The object of research, development or design (in Russian) : Исследование эффективности фармакологических, хирургических и диетических методов снижения веса на продолжительность жизни пациентов с метаболическим синдромом: сравнительное клиническое исследование

The object of research, development or design (in Kazakh) : Метаболикалық синдромы бар науқастардың өмір сүру ұзақтығына салмақ жоғалтудың фармакологиялық, хирургиялық және диеталық әдістерінің тиімділігін зерттеу: салыстырмалы клиникалық зерттеу

Aim of work (in Russian) : Изучить продолжительность жизни, гликемический и липидный обмен, клинико-экономическую эффективность фармакологических, хирургических и диетических методов снижения веса у пациентов с МС в 24-недельном сравнительном клиническом исследовании.

Aim of work (in Kazakh) : 24 апталық салыстырмалы клиникалық зерттеуде метаболикалық синдромы бар науқастарда өмір сүру ұзақтығын, гликемиялық және липидті метаболизмді, салмақ жоғалтудың фармакологиялық, хирургиялық және диеталық әдістерінің клиникалық және экономикалық тиімділігін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Дизайн исследования: 24-недельное открытое проспективное, многоцентровое сравнительное клиническое исследование по принципу «intention-to-treat». Участники. Всего будут включены 150 взрослых пациентов с МС в возрасте от 30 до 60 лет и с ИМТ ≥27 кг/м2 для азиатской национальности. Они будут распределены в 3 сравнительные группы: медикаментозное, хирургическое и диетотерапия вмешательства. Измерение длины теломер (TL). TL будет измеряться в сыворотке крови в соотношении T/S с адаптацией методов количественной полимеразной цепной реакции (q-PCR). Будет показана вариабельность внутри и между анализами для количественной полимеразной цепной реакции.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу дизайны: 24 апталық, ашық, перспективалық, көп орталықты, салыстырмалы, емдеуге арналған клиникалық сынақ. Қатысушылар: 30 жастан 60 жасқа дейінгі және BMI ≥27 кг/м² (азиялық нәсіл) метаболикалық синдромы бар барлығы 150 ересек пациент тіркеледі. Олар үш салыстырмалы топқа бөлінеді: медициналық, хирургиялық және диеталық араласулар. Теломера ұзындығын (TL) өлшеу: TL бейімделген сандық полимеразды тізбекті реакция (q-PCR) талдауын пайдаланып, T/S қатынасын пайдаланып сарысуда өлшенеді. q-ПТР үшін талдау ішілік және аралық өзгергіштік бағаланады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Одна статья опубликована в журнале "Translational Medicine of Aging", 2025, Vol.9, P.15-24. (2023, 65% by Scopus), Article accepted for publication 5 Dec 2024, https://doi.org/10.1016/j.tma.2024.12.001. Авторы: Oshakbayev Kuat et al. Две статьи поданы на печать в рецензируемые журналы, индексируемых в ScienceCitationIndexExpanded базы WebOfScience и/или имеющих процентиль по CiteScore в Scopus не менее 50. Выступление с 2 докладами на Международной НПК “Nutrition-2025” (USA, Florida, Orlando); опубликованы 2 работы в журнале «Current Developments in Nutrition», 67% - Q2. 1. Kuat Oshakbayev et al. Weight Loss in Patients With Treated Type Two Diabetes, Diabetic Nephropathy, Hypertension, and Metabolic-Associated Steatohepatitis: A Randomized Clinical Trial. Current Developments in Nutrition. 2025; Vol.9, Suppl.2:106066, https://doi.org/10.1016/j.cdnut.2025.106066. 2. Kuat Oshakbayev et al. Weight Loss With Different Types of Fasting in Patients With Type Two Diabetes and Hypertension: A Randomized Clinical Trial. Current Developments in Nutrition.2025; Vol.9, Suppl.2: 106141. https://doi.org/10.1016/j.cdnut.2025.106141 Подана заявка на 1 патент на изобретение в НИИС РК (Рег. номер заявки 2025/0605.1, от 24.06.2025. Название изобретения: «Способ ускоренного снижения гликозилированного гемоглобина у больных сахарным диабетом 2 типа», авторы: Ошакбаев Куат и др. Описание патента – 32 стр. Реферат – 2 стр., Формула изобретения – 1 стр.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бір мақала «Translational Medicine of Aging» журналында жарияланған, 2025, V.9, 15-24. (2023, Scopus-65%), Мақала 2024.12.05 жариялануға қабылданды, https://doi.org/10.1016/j.tma.2024.12.001. Авторлары: Ошақбаев Қуат т.б. Екі мақала ScienceCitationIndexExpanded WebOfScience дерекқорында индекстелген және/немесе Scopus жүйесінде CiteScore пайыздық көрсеткіші кемінде 50 болатын рецензияланған журналдарға жариялауға жіберілді. «Nutrition-2025» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясында екі баяндама ұсынылды (АҚШ, Флорида, Орландо); «Current Developments in Nutrition» журналында екі мақала жарияланды, 67% - Q2. 1. Kuat Oshakbayev et al. Weight Loss in Patients With Treated Type Two Diabetes, Diabetic Nephropathy, Hypertension, and Metabolic-Associated Steatohepatitis: A Randomized Clinical Trial. Current Developments in Nutrition. 2025; Vol.9, Suppl.2:106066, https://doi.org/10.1016/j.cdnut.2025.106066. 2. Kuat Oshakbayev et al. Weight Loss With Different Types of Fasting in Patients With Type Two Diabetes and Hypertension: A Randomized Clinical Trial. Current Developments in Nutrition.2025; Vol.9, Suppl.2: 106141. https://doi.org/10.1016/j.cdnut.2025.106141 Бір өнертабысқа патент алуға өтінім Қазақстан Республикасының НИИС берілді (Өтінім тіркеу нөмірі 2025/0605.1, 24.06.2025 ж.). Өнертабыстың тақырыбы: «2 типті қант диабетімен ауыратын науқастарда гликозилденген гемоглобинді жеделдетілген азайту әдісі». Авторлары: Қуат Ошақбаев және т.б.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Теломеры были впервые изучены американским генетиком Герман Меллером в 1930-е годы, он обозначил теломеры как особые структуры на концах хромосом. Теломеры играют важную роль в поддержании стабильности генома и контроле клеточного старения. Длина теломер уменьшается при каждом делении клетки и под воздействием неблагоприятных факторов, тких как воспалением, гипергликемия и окислительный процесс. Ряд исследований показал, что у пациентов с СД2 теломеры короче по сравнению с людьми без диабета, что указывает на ускоренное клеточное старение в данной группе. Избыточная масса тела и ожирение, часто сопутствующие СД2, также связаны с более короткой длиной теломер. Исследования показывают, что у людей с ожирением теломеры короче, чем у лиц с нормальным индексом массы тела. Снижение массы тела, напротив, может положительно влиять на метаболические показатели и замедлять процессы укорочения теломер. Следовательно, изучение динамики длины теломер у пациентов с СД2 и гипертонией до и после коррекции веса представляет значительный интерес. Эти исследования могут способствовать лучшему пониманию механизмов преждевременного старения и разработке эффективных профилактических стратегий для снижения риска осложнений у данной категории пациентов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Теломерлерді алғаш рет 1930 жылдары американдық генетик Герман Мюллер зерттеп, оларды хромосомалардың ұшындағы ерекше құрылымдар ретінде анықтады. Теломерлер геномдық тұрақтылықты сақтауда және жасушаның қартаюын бақылауда шешуші рөл атқарады. Теломера ұзындығы әрбір жасушаның бөлінуімен және қабыну, гипергликемия және тотығу стрессі сияқты жағымсыз факторлардың әсерінен азаяды. Бірнеше зерттеулер 2 типті қант диабетімен ауыратын науқастарда қант диабеті жоқ адамдармен салыстырғанда қысқа теломерлер бар екенін көрсетті, бұл осы топтағы жасушалық қартаюдың жылдамдатылғанын көрсетеді. Көбінесе 2 типті қант диабетімен бірге жүретін артық салмақ пен семіздік те теломералардың қысқаруымен байланысты. Зерттеулер көрсеткендей, семіз адамдар қалыпты дене салмағының индексі бар адамдарға қарағанда қысқа теломераларға ие. Керісінше, салмақ жоғалту метаболикалық параметрлерге оң әсер етуі және теломерлердің қысқаруын баяулатуы мүмкін. Сондықтан 2 типті қант диабеті және гипертониясы бар емделушілерде салмақты басқаруға дейін және одан кейін теломера ұзындығының динамикасын зерттеу маңызды қызығушылық тудырады. Бұл зерттеулер ерте қартаю механизмдерін жақсырақ түсінуге және пациенттердің осы популяциясында асқыну қаупін азайту үшін тиімді алдын алу стратегияларын әзірлеуге ықпал етуі мүмкін.

Level of implementation (in Russian) : Получено положительное решение формальной экспертизы по заявке на патент на изобретение поданной в НИИС Министерства юстиции РК (№ 2025/0605.1 от 24.06.2025). Получено 4 Акта внедрения в практической здравоохранение.

Level of implementation (in Kazakh) : Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік ғылыми-зерттеу институтына берілген өнертабысқа патенттік өтінімге жасалған ресми сараптамадан оң шешім қабылданды (24.06.2025 ж. No 2025/0605.1). Тәжірибелік денсаулық сақтау саласында енгізу туралы төрт сертификат алынды.

Efficiency (in Russian) : Результаты этого проекта эффективно используются в клинической практике, внутренней медицине, эндокринологии, кардиологии, бариатрической хирургии, и в других практических звеньях клинической медицины. Целевые потребители проекта: государственные/частные медицинские центры; кардиологические, эндокринологические и хирургические клиники; звенья первичной-санитарной медицинской помощи; специализированная и квалифицированная медицинская помощь; врачи и специалисты по лечению сахарного диабета 2 типа и гипертензии; пациенты; организаторы здравоохранения.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл жобаның нәтижелерін клиникалық тәжірибеде, ішкі ауруларда, эндокринологияда, кардиологияда, бариатриялық хирургияда және клиникалық медицинаның басқа салаларында тиімді пайдаланылуда. Жобаның мақсатты пайдаланушылары: мемлекеттік/жеке медициналық орталықтар; кардиология, эндокринология және хирургиялық клиникалар; алғашқы медициналық көмек; мамандандырылған және білікті медициналық көмек; 2 типті қант диабеті мен гипертонияны емдеудегі дәрігерлер мен мамандар; науқастар; денсаулық сақтау әкімшілері.

Field of application (in Russian) : Результаты этого проекта могут быть эффективно использованы в клинической практике, внутренней медицине, эндокринологии, кардиологии, бариатрической хирургии, и в других звеньях клинической медицины.

Field of application (in Kazakh) : Бұл жобаның нәтижелерін клиникалық тәжірибеде, ішкі ауруларда, эндокринологияда, кардиологияда, бариатриялық хирургияда және клиникалық медицинаның басқа салаларында тиімді пайдалануға болады.