The object of research, development or design (in Russian) : астрофизический компактный объект, черная дыра

The object of research, development or design (in Kazakh) : астрофизикалық ықшам объект, қара құрдым

Aim of work (in Russian) : Цель данного проекта заключается в проверке q-метрики, теоретической модели деформированных компактных объектов, посредством использования данных высокоточных и многоволновых наблюдений, полученных с телескопа горизонта событий (Event Horizon Telescope – EHT) и инструмента GRAVITY Европейской Южной Обсерватории (ESO).

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты: Event Horizon Telescope (EHT) және GRAVITY құралының жоғары ажыратымдылығы бар бақылау деректерін пайдалана отырып, кеңістіктегі деформацияланған ықшам нысанның теориялық моделі q-метриканы зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Численные и аналитические методы расчётов

Методы исследования (на казахском) : Сандық және аналитикалық есептеу әдістері

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе работы был проведён анализ радиоинтерферометрических данных телескопа горизонта событий (EHT) для объектов M87 и Sgr A*. В результате удалось получить ограничения на параметр q в рамках q-метрики и оценить влияние квадрупольного момента на размер и форму тени чёрной дыры. Новизна исследования состоит в использовании q-метрики для анализа наблюдаемых изображений теней и в разработке подхода, позволяющего сопоставлять теоретические расчёты с реальными наблюдениями.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жұмыс барысында Жиек телескопының (EHT) M87 және Sgr A* объектілеріне қатысты радиоинтерферометриялық деректері талданды. Нәтижесінде q-метрика шеңберінде q параметріне шектеулер алынып, квадруполь моментінің қара құрдым көлеңкесінің өлшемі мен пішініне әсері бағаланды. Зерттеудің жаңалығы бақылау деректерін талдауда q-метриканы қолдану және теориялық есептеулерді нақты бақылаулармен салыстыру әдісін әзірлеумен байланысты.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В рамках проекта разработана численная модель для анализа радиоинтерферометрических данных телескопа горизонта событий (EHT), реализующая сопоставление теоретических изображений тени чёрной дыры с наблюдаемыми данными по объектам M87 и Sgr A*. Модель оптимизирована по скорости вычислений и использует стандартные вычислительные ресурсы. Получены устойчивые результаты, обеспечившие ограничения параметра q и подтвердившие эффективность разработанного подхода при минимальных затратах вычислительного времени.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба аясында Жиек телескопының (Event Horizon Telescope, EHT) радиоинтерферометриялық деректерін талдауға арналған сандық модель әзірленді. Бұл модель қара құрдым көлеңкесінің теориялық бейнелерін M87 және Sgr A* объектілерінің бақылау деректерімен салыстыруды жүзеге асырады. Модель есептеу жылдамдығы тұрғысынан оңтайландырылған және стандартты есептеу ресурстарын пайдаланады. Алынған тұрақты нәтижелер q-параметріне шектеулер қоюға мүмкіндік беріп, әзірленген тәсілдің тиімділігін есептеу уақытының минималды шығындарымен растады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты фундаментального исследования имеют научно-теоретическое значение и используются в работе лаборатории релятивистской динамики и гравитации, а также в подготовке научных публикаций и обучении студентов магистратуры и PhD.

Level of implementation (in Kazakh) : Іргелі зерттеу нәтижелері ғылыми-теориялық маңызға ие және «Релятивистік динамика және гравитация» зертханасының жұмысына, сондай-ақ ғылыми мақалалар мен магистранттар мен PhD докторанттарды оқыту үдерісіне пайдаланылуда.

Efficiency (in Russian) : Работа выполнена в полном соответствии с планом проекта. Применённые методы показали высокую эффективность при анализе данных и получении ограничений на параметр q, обеспечив рациональное использование ресурсов.

Efficiency (in Kazakh) : Жұмыс жоба жоспарына толық сәйкес орындалды. Қолданылған әдістер деректерді талдауда және q параметріне шектеулер алуда тиімділігін көрсетті, ресурстар ұтымды пайдаланылды.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования применимы в релятивистской астрофизике и при анализе данных телескопа горизонта событий, а также в учебных курсах по гравитации и астрофизике.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері релятивистік астрофизикада, Жиек телескопының деректерін талдауда және гравитация мен астрофизика пәндерін оқытуда қолдануға болады