The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования явились биологические образцы от диких птиц и млекопитающих, а также пробы ПЦР положительные грипп А или гемагглютинирующие агенты, выделенные от диких птиц и млекопитающих в различных регионах Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зертте нысаны - жабайы құстар мен сүтқоректілердің биологиялық үлгілері, сондай-ақ Қазақстанның әртүрлі аймақтарындағы жабайы құстар мен сүтқоректілерден алынған А тұмауына ПТР-оң үлгілері немесе гемагглютинациялаушы.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является является изучение эпидемического потенциала актуальных подтипов вирусов гриппа А, циркулирующих среди диких птиц и млекопитающих на территории Казахстана, их филогенетические взаимосвязи, а также трансмисси и адаптации к млекопитающим, как теоретического фундамента для научно-обоснованного прогнозирования вспышек гриппа человека и животных в РК.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Қазақстандағы жабайы құстар мен сүтқоректілер арасында таралатын қазіргі А тұмауы вирусының қосалқы түрлерінің эпидемиялық әлеуетін, олардың филогенетикалық байланыстарын, сүтқоректілерге берілуі мен бейімделуін зерттеу. Бұл зерттеу Қазақстанда адам және жануарлар тұмауының ошақтарын ғылыми негізделген болжау үшін теориялық негіз береді.

Методы исследования (на русском) : В работе использованы современные вирусологические, молекулярно-биологические, биоинформационные методы исследований, клеточные технологии культивирования вирусов и проведен статистический анализ всех изученных показателей.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста заманауи вирусологиялық, молекулалық-биологиялық, биоинформатикалық зерттеу әдістері, вирустарды өсірудің жасушалық технологиялары қолданылып, барлық зерттелген көрсеткіштерге статистикалық талдау жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Секвенированы и проанализированы все восемь генных сегментов вирусов гриппа A/H9N2, выделенных в различных регионах Казахстана. Молекулярная характеристика выявила наличие генетических маркеров, ассоциированных с инфекционностью млекопитающих и потенциалом развития заболевания. Более того, предсказанные последовательности их рецепторсвязывающих участков указывают на их потенциальную способность связываться с рецепторами человеческого типа. Наличие у отдельных изолятов признаков частичной адаптации к клеткам млекопитающих, свидетельствует о потенциальном зоонозном риске вирусов гриппа диких птиц подтипов H3N1, H5N1 и H9N2. Несмотря на наличие у исследованных изолятов молекулярных маркеров патогенности и межвидовой адаптации, экспериментальная инфекция не вызвала выраженного клинического заболевания у мышей. Эти результаты указывают на то, что штаммы A/H5N1 и A/H9N2, выделенные от диких птиц Казахстана, обладают ограниченным патогенным потенциалом в отношении млекопитающих, что, вероятно, связано с отсутствием полной адаптации данных вирусов к новым хозяевам.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстанның әртүрлі аймақтарында оқшауланған A/H9N2 тұмауы вирустарының барлық сегіз гендік сегменттері секвенделген және талданған. Молекулалық сипаттама сүтқоректілердің жұқпалылығымен және ауру потенциалымен байланысты генетикалық маркерлердің болуын анықтады. Оның үстіне, олардың рецепторларды байланыстыратын аймақтарының болжамды реттілігі олардың адам типіндегі рецепторлармен байланысу мүмкіндігін көрсетеді. Жеке изоляттарда сүтқоректілердің жасушаларына ішінара бейімделу белгілерінің болуы жабайы құс тұмауы вирустарының H3N1, H5N1 және H9N2 типтармақтарының ықтимал зооноздық қаупін көрсетеді.Зерттелген изоляттарда патогендіктің және түраралық бейімделудің молекулалық маркерлерінің болуына қарамастан, эксперименттік инфекция тышқандарда елеулі клиникалық ауру тудырмады. Бұл нәтижелер Қазақстандағы жабайы құстардан бөлінген A/H5N1 және A/H9N2 штамдарының сүтқоректілер үшін патогендік потенциалы шектеулі екенін көрсетеді, бұл осы вирустардың жаңа иелеріне толық бейімделуінің болмауынан болуы мүмкін.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : - Впервые секвенированы и сравнительно проанализированы все восемь сегментов генома вирусов H5N1, H9N2, циркулирующих в Казахстане; - выявлены маркеры зоонозного риска, указывающие на потенциальную опасность передачи вируса человеку; - данные могут использоваться для совершенствования эпизоотического мониторинга и оценки рисков в системе биобезопасности птицеводства; - сформирована молекулярно-генетическая база данных по вирусам гриппа H5N1, H9N2, циркулирующим в Казахстане; - повышение эффективности национальной системы эпидемиологического и ветеринарного надзора за гриппом птиц; - результаты способствуют глобальной оценке эволюции и зоонозного потенциала H9N2, что важно для общественного здравоохранения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : - Қазақстанда айналымда жүрген H5N1 және H9N2 тұмау вирустарының барлық геномдық сегменттері алғаш рет секвенделініп, талданды; - вирустардың адамға берілуінің ықтимал қаупін көрсететін зооноздық қатер маркерлері анықталды;  алынған деректерді эпизоотиялық мониторингті жетілдіру және құс шаруашылығындағы биоқауіпсіздік жүйесінде тәуекелдерді бағалау үшін пайдалануға болады; - Қазақстан аумағында айналымда жүрген H5N1 және H9N2 тұмау вирустарының молекулалық-генетикалық деректер қоры құрылды; - құс тұмауына қатысты ұлттық эпидемиологиялық және ветеринариялық қадағалау жүйесінің тиімділігі артты; - зерттеу нәтижелері қоғамдық денсаулық үшін маңызды болып табылатын H9N2 вирусының эволюциясы мен зооноздық әлеуетін жаһандық деңгейде бағалауға үлес қосады.

Level of implementation (in Russian) : Вакциналар мен диагностикалық препараттарды жасау және өндіру үшін құс тұмауы вирусының өзекті штаммдары өндіріске ұсынылады.

Level of implementation (in Kazakh) : Актуальные штаммы вируса грипп птиц предлагается для разработки и производства вакцинных и диагностических препаратов.

Efficiency (in Russian) : Результаты НИР результаты могут быть использованы при расшифровке вспышек заболеваемости и контроле возникающих чрезвычайных эпидемических и эпизоотических ситуаций. Коммерциализация возможна в виде предложения актуальных штаммов вируса грипп птиц для разработки и производства вакцинных и диагностических препаратов.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері эпидемиялық және эпизоотиялық төтенше жағдайлардың ошақтарын ашу және бақылау үшін пайдаланылуы мүмкін. Коммерцияландыру вакциналар мен диагностикалық өнімдерді әзірлеу және өндіру үшін құс тұмауы вирусының тиісті штаммдарын пайдалану арқылы мүмкін болады.

Field of application (in Russian) : Область применения – вирусология, медицинская вирусология, ветеринарная вирусология, молекулярная биология, экология, эпидемиология, эпизоотология.

Field of application (in Kazakh) : Қолдану саласы: вирусология, медициналық вирусология, ветеринариялық вирусология, молекулалық биология, экология, эпидемиология, эпизоотология.