The object of research, development or design (in Russian) : Опасные природные явления и процессы Чарынского ГНПП

The object of research, development or design (in Kazakh) : Шарын МҰТП аумағындағы қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістер

Aim of work (in Russian) : Выполнить мониторинг природных явлений и процессов Чарынского ГНПП для оценки их степени опасности и разработки мероприятий по безопасному природопользованию

Aim of work (in Kazakh) : Шарын МҰТП аумағында болатын табиғи құбылыстар мен үдерістердің қауіптілік дәрежесін бағалау және табиғатты қауіпсіз пайдалану іс-шараларын әзірлеу үшін мониторинг жүргізу

Методы исследования (на русском) : В исследовании применён комплекс инструментальных и геоинформационных методов, включающих наземное лазерное сканирование, GNSS-измерения, аэрофотосъёмку с беспилотными летательными аппаратами и анализ спутниковых данных. Для построения интегральной карты использован метод многокритериального анализа AHP-MCDA в среде геоинформационных систем, обеспечивший количественную оценку и пространственное моделирование природных рисков. Полученные результаты комплексного мониторинга 12 ключевых участков позволили выявить закономерности динамики и интенсивности опасных природных явлений и процессов на территории Чарынского ГНПП

Методы исследования (на казахском) : Зерттеуде аспаптық және геоақпараттық әдістер кешені қолданылды, оған жерүсті лазерлік сканерлеу, GNSS-өлшеулер, ұшқышсыз ұшу аппараты арқылы аэрофототүсірілім және жерсеріктерінің деректерін талдау кіреді. Интегралдық картаны құрастыру мақсатында геоақпараттық жүйелер негізінде көпкритерийлі талдаудың AHP-MCDA әдісі пайдаланылып, бұл табиғи қауіптерді сандық бағалауға және олардың кеңістіктік модельдеуін жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 12 таңдамалы телімде жүргізілген кешенді мониторинг нәтижелері Шарын МҰТП аумағындағы қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістердің қарқындылығы мен динамикасының заңдылықтарын айқындауға мүмкіндік берді

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе выполнения проекта создана интегральная карта потенциальных очагов опасных природных явлений и процессов Чарынского ГНПП масштаба 1:200 000. Проведён мониторинг опасных природных явлений и процессов с применением высокоточных приборов, что позволило выявить пространственно-временную динамику и устойчивость склонов. Разработан комплекс мероприятий по определению возможности возникновения и развития опасных природных явлений и процессов, направленный на обеспечение безопасного природопользования и принятие управленческих решений в транспортной, природоохранной и туристской сферах. На основе полученных данных создана тематическая карта мероприятий по предупреждению и минимизации природных рисков. Результаты исследования находятся в печати в двух статьях, в рецензируемых научных изданиях, индексируемых в Scopus с процентилем не менее 50 по CiteScore. Научная новизна исследования заключается в разработке интегральной карты потенциальных очагов опасных природных явлений и процессов Чарынского ГНПП и комплекса мероприятий по определению возможности возникновения и развития опасных природных явлений и процессов. Впервые реализован инструментально-геоинформационный подход, объединяющий данные высокоточных полевых измерений и геоинформационного анализа, что обеспечило количественную оценку, картографирование и научное обоснование мер по безопасному природопользованию на территории особо охраняемых природных территорий

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Шарын МҰТП-ның қауіпті табиғи құбылыстары мен үдерістерінің ықтимал ошақтарының 1:200 000 масштабтағы интеграцияланған картасы жасалды. Қауіпті табиғи құбылыстар мен процестерді бақылау үшін жоғары дәлдіктегі аспаптар пайдаланылды, бұл беткейлердің кеңістіктік және уақыттық динамикасы мен тұрақтылығын анықтауға мүмкіндік берді. Қауіпті табиғи құбылыстар мен процестердің пайда болу және даму әлеуетін анықтауға арналған шаралар жиынтығы әзірленді, бұл көлік, қоршаған ортаны қорғау және туризм салаларында қауіпсіз табиғатты басқаруды және шешім қабылдауды қамтамасыз етуге бағытталған. Алынған деректер негізінде табиғи тәуекелдердің алдын алу және азайту шараларының тақырыптық картасы жасалды. Зерттеу нәтижелері Scopus дерекқорында CiteScore бойынша процентилі кемінде 50 болатын журналда екі мақалада жариялануда. Зерттеудің ғылыми жаңалығы Шарын МҰТП аумағында қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістердің ықтимал ошақтарын айқындайтын интегралдық картаны және қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістердің туындауы мен дамуының ықтималдылығын бағалау бойынша іс-шаралар кешенін әзірлеумен айқындалады. Алғаш рет жоғары дәлдіктегі далалық өлшеулер мен геоақпараттық талдауды біріктіретін аспаптық-геоақпараттық тәсіл жүзеге асырылды. Бұл тәсіл табиғи қауіптерді сандық тұрғыдан бағалауға, олардың кеңістіктік таралуын картографиялауға және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда қауіпсіз табиғатты пайдалану шараларын ғылыми тұрғыда негіздеуге мүмкіндік берді

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Полученные результаты можно использовать в качестве инструмента для мониторинга опасных природных явлений и процессов на других особо охраняемых природных территориях Казахстана

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Алынған нәтижелерді Қазақстанның басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтарындағы табиғи құбылыстар мен үдерістерге мониторинг жүргізу құралы ретінде пайдалануға болады

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования внедрены в научную, образовательную и практическую деятельность. Чарынский ГНПП использует интегральную карту потенциальных очагов опасных природных процессов и карты трёх туристских маршрутов с детализацией зон повышенной опасности при корректировке генерального плана, а также при планировании природоохранных и туристско-рекреационных мероприятий. Кафедра метеорологии и гидрологии и кафедра картографии и геоинформатики факультета географии и природопользования КазНУ имени аль-Фараби внедряют результаты исследования в учебный процесс, применяя мониторинговые участки в лабораторных и полевых практиках студентов. В подтверждение практической значимости и оригинальности результатов оформлено авторское свидетельство на «Интегральную карту потенциальных очагов развития опасных природных явлений и процессов Чарынского государственного национального природного парка»

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ғылыми, оқу және тәжірибелік жұмыс үдерісіне енгізілді. Шарын МҰТП қауіпті табиғи үдерістердің әлеуетті ошақтарының интегралдық картасын және үш туристік маршрут бойынша қауіптілігі жоғары аймақтарды көрсететін карталарды бас жоспарды түзету және табиғатты қорғау мен туристік-рекреациялық іс-шараларды жоспарлау барысында пайдаланады. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ география және табиғатты пайдалану факультетінің метеорология және гидрология кафедрасы мен картография және геоинформатика кафедрасы зерттеу нәтижелерін мониторингтік телімдерді студенттердің зертханалық және далалық тәжірибелерінде пайдалана отырып, оқу үдерісіне ендіруде. Зерттеу нәтижелерінің тәжірибелік маңыздылығы мен бірегейлігін растау мақсатында «Шарын мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістер дамуының әлеуетті ошақтарының интегралдық картасына» авторлық куәлік алынды

Efficiency (in Russian) : Повышает эффективность планировочных работ по предотвращению экономического ущерба от опасных природных явлений и процессов, обеспечивает население и туристов информацией о различных проявлениях опасных природных явлений и процессов

Efficiency (in Kazakh) : Қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістерден келетін экономикалық залалды алдын алу бойынша жоспарлау жұмыстарының тиімділігін арттырады, халықты және туристерді қауіпті табиғи құбылыстар мен үдерістердің әртүрлі көріністері туралы ақпаратпен қамтамасыз етеді

Field of application (in Russian) : Государственные, административные и управленческие структуры, научные организации, бизнес-структуры, неправительственные и общественные организации, ученые и специалисты разного профиля

Field of application (in Kazakh) : Мемлекеттік, әкімшілік және басқару құрылымдары, ғылыми ұйымдар, бизнес құрылымдары, үкіметтік емес және қоғамдық ұйымдар, әртүрлі бейіндегі ғалымдар мен мамандар