The object of research, development or design (in Russian) : Дикие и местные виды мировой и национальной флоры, новый коллекционный материал коммерческих сортов и линий сельскохозяйственных культур.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Әлемдік және ұлттық флораның жергілікті және жабайы түрлері, ауылшаруашылық дақылдарының коммерциялық сорттары мен линиялардың жаңа коллекциялық материалы.

Aim of work (in Russian) : Создание селекционно-генетической технологии развития агробиоразнообразия, как базовой основы улучшения национальных селекционных программ РК – развитие систем долгосрочного хранения, восстановления, мониторинга и рационального использования сельскохозяйственных культур (масличные, зернофуражные, кормовые, зернобобовые, технические, зерновые, крупяные, овощные, плодовые).

Aim of work (in Kazakh) : Ауылшаруашылығы дақылдарын толықтыру, ұзақмерзімді сақтау, қалпына келтіру, мониторингілеу және тиімді пайдалануда жүйелерін дамыту үшін селекциялық-генетикалық технологияларды құру.

Методы исследования (на русском) : Методика НИР основана на методических указаниях, стандартах и протоколах по интродукции, изучению, документированию и хранению генетических ресурсов сельскохозяйственных культур (масличные, зернофуражные, кормовые, зернобобовые, технические, зерновые, крупяные, овощные, плодовые) и методам общепринятым и современным в биотехнологии, физиологии растений и растениеводстве.

Методы исследования (на казахском) : ҒЗЖ әдістемесі ауылшаруашылық дақылдарының (масличные, зернофуражные, кормовые, зернобобовые, технические, зерновые, крупяные, овощные, плодовые) генетикалық ресурстарын интродукциялау, зерттеу, құжаттау және сақтау бойынша әдістемелік нұсқауларға, стандарттар мен хаттамаларға және өсімдіктер биотехнологиясында, физиологиясында және өсімдік шаруашылығында жалпы қабылданған және қазіргі заманғы әдістерге негізделген.

Obtained results and novelty (in Russian) : Сбор. За отчетный период 2025 года фактически собрано 3605 образцов, план 100: экспедиции -150обр. кормовых культур; обмен и участие в Международном сортоиспытании-3455обр., в том числе: зерновые–1697обр.; зернофуражные-283обр.; зернобобовые-794обр.; кормовые-40обр.; масличные-135обр.; технические-50обр.; крупяные–191обр.; плодово-ягодные–44обр.; овощные-211обр. Мониторинг. Изучено 6946образцов с.-х. культур: зерновые –3183обр.; зернофуражные -158обр.; зернобобовые -213обр.; кормовые -604обр.; масличные -561обр.; технические - 130обр.; крупяные – 370обр.; плодово-ягодные – 1527обр.; овощные - 200обр. Выделено по комплексу хозяйственно-ценных признаков 1082образца. Хранение. За текущий год НИУ было заложено на хранение 2486образцов: зерновые и зернофуражные – 489обр.; зернобобовые -55обр.; кормовые -655обр.; масличные - 112обр.; технические - 50обр.; крупяные – 150обр.; плодово-ягодные – 719обр.; овощные - 262обр. по плану всего - 1000обр. Документирование. В электронную базу и на твердые носители (журналы) занесены 1292 записей - зерновых 469обр.; зернофуражные – 101обр.; зернобобовые – 60обр.; кормовые – 165обр.; масличные – 137обр.; технические – 130обр.; крупяные – 100обр.; овощные – 70обр.; план 1000обр. Использование. В НИР в 2025году было передано 565образцов (план 100обр.) сельскохозяйственных культур. Опубликовано 1 статья в Scopus, 6 статей в журналах рекомендованных ККСОНВО, 1 статья в РИНЦ, 3 статьи в Материалах конференции и 1 каталог, 1 статья в Scopus в печати.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жинау.2025 жылғы есепті кезеңдегі іс жүзінде 3605 үлгі жиналды, жоспар 100: -экспедициялар - жемшөп дақылдары -150үлгі; –халықаралық сорттық сынаққа алмасу және қатысу–3455 үлгі, оның ішінде: дәнді дақылдар-1697үлгі; малазықтық–283үлгі, дәнді бұршақ-794үлгі, жемшөптік–40үлгі, майлы дақылдар-135үлгі, техникалық-50үлгі, жармалық-191үлгі; жеміс-жидек–44үлгі, көкөніс–211үлгі.Мониторинг. Ауыл шаруашылық дақылдардың 6946үлгілері зерттелді: дәнді дақылдар–3183үлгі; малазықтық–158үлгі; дәнді бұршақ–213үлгі; жемшөп-604үлгі; майлы дақылдар–561үлгі; техникалық–130үлгі; жармалық–370үлгі; жеміс-жидек–1527үлгі; көкөніс-200үлгі. Экономикалық құнды сипаттамалар кешені бойынша 1082үлгі анықталды.Сақтау. Ағымдағы жылы ғылыми-зерттеу мекемелерде 2486үлгі сақталды: дәнді және малазықтық–489үлгі; дәнді бұршақ–55үлгі; жемшөп - 655үлгі; майлы дақылдар–112үлгі; техникалық–50үлгі; жармалық–150үлгі; жеміс-жидек–719үлгі; көкөніс-262үлгі. Жоспар бойынша-1000 үлгі. Құжаттама. 1292жазбалар электрондық деректер қорына және қатты тасымалдағыштарға (журналдарға) енгізіледі – дәнді–469үлгі; малазықтық–101үлгі; дәнді бұршақ 60үлгі; жемшөп-165үлгі; майлы дақылдар–137үлгі; техникалық-130үлгі; жармалық–100үлгі; көкөніс–70үлгі. Жоспар бойынша 1000үлгі.Қолдану.2025жылы ауыл шаруашылығы дақылдарының 565үлгі (жоспар 100үлгі) ҒЗ мекемелеріне жіберілді. Scopus-қа ұсынған 1 мақала, ҒЖБССҚК журналдарда 6 мақала, РИНЦте 1 мақала, конференция материалдарында 3 мақала және 1 каталог жарияланды; Scopus-та 1 мақала баспада.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В качестве стандартов сбора, документирования и хранения ГРРПСХ взяты международные стандарты - Introduction to Collecting (K.A. Painting, IPGRI, 1996); Updated Genebank Standards: Minimum Standards for Conservation of Orthodox Seeds (FAO/IPGRI, 2011); Guidebook for Genetic Resources Documentation (K.A. Painting, M.C. Perry, R.A. Denning, W.G. Ayad., IPGRI, 1995) соответственно. За основные конструктивные и технико-экономические показатели при мониторинге генетических ресурсов сельскохозяйственных культур взят уровень выраженности хозяйственно-ценных признаков стандартных сортов используемых в селекции зерновых, зернобобовых, масличных, кормовых, крупяных и технических культур в различных природно-климатических условиях Казахстана.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : ӨГРАТД жинау, құжаттау және сақтау стандарттары ретінде халықаралық стандарттар пайдаланылды - Introduction to Collecting (K. A. Painting, IPGRI, 1996); Updated Genebank Standards: Minimum Standards for Conservation of Orthodox Seeds (FAO/IPGRI, 2011); Guidebook for Genetic Resources Documentation (K. A. Painting, M. C. Perry, R. A. Denning, W. G. Ayad., IPGRI, 1995), тиісінше. Қазақстанның әртүрлі табиғи-климаттық жағдайларында дәнді, бұршақ, майлы, жемшөп, дәнді және техникалық дақылдарды өсіруде қолданылатын стандартты сорттардың экономикалық құнды белгілерінің көріну деңгейі ауыл шаруашылығы дақылдарының генетикалық ресурстары мониторингтеу кезінде негізгі конструктивті және техникалық-экономикалық көрсеткіштері алынды.

Level of implementation (in Russian) : нет

Level of implementation (in Kazakh) : жоқ

Efficiency (in Russian) : Селекционное использование генетических ресурсов дает значительный экономический эффект - от 30 до 60% в достигаемом приросте урожая. Доля оптимально подобранного исходного материала в создании нового сорта оценивается до 20-30% и увеличивается с рационализацией селекционного процесса В результате НИОКР: 1) сокращен процесс селекции продуктивных сортов с/х. культур адаптированных к конкретным экологическим нишам и агротехнологиям; 2) расширено видовое и генетическое разнообразие редких и уязвимых местных дикорастущих видов - сородичей сельскохозяйственных культур - собраны для внедрения в селекцию дикорастущие сородичи природной флоры Казахстана; 3) восстановлены и сохранены семенные коллекций, как для диверсификации, так и адаптации к новым требованиям агрономии, питания и климата; 5) развиты информационные системы анализа Базы данных созданного генофонда; 6) проведен трансферт новых ценных форм с высокими адаптивными свойствами селекционным программам улучшения культур.

Efficiency (in Kazakh) : Генетикалық ресурстарды іріктеп пайдалану өнімділікті 30-дан 60%-ға дейін арттыруда айтарлықтай экономикалық тиімділік береді. Жаңа сортты жасауда оңтайлы таңдалған бастапқы материалдың үлесі 20-30% деп бағаланады және селекциялық процесті рационализациялау кезінде артады. ҒЗТКЖ нәтижесінде: 1) нақты экологиялық тауашалар мен агротехнологияларға бейімделген ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімді сорттарын іріктеу процесі қысқартылды; 2) сирек және осал жергілікті жабайы өсетін түрлердің – ауыл шаруашылығы дақылдарының туыстарының түрлері мен генетикалық әртүрлілігі кеңейтілді, селекцияға интродукциялау үшін Қазақстанның табиғи флорасының жабайы туыстары жинақталды; 3) әртараптандыру үшін, агрономияның, қоректену мен климаттың жаңа талаптарына бейімдеу үшін тұқым коллекциялары қалпына келтірілді және сақтауға алынды; 5) құрылған гендік қорының деректер базасын талдаудың ақпараттық жүйелері дамытылды; 6) ауыл шаруашылығы дақылдарын жақсарту бойынша селекциялық бағдарламаларға жоғары бейімділік қасиеттері бар жаңа бағалы формаларды әкелу жүзеге асырылды.

Field of application (in Russian) : Әлеуетті тұтынушылар - селекционерлер, биотехнология, генетика, физиология саласындағы ғылыми зерттеушілер, фермерлер

Field of application (in Kazakh) : Потенциальные потребители – селекционеры, научные исследователи в области биотехнологии, генетики, физиологии, фермеры