The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является процесс языковой и социально-культурной адаптации этнических казахов из Монголии и Китая

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны Моңғолия мен Қытайдан келген этникалық қазақтардың тілдік және әлеуметтік-мәдени бейімделу процесі болып табылады

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в изучении механизмов интеграции этнических казахов из Монголии и Китая посредством социокультурного и лингвоэкологического мониторинга.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Моңғолия мен Қытайдан келген этникалық қазақтардың ҚР-на интеграциялану тетіктерін әлеуметтік-мәдени және лингвоэкологиялық мониторинг арқылы зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Для достижения цели исследования использовались следующие методы: логические методы, историко-описательный метод, социологический подход, социолингвистический подход. В рамках социолингвистического подхода личность рассматривается как обладатель языковых особенностей – фонетических, лексических, морфологических, синтаксических, которые находятся во взаимосвязи с ее социальными характеристиками, принадлежностью к определенному языковому или речевому коллективу, социальным статусом и ролью в соучастной ситуации.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу мақсатына қол жеткізу үшін келесі әдістер қолданылды: логикалық әдістер, тарихи-сипаттамалық әдіс, социологиялық тәсіл, әлеуметтік лингвистикалық тәсіл. Социолингвистикалық тәсіл аясында тұлға тілдік ерекшеліктердің – фонетикалық, лексикалық, морфологиялық, синтаксистік белгілердің иесі ретінде қарастырылады, олар оның әлеуметтік сипаттарымен, белгілі бір тілдік немесе сөйлеу ұжымына тиесілігімен, әлеуметтік мәртебесімен және қатысымдық жағдаяттағы рөлімен өзара байланыста болады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Новизна: Одним из наиболее важных факторов является историческая память, которая несет в себе историю народа, в частности воспоминания о ключевых событиях и деятелях прошлого, их оценку, хранит исторический опыт, а также многие черты этноса и модели поведения. Поэтому авторами проекта произведен процесс документирования и сохранения текстов, аудио и видеозаписей родителей, этнических казахов старшего поколения. Новой является письменная фиксация не вербализованного до сих пор содержания – дискурса этнических казахов Казахстана. 1) Сформирована обширная библиографическая база (175 источников), охватывающая научные труды, посвящённые вопросам культуры речи, социолингвистики, лингвокультурологии и документной лингвистики. 2) Разработаны методология и методы анализа фонетических, лексических и синтаксических особенностей речи репатриантов. 3) Проведен первичный лингвоэкологический мониторинг языковой ситуации среди молодого поколения этнических казахов; выявлена смена языковых кодов – с казахского языка на китайский или монгольский, выявлено несоблюдение гармонии гласных звуков: в заимствованных и исконно казахских словах нарушается закон сингармонизма. 4) С учетом различных факторов разработаны методические рекомендации по социокультурной адаптации молодёжи 5) Подготовлена и издана коллективная монография «Механизмы интеграции этнических казахов из Монголии и Китая: социокультурный и лингвоэкологический мониторинг» объемом 21, 6 п.л.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жаңалығы: Ең маңызды факторлардың бірі-халықтың тарихын, атап айтқанда, өткеннің негізгі оқиғалары мен қайраткерлері туралы естеліктерді, оларды бағалауды, тарихи тәжірибені, сондай-ақ этнос пен мінез-құлықтың көптеген ерекшеліктерін сақтайтын тарихи жады. Жобада ата-аналардың, аға ұрпақтың этникалық қазақтарының мәтіндерін, аудио және бейнежазбаларын құжаттау және сақтау процесі жүргізілді. Қазақстанның этникалық қазақтарының осы уақытқа дейін ауызша айтылмаған мазмұны – дискурсын жазбаша бекіту жаңа болып табылады. 1) Сөйлеу мәдениеті, әлеуметтік лингвистика, лингвомәдениеттану, құжаттық лингвистика мәселелеріне арналған ғылыми жұмыстардың библиографиялық базасы жинақталды. 2) Этникалық қазақтардың тілдік жағдайына лингвоэкологиялық мониторинг жүргізілді және келген елдің тілінің қазақ тіліне әсер ету дәрежесі анықталды. Тілдің фонетикалық ерекшеліктерін анықтау мақсатында сұхбат мәтіндеріне талдау жүргізілді. 3) Этникалық қазақтардың жас буынының тілдік жағдайына алғашқы лингвоэкологиялық мониторинг жүргізілді: дауысты дыбыстардың үйлеспейтіндігі анықталды, фонетикалық ерекшелігі кірме сөздерде де, байырғы қазақ тілінде де дауысты дыбыстардың үндестік заңының сақталмайтындығы байқалады. 4) Жастарды әлеуметтік-мәдени бейімдеу бойынша әдістемелік ұсыныстар әзірленді. 5) «Моңғолия мен Қытайдан келген этникалық қазақтардың интеграциялану тетіктері: әлеуметтік-мәдени және лингвоэкологиялық мониторинг» атты көлемі 21,6 баспа табақ ұжымдық монография жарық көрді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные показатели проекта включают чёткую цель, мультидисциплинарный подход, поэтапную реализацию и экономически обоснованное использование ресурсов, ориентированное на значимые общественные эффекты для интеграции этнических казахов из Китая и Монголии. Конструктивные показатели отражают, что ключевые результаты включают выявление факторов, влияющих на культурно-коммуникативную, социально-экономическую, языковую и психологическую адаптацию «қандастар», а также разработку рекомендаций по совершенствованию национальной политики интеграции и языковой экосистемы. Научные результаты могут быть использованы для улучшения государственной миграционной и молодежной политики, образовательных программ и общественных инициатив, что повышает социальную сплочённость и устойчивость принимающих сообществ.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның негізгі көрсеткіштеріне Қытай мен Моңғолиядан келген этникалық қазақтарды интеграциялау үшін маңызды қоғамдық әсерлерге бағдарланған ресурстарды нақты мақсат, көпсалалы тәсіл, кезең-кезеңімен іске асыру және экономикалық негізделген пайдалану жатады. Сындарлы көрсеткіштер негізгі нәтижелерге "қандастар" мәдени-коммуникативтік, әлеуметтік-экономикалық, тілдік және психологиялық бейімделуіне әсер ететін факторларды анықтау, сондай-ақ ұлттық интеграция саясаты мен тіл экожүйесін жетілдіру бойынша ұсынымдар әзірлеу кіретінін көрсетеді. Ғылыми нәтижелер мемлекеттік көші-қон және жастар саясатын, білім беру бағдарламаларын және қоғамдық бастамаларды жақсарту үшін пайдаланылуы мүмкін, бұл қабылдаушы қауымдастықтардың әлеуметтік бірлігі мен тұрақтылығын арттырады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты настоящего исследования вносят важный вклад в развитие миграционных исследований, позволяют глубже понять транснациональные семейные практики, обосновывают необходимость учета данного аспекта при разработке государственных программ по адаптации и интеграции репатриантов.

Level of implementation (in Kazakh) : Осы зерттеудің нәтижелері миграциялық зерттеулерді дамытуға маңызды үлес қосып, трансұлттық отбасылық практикаларды тереңірек түсінуге мүмкіндік беріп, репатрианттарды бейімдеу және интеграциялау бойынша мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуде осы аспектіні ескерудің қажеттігін негіздейді.

Efficiency (in Russian) : Представленное направление исследования имеет широкий спектр непосредственных практических приложений в формировании социальной политики, программ регионального развития с учетом комплексной оценки взаимосвязанных социальных факторов, включающих лингвистические, этнические, религиозные и культурные аспекты. Документированию текстов и их хранение в цифровом формате открывает новые перспективы исследования на материале отдельно взятых этнических групп казахов-кандасов из Монголии и Китая.

Efficiency (in Kazakh) : Ұсынылған зерттеу саласы өзара байланысты әлеуметтік факторларды, соның ішінде тілдік, этникалық, діни және мәдени аспектілерді кешенді бағалауды ескере отырып, әлеуметтік саясат пен аймақтық даму бағдарламаларын қалыптастыруда тікелей практикалық қолданудың кең ауқымына ие. Мәтіндерді құжаттау және оларды цифрлық форматта сақтау Моңғолия мен Қытайдағы жекелеген қазақ-кандас этникалық топтарының материалдары негізінде зерттеудің жаңа перспективаларын ашады.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования полезны органам государственной власти и органам местного самоуправления для формирования региональной миграционной политики и создания механизмов мониторинга межэтнических отношений. Результаты исследования могут использоваться МНВО РК, МКС РК, МИОР РК, МИД РК, а также другими государственными органами при планировании и осуществлении мероприятий, связанных с межкультурной и межнациональной коммуникацией, разработке образовательных программ и дорожных карт.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері мемлекеттік билік органдары мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына өңірлік көші-қон саясатын қалыптастыру және этносаралық қатынастарды мониторингілеу тетіктерін құру үшін пайдалык органдар мәдениетаралық және ұлтаралық коммуникацияға байланысты іс-шараларды жоспарлау және жүзеге асыру, білім беру бағдарламалары мен жол карталарын әзірлеу кезінде пайдалана алады.