The object of research, development or design (in Russian) : Технологии и инженерные инноваций в области экологичных топливных источников для морских судов для кардинального улучшения эффективности и безопасности морских операций в Казахстанском секторе Каспийского моря, а также снижение негативного воздействия на окружающую среду.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы теңіз операцияларының тиімділігі мен қауіпсіздігін түбегейлі жақсарту, сондай-ақ қоршаған ортаға теріс әсерді азайту үшін теңіз кемелеріне арналған экологиялық отын көздері саласындағы технологиялар мен инженерлік инновациялар.

Aim of work (in Russian) : Разработка технологий, направленных на эффективное использование в морских операциях и проведение исследований технологического развития экономической эффективности, морской инфраструктуры и управления морскими операциями в казахстанском секторе Каспийского моря через энергосберегающие технологии, оптимизацию маршрутов и меры по предотвращению разливов нефти для повышения экологической устойчивости Прикаспийского региона.

Aim of work (in Kazakh) : Теңіз операцияларында тиімді пайдалануға бағытталған технологияларды әзірлеу және энергия үнемдеу технологиялары арқылы Каспий теңізінің қазақстандық секторында экономикалық тиімділіктің технологиялық дамуын, теңіз инфрақұрылымын және теңіз операцияларын басқаруды зерттеуді жүргізу, маршруттарды оңтайландыру және Каспий маңы өңірінің экологиялық тұрақтылығын арттыру үшін мұнайдың төгілуін болғызбау жөніндегі шаралар.

Методы исследования (на русском) : Использованы методы математического и CFD-моделирования, рентгенофазового, электронно-микроскопического и спектроскопического анализа (XRD, TEM, EDX, FTIR, Raman, XPS), а также термические (TGA, DSC), адсорбционные (BET) и электрохимические (вольтамперометрия, EIS, хронопотенциометрия) методы для комплексного изучения свойств и активности катализаторов Pt–M/C.

Методы исследования (на казахском) : Математикалық және CFD модельдеу, рентгендік фазалық, электронды-микроскопиялық және спектроскопиялық талдау (XRD, TEM, EDX, FTIR, Raman, XPS) әдістері, сондай-ақ катализаторлардың қасиеттері мен белсенділігін кешенді зерттеуге арналған термиялық (TGA, DSC), адсорбциялық (BET) және электрохимиялық (вольтамметрия, EIS, хронопотенциометрия) әдістер қолданылды Pt-M / C.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработан и апробирован метод интеграции эксергетического и термодинамического анализа для определения оптимальных условий сгорания водородосодержащих смесей, обеспечивающих минимальные выбросы CO₂ и NOₓ при сохранении высокой энергетической эффективности. Впервые показана роль оксидных фаз MoO₂ и SnO₂ как кислородных доноров и стабилизаторов структуры, обеспечивающих эффективное окисление промежуточных продуктов (CO) в реакциях электроокисления спиртов. Разработан критерий оценки устойчивости катализаторов к отравлению CO на основе хронопотенциометрических и импедансных данных, что позволило количественно сравнить степень толерантности биметаллических систем.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоғары энергетикалық тиімділікті сақтай отырып, ең аз CO₂ және no N шығарындыларын қамтамасыз ететін сутегі бар қоспалардың оңтайлы жану жағдайларын анықтау үшін эксергетикалық және термодинамикалық талдауды біріктіру әдісі әзірленді және сыналды. Алғаш рет спирттердің электроксидтену реакцияларында аралық өнімдердің (CO) тиімді тотығуын қамтамасыз ететін оттегі донорлары және құрылым тұрақтандырғыштары ретінде MoO₂ және SnO₂ оксид фазаларының рөлі көрсетілген. Хронопотенциометриялық және импеданстық деректер негізінде катализаторлардың со улануына төзімділігін бағалау критерийі әзірленді, бұл биметалдық жүйелердің төзімділік дәрежесін сандық салыстыруға мүмкіндік берді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Выполненные исследования направлены на снижение издержек, повышение безопасности и экологической устойчивости логистических операций, что имеет важное значение как для развития водородной экономики, так и для укрепления энергетической безопасности региона. Внедрение предложенных решений в практику может стать важным шагом на пути к глобальной декарбонизации, позволяя зеленому водороду сыграть роль ключевого элемента в переходе к устойчивому развитию. Результаты работы вносят вклад в теорию рационализации и оптимизации маршрутов судов в рамках Транскаспийского международного транспортного маршрута (Срединный коридор) с учётом переменчивых условий плавания, в том числе навигационной и гидрометеорологической обстановки. Материалы, полученные в рамках НИР, являются научной основой для концептуального подхода к выбору рациональных маршрутов в условиях ТМТМ (Срединный коридор).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулер шығындарды азайтуға, логистикалық операциялардың қауіпсіздігі мен экологиялық тұрақтылығын арттыруға бағытталған, бұл сутегі экономикасын дамыту үшін де, аймақтың энергетикалық қауіпсіздігін нығайту үшін де маңызды. Ұсынылған шешімдерді тәжірибеге енгізу жаһандық декарбонизация жолындағы маңызды қадам болуы мүмкін, бұл жасыл сутектің тұрақты дамуға көшудегі негізгі элемент рөлін атқаруына мүмкіндік береді. Жұмыс нәтижелері өзгермелі жүзу жағдайларын, оның ішінде навигациялық және гидрометеорологиялық жағдайды ескере отырып, Транскаспий халықаралық көлік бағыты (орта дәліз) шеңберінде кемелердің маршруттарын рационализациялау және оңтайландыру теориясына үлес қосады. ҒЗЖ шеңберінде алынған материалдар ТХТМ (орта дәліз) жағдайында ұтымды маршруттарды таңдауға тұжырымдамалық көзқарас үшін ғылыми негіз болып табылады.

Level of implementation (in Russian) : Программа направлена на создание безопасных и экономически целесообразных систем хранения и транспортировки водорода, что способствует снижению рисков утечек и аварий. Кроме того, внедрение современных технологий обеспечивают надежность и безопасность операций в области водородной энергетики и содействовать переходу на устойчивые источники энергии.

Level of implementation (in Kazakh) : Бағдарлама сутекті сақтау мен тасымалдаудың қауіпсіз және үнемді жүйелерін құруға бағытталған, бұл ағып кету мен апат қаупін азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, заманауи технологияларды енгізу сутегі энергетикасы саласындағы операциялардың сенімділігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және тұрақты энергия көздеріне көшуге жәрдемдеседі.

Efficiency (in Russian) : Практическая применимость и эффективность этих методов были подтверждены при их применении к газовозу сжиженного водорода класса 23K на стадии концептуального проектирования. Эти результаты могут иметь значительное влияние на улучшение стандартов безопасности и развитие нормативно-правовых политик.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл әдістердің практикалық қолданылуы мен тиімділігі тұжырымдамалық жобалау сатысында 23k класты сұйытылған сутегі газ тасымалдағышына қолданылған кезде расталды. Бұл нәтижелер қауіпсіздік стандарттарын жақсартуға және нормативтік-құқықтық саясатты дамытуға айтарлықтай әсер етуі мүмкін.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования, направленные на создание оптимально модифицированных экологичных топливных источников для судов, которые будут иметь значительное значение для науки в области альтернативных источников энергии в морском транспорте, что откроет новые перспективы для дальнейших исследований, связанных с разработкой более устойчивых и экологически чистых энергетических решений для морских перевозок.

Field of application (in Kazakh) : Теңіз көлігіндегі баламалы энергия көздері ғылымы үшін айтарлықтай маңызға ие болатын кемелер үшін оңтайлы модификацияланған тұрақты отын көздерін құруға бағытталған зерттеу нәтижелері теңіз тасымалы үшін неғұрлым тұрақты және экологиялық таза энергетикалық шешімдерді әзірлеуге қатысты әрі қарайғы зерттеулерге жаңа перспективалар ашады.