын қолдана отырып, негізгі өлшемдерді алу арқылы адай типті жылқылардың экстерьерлік-конституциялық ерекшеліктерін бағалауды қамтиды: шоқтық биіктігі, дененің қиғашұзындығы, кеуде айналымы, жіліншік айналымы және тірі салмағы. Зерттеудің молекулалық-генетикалық әдістері Маңғыстау облысының үш шаруашылығынан жылқыларда биологиялық материалды (қыл түбірімен) іріктеуге негізделген. Геномдық ДНҚ-ны бөлу өндірушінің хаттамасына сәйкес коммерциялық жиынтықтар арқылы жүзеге асырылады. Бөлінген ДНҚ сапасы мен мөлшері спектрофотометриялық әдіспен және агарозды гельдегі электрофорез әдісімен бағаланады. Толық геномдық генотиптеу 80 000-нан астам SNP маркерлері бар Illumina Equine SNP80 BeadChip жоғары тығыздықтағы чипте жүзеге асырылады. Алынған генотиптеу деректерін талдау үшін биоинформатикалық әдістер қолданылады: - деректердің сапасын бақылау, генотиптеу сәттілігіне қатысты жиілік (call rate), минорлық аллель жиілігі және Харди-Вайнберг тепетеңдігі бойынша фильтрден өткен деректер сапасын бақылау; - PLINK бағдарламалық құралын пайдалана отырып, ассоциацияларды толық геномдық талдау (GWAS).

Obtained results and novelty (in Russian) : В проекте проведён комплексный анализ генотипов и фенотипов адайского типа казахской лошади с целью выявления SNP-маркеров, связанных с продуктивными признаками. Из 300 животных после контроля качества в исследование включено 183 особи с 68 193 SNP. Использованы показатели: высота в холке, длина туловища, обхваты груди и пясти, живая масса и отклонение от средней массы. PCA-анализ подтвердил генетическую однородность выборки. Ассоциативный анализ (GWAS) выполнен с помощью пакета GAPIT (модели FarmCPU и BLINK). Значимые SNP выявлены на хромосомах 1, 2, 3, 4, 6, 7, 9, 15, 19, 21 и 28. Наиболее важные маркеры: BIEC2-50032 (Chr1), AX-103549455 (Chr3), BIEC2_951656 (Chr6), Affx-102053604 (Chr7), BIEC2_431018 (Chr19), BIEC2_739236 (Chr28). Значения p-value варьировали от 1,07×10⁻⁴ до 8,28×10⁻³, что указывает на статистически значимые ассоциации с морфологическими и мясными признаками. Впервые для адайского типа проведён полный цикл GWAS с использованием микрочипа Illumina Equine SNP80k BeadChip; выявлены специфические SNP, связанные с ростом и продуктивностью; создана база генотипов и фенотипов (183 особи), что формирует основу для геномно-обоснованной селекции и дальнейшего совершенствования мясных и адаптивных качеств лошадей.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобасы аясында адай типіндегі қазақ жылқыларының генотиптік және фенотиптік деректері кешенді түрде талданып, өнімділік белгілерімен байланысты SNP-маркерлер анықталды. 300 бас малдың ішінен сапаны бақылаудан кейін 183 үлгі, 68 193 SNP бойынша зерттеуге енгізілді. Қолданылған белгілер: шоқтық биіктік, дененің қиғаш ұзындығы, кеуде және пясть айналымы, тірі салмақ және орташа салмақтан ауытқу. PCA талдауы популяцияның генетикалық біртектілігін растады. GWAS ассоциативтік талдауы GAPIT пакеті (FarmCPU және BLINK модельдері) арқылы орындалды. Маңызды SNP-маркерлер 1, 2, 3, 4, 6, 7, 9, 15, 19, 21 және 28-хромосомаларда анықталды. Негізгі маркерлер: BIEC2-50032 (Chr1), AX-103549455 (Chr3), BIEC2_951656 (Chr6), Affx-102053604 (Chr7), BIEC2_431018 (Chr19), BIEC2_739236 (Chr28). p-мәндері 1,07×10⁻⁴ пен 8,28×10⁻³ аралығында болып, морфологиялық және ет өнімділігімен сенімді байланысын көрсетті. Адай типіндегі қазақ жылқылары бойынша алғаш рет Illumina Equine SNP80k BeadChip микрочипі негізінде толық GWAS жүргізілді; өнімділік пен өсуге әсер ететін жаңа SNP-маркерлер анықталды; 183 үлгіден тұратын генотиптік және фенотиптік база құрылып, геномдық селекцияға және еттік әрі бейімделгіш қасиеттерді жетілдіруге ғылыми негіз қаланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Полученные результаты дадут представление о происхождении казахской лошади адаевского типа и генетическом механизме формирования их продуктивных качеств. SNP-маркеры, которые будут выявлены в исследовании, помогут разработать стратегии сохранения различных местных пород лошадей. Проведение генетического тестирования лошадей по маркерам в раннем возрасте повысит интенсивность селекции в коневодстве, позволит спрогнозировать продуктивные качества, повысив рентабельность производства. Внедрение результатов проекта в селекционные процессы в коневодстве позволить увеличить объёмы и улучшить качество производимой продукции.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Алынған нәтижелер Адай типіндегі қазақ жылқысының шығу тегі және олардың өнімді қасиеттерін қалыптастырудың генетикалық механизмі туралы түсінік береді. Зерттеуде анықталатын SNP маркерлері әртүрлі жергілікті жылқы тұқымдарын сақтау стратегияларын дамытуға көмектеседі. Жылқыларды маркерлер бойынша ерте жаста генетикалық тестілеу жылқы шаруашылығындағы селекцияның қарқындылығын арттырады, өндірістің рентабельділігін арттыра отырып, өнімді қасиеттерді болжауға мүмкіндік береді. Жоба нәтижелерін жылқы шаруашылығындағы селекциялық процестерге енгізу өндірілетін өнімнің көлемін ұлғайтуға және сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген жоқ

Efficiency (in Russian) : Проведённые исследования формируют основу для геномного отбора и точной селекции адайских лошадей, что позволит значительно повысить продуктивность и качество животных. Выявленные маркеры могут обеспечить переход от традиционных методов разведения к геномным технологиям, основанным на молекулярных маркерах. Это повысит точность прогнозирования племенной ценности, сократит сроки селекционного цикла и обеспечит более устойчивый генетический прогресс. Внедрение результатов проекта в практику коневодства позволит оптимизировать племенную работу, улучшить продуктивность животных, укрепить генетическую структуру породы.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулер адай тұқымды жылқылардың геномдық сұрыптауына және дәл селекциясына негіз қалады. Бұл жануарлардың өнімділігі мен сапасын едәуір арттыруға мүмкіндік береді. Анықталған генетикалық маркерлер дәстүрлі селекция әдістерінен молекулалық маркерлерге негізделген геномдық технологияларға көшуге жол ашады. Бұл тәсіл племендік құндылықты болжаудың дәлдігін арттырып, селекциялық цикл мерзімін қысқартады және тұрақты генетикалық ілгерілеуді қамтамасыз етеді. Жобаның нәтижелерін жылқы шаруашылығына енгізу племендік жұмысты оңтайландыруға, жануарлардың өнімділік көрсеткіштерін жақсартуға және тұқымның генетикалық құрылымын нығайтуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Целевыми потребителями результатов проекта являются исследователи генома сельскохозяйственных животных и конезаводы

Field of application (in Kazakh) : Жоба нәтижелерінің мақсатты тұтынушылары ауылшаруашылық жануарларының геномын зерттеушілер және жылқы зауыттары болып табылады