Inventory number IRN Number of state registration
0225РК00580 AP19677579-OT-25 0123РК00668
Document type Terms of distribution Availability of implementation
Заключительный Gratis Number of implementation: 0
Not implemented
Publications
Native publications: 2
International publications: 3 Publications Web of science: 0 Publications Scopus: 1
Number of books Appendicies Sources
1 4 10
Total number of pages Patents Illustrations
171 0 0
Amount of funding Code of the program Table
17845400 AP19677579 1
Name of work
Изменения казахского языка в новой медийной среде
Report title
Type of work Source of funding The product offerred for implementation
Applied Другая (укажите)
Report authors
Есенбекова Улбосын Меирбековна , Сыздыкова Аида Амановна ,
0
1
2
0
Customer МНВО РК
Information on the executing organization
Short name of the ministry (establishment) МНВО РК
Full name of the service recipient
Некоммерческое акционерное общество "Евразийский Национальный университет имени Л.Н. Гумилева"
Abbreviated name of the service recipient НАО "ЕНУ им.Л.Н.Гумилева"
Abstract

Объект исследования – особенности функционирования казахского языка в новых медиатекстах (печатная пресса, социальные сети, цифровые платформы), а также процессы его лексико-дискурсивной трансформации.

Зерттеу объектісі – қазақ тілінің жаңа медиамәтіндерде (баспасөз, әлеуметтік желілер, цифрлық платформалар) қолданылу ерекшеліктері мен лексикалық-дискурстық трансформациясы.

Цель исследования – анализ лексического богатства казахского языка и его функционирования в медиапространстве в условиях медиатехнологических преобразований. Научная оценка цифрового функционирования государственного языка и разработка рекомендаций по его развитию.

Мақсаты – медиатехнологиялық өзгерістер жағдайында қазақ тілінің лексикалық байлығын және медиакеңістіктегі қызметін талдау. Мемлекеттік тілдің цифрлық кеңістіктегі қолданысын ғылыми бағалау және оны дамыту бойынша ұсынымдар дайындау.

Методы – дискурс-анализ, контент-анализ, социологическое анкетирование, методы цифровой корпусной лингвистики, а также онлайн-сервис Birotan Lex для автоматического подсчёта лексического разнообразия.

Әдістері – дискурс және контент-талдау, әлеуметтік сауалнама, цифрлық корпус лингвистикасы, лексикалық байлықты автоматты есептейтін Birotan Lex онлайн сервисі.

В ходе исследования получены следующие основные результаты: 1. Установлено снижение лексического богатства казахского языка в новой медиасреде. Этот процесс может рассматриваться как проявление как ослабления языка в цифровом пространстве, так и его адаптационного механизма. 2. Прагматическая структура казахских медиа адаптируется к формату цифровой коммуникации, формируя новый тип медиа стиля. 3. Медиа-культура и языковой выбор молодёжи стали ключевым индикатором будущего казахского языка.

Зерттеу барысында мынандай негізгі нәтижелер алынды: 1. Жаңа медиа-ортада қазақ тілінің лексикалық байлығының азаюы дәлелденді. Бұны – тілдің цифрлық ортадағы әлсіреуі деп те, бейімделу механизмі деп те айтуға болады. 2. Қазақ медиасының прагматикалық құрылымы цифрлық коммуникацияның форматына икемделіп, жаңа коммуникациялық стиль қалыптасуда. 3. Жастардың медиамәдениеті мен тілдік таңдауы – қазақ тілінің болашағын айқындайтын негізгі индикаторға айналды.

Эволюция казахского медиаязыка в 1990–2024 гг. впервые была количественно выявлена на основе корпусных данных и алгоритмического анализа. Предложена национальная модель измерения лексического богатства, сформирована новая междисциплинарная научная платформа в формате «язык – медиа – технологии».

Қазақ медиатілінің 1990-2024 жылдар аралығындағы эволюциясы алғаш рет корпус деректеріне негізделген алгоритмдік талдау арқылы сандық дәлдікпен айқындалды. Лексикалық байлықты өлшеудің отандық моделі ұсынылып, «тіл – медиа – технология» форматында жаңа пәнаралық ғылыми платформа қалыптасты.

Разработки внедрены в опытную эксплуатацию в Евразийском национальном университете им. Л. Н. Гумилёва. Они используются в учебных курсах «Теоретические и методологические основы цифровых медиа», «Трансмедийные стратегии сторителлинга» и «Работа с PR-текстами». Онлайн сервис Birotan Lex применен при анализе материалов газет «Егемен Қазақстан», «Қазақ әдебиеті», «Айқын» и контента социальных сетей (Facebook, X/Twitter). Результаты апробированы в научных публикациях, докладах и конференциях; рекомендованы к использованию в научно-образовательных и экспертно-аналитических учреждениях.

Зерттеу нәтижелері Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде тәжірибелік қолданысқа енгізілді. «Цифрлық медианың теориялық және әдіснамалық негіздері», «Ақпаратты жеткізудің медиа аралық стратегиялары» мен «PR мәтіндермен жұмыс» оқу курстарында пайдаланылуда. Birotan Lex онлайн сервисі «Егемен Қазақстан», «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінің материалдары мен әлеуметтік желілердегі (Facebook, X/Twitter) қазақтілді контентті талдау барысында қолданылды. Зерттеу нәтижелері ғылыми басылымдарда, баяндамалар мен конференцияларда апробациядан өтті және оларды ғылыми, білім беру, сондай-ақ сараптамалық-талдамалық мекемелерде пайдалануға ұсынылды.

Результаты проекта обладают высокой научной, социальной и образовательной эффективностью. Созданная система Birotan Lex обеспечивает автоматическую оценку лексического богатства и качества медиатекстов, что повышает точность лингвистических исследований и ускоряет обработку данных. Социальный эффект проявляется в укреплении статуса государственного языка в цифровой среде и расширении медиа-грамотности молодежи.

Жобаның нәтижелері жоғары ғылыми, әлеуметтік және білім беру тиімділігімен ерекшеленеді. Жоба аясында жасалған Birotan Lex онлайн жүйесі медиамәтіндердің лексикалық байлығы мен сапасын автоматты түрде бағалауға мүмкіндік береді. Бұл тілдік зерттеулердің дәлдігін арттырып, деректерді өңдеу үдерісін жеделдетеді. Әлеуметтік тиімділігі – мемлекеттік тілдің цифрлық ортадағы мәртебесін нығайту мен жастардың медиа сауаттылығын кеңейту арқылы қоғамның тілдік мәдениетін дамытуында көрініс табады.

Область применения – государственная языковая политика, медиаобразование, цифровая лингвистика и оценка качества медиаконтента.

Қолданылу саласы – мемлекеттік тіл саясаты, медиа-білім, цифрлық лингвистика, контент сапасын бағалауда.

UDC indices
070.1
International classifier codes
19.01.00;
Readiness of the development for implementation
Key words in Russian
новая медиа среда; язык; изменения; цифровая эпоха; новая медиа;
Key words in Kazakh
жаңа медиа орта; тіл; өзгерістер; цифрлық дәуір; жаңа медиа;
Head of the organization Сыдыков Ерлан Батташевич доктор исторических наук / Профессор
Head of work Есенбекова Улбосын Меирбековна филология ғылымдарының кандидаты / қауымдастырылған профессор
Native executive in charge