The object of research, development or design (in Russian) : Биологический материал крупного рогатого скота (кровь), разводимого в хозяйствах Республики Казахстан.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының шаруашылықтарында өсірілетін ірі қара малдың (қанның) биологиялық материалы.

Aim of work (in Russian) : Определить взаимосвязь полиморфизма гена BoLA-DRB3 с уровнем провирусной нагрузки и с течением лейкозного процесса и разработать рекомендации по маркерной геномной селекции, направленной на устойчивость к вирусу лейкоза крупного рогатого скота.

Aim of work (in Kazakh) : BoLA-DRB3 генінің полиморфизмінің провирустық жүктеме деңгейімен және лейкоз үрдісінің ағымымен байланысын анықтау және ірі қара малдың лейкоз вирусына төзімділікке бағытталған маркерлік геномдық селекция бойынша ұсыныстар жасау.

Методы исследования (на русском) : В работе применялись серологические (реакция иммунодиффузии, ИФА), гематологические (подсчёт лейкоцитов и лимфоцитов на анализаторе ВС-2800Vet) и молекулярно-генетические методы (ПЦР в реальном времени, количественная ПЦР, ПЦР-ПДРФ и Сэнгер-секвенирование). Выделение ДНК проводили фенол-хлороформным методом, качество оценивали спектрофотометрически и флуориметрически. Для анализа аллелей гена BoLA-DRB3 использовали рестрикционный и секвенционный подходы с последующей биоинформатической обработкой данных в программах SeqScape и MEGA X. Статистический анализ ассоциаций между аллельными вариантами и показателями лейкоза выполняли с использованием критерия χ² и непараметрических тестов.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу барысында серологиялық (иммунодиффузия реакциясы, ИФТ), гематологиялық (ВС-2800Vet анализаторында лейкоциттер мен лимфоциттерді санау) және молекулалық-генетикалық әдістер (нақты уақыттағы ПТР, сандық ПТР, ПТР-ПДРФ және Сэнгер секвенирлеуі) қолданылды. ДНҚ фенол-хлороформ әдісімен бөлініп алынып, сапасы спектрофотометриялық және флуориметриялық тәсілдермен бағаланды. BoLA-DRB3 генінің аллельдерін талдау үшін рестрикциялық және секвенирлеу әдістері қолданылып, алынған деректер SeqScape және MEGA X бағдарламаларында биоинформатикалық өңдеуден өтті. Аллельдік варианттар мен лейкоз көрсеткіштері арасындағы ассоциацияны статистикалық талдау χ² критерийі және параметрлік емес тесттер арқылы жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате исследований дана оценка уровню распространения лейкоза крупного рогатого скота и особенностей лейкозного процесса на территории Республики Казахстан; отобран и исследован биологический материал от сформированных экспериментальных групп животных; идентифицированы аллельные варианты гена устойчивости BoLA-DRB3 к BLV на основе разработанного протокола ПЦР и ПЦР-ПДРФ; изучена провирусная нагрузка у животных на основе разработанного и оптимизированного протокола лабораторных исследований; изучен аллельный полиморфизм гена BoLA-DRB3 в популяции крупного рогатого скота Республики Казахстан; дана оценка частоты встречаемости аллельных вариантов гена BoLA-DRB3 к BLV; проведены ассоциативные тесты между аллельными вариантами гена BoLA-DRB3, стадией лейкозного процесса и уровнем провирусной нагрузки при лейкозе крупного рогатого скота; дана рекомендация по маркерной геномной селекции, направленной на устойчивость к вирусу лейкоза крупного рогатого скота.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстан Республикасы аумағында ірі қара мал лейкозының таралу деңгейі мен лейкоздық процестің ерекшеліктеріне баға берілді; құрылған эксперименттік жануарлар топтарынан биологиялық материал алынып, зерттелді; әзірленген ПТР және ПТР-ПДРФ хаттамасы негізінде BLV-ға төзімділіктің BoLA-DRB3 генінің аллельдік нұсқалары анықталды; әзірленген және оңтайландырылған зертханалық зерттеу хаттамасы негізінде жануарлардағы провирустық жүктеме зерттелді; Қазақстан Республикасының ірі қара малы популяциясында BoLA-DRB3 генінің аллельдік полиморфизмі зерделенді; BLV-ға BoLA-DRB3 генінің аллельдік нұсқаларының кездесу жиілігіне баға берілді; BoLA-DRB3 генінің аллельдік нұсқалары, лейкоздық процестің сатысы және ірі қара мал лейкозы кезіндегі провирустық жүктеме деңгейі арасында ассоциативті тесттер жүргізілді; ірі қара малдың лейкоз вирусына төзімділігіне бағытталған маркерлік геномдық селекция бойынша ұсыныс берілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В разработке оздоровительных мероприятий с учетом полученных знаний о полиморфизме гена BoLA-DRB3 и влияния уровня провирусной нагрузки у животных разводимых на территории Республики и включения животных-носителей предпочтительных аллелей гена BoLA-DRB3 в селекционные программы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : BoLA-DRB3 генінің полиморфизмі және Республика аумағында өсірілетін жануарлардағы провирустық жүктеме деңгейінің әсері және селекциялық бағдарламаларға BoLA-DRB3 генінің таңдаулы аллельдерін тасымалдаушы жануарлардың қосылуы туралы алынған білімді ескере отырып, сауықтыру іс-шараларын әзірленуде.

Level of implementation (in Russian) : Данные исследования позволят создать перспективные разработки и научно-обоснованую систему ранней оценки наследственной устойчивости крупного рогатого скота разных пород к лейкозу за счет применения в качестве генетических маркеров гена BoLA-DRB3.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу деректері BoLA-DRB3 генінің генетикалық маркерлері ретінде қолдану арқылы әртүрлі тұқымды ірі қара малдың лейкозға тұқым қуалайтын төзімділігін ерте бағалаудың перспективалық әзірлемелері мен ғылыми негізделген жүйесін құруға мүмкіндік береді

Efficiency (in Russian) : Заключается в получении новых фундаментальных знаний о характере взаимодействия генотип - среда при формировании иммунного ответа на возбудителя лейкоза крупного рогатого скота.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл ірі қара лейкозының қоздырғышына иммундық жауапты қалыптастыру кезінде генотип - ортаның өзара әрекеттесу сипаты туралы жаңа іргелі білім алудан тұрады.

Field of application (in Russian) : Ветеринария, биология, животноводство, молекулярная генетика.

Field of application (in Kazakh) : Ветеринария, биология, мал шаруашылығы, молекулярлық генетика.